Gadus morhua
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
Gadus morhua | |
---|---|
Abadecho (Gadus morhua) en un acuario de Mareis. | |
Denominacions populars | |
Abadecho, Abadeixo
| |
Estau de conservación | |
Clasificación cientifica | |
Animalia | |
Filo:
|
Chordata |
Actinopterygii | |
Gadiformes | |
Gadidae | |
Gadus | |
G. morhua | |
Descripción | |
Gadus morhua
Linné, 1758 | |
Distribución cheografica | |
Distribución de l'abadecho en l'Atlantico |
L'abadecho u abadeixo (Gadus morhua(Linné, 1758)) ye un peix bentopelachico d'a familia Gadidae, d'a orden Gadiformes y d'a clase d'os Actinopterygii muito consumiu por os europeus y obchecto de pesca comercial por o menos dende tiempos d'o Ligallo Hansiatico.
Zoonimia
editarL'abadecho no figura en textos medievals aragoneses ni en os peaches d'o Reino d'Aragón, por o que encara no yera obchecto de comercio ni consumo cheneralizau a primers d'o sieglo XV. Como peix pescau en l'Atlantico o suyo consumo habió d'estar introduciu dende l'ueste u lo norte dende Castiella, Navarra u Gascunya. En textos catalans as referencias a l'abadecho mes antigas conoixidas son d'o sieglo XVI. En Navarra y Aragón as referencias mes antigas a l'abadecho se remontan por o menos a primers d'o sieglo XVI ya en castellano. En belunas s'escribe abadexo, como se continará fendo en a segunda mitat d'o sieglo XVI y en o sieglo XVII, cuan encara no existiba en castellano a j velar actual y pronunciaban y escribiban x en cuenta d'ella:
A denominación actual mes común en l'Alto Aragón ye abadeho, amprada d'o castellano abadejo y d'etimolochía poco segura. David A. Pharies considera que ye una creyación autonoma castellana con sufixo -ejo[2] (o equivalent a l'aragonés -ello), por o que derivaría d'a radiz abad. Tamién bi ha adaptacions d'este castellanismo como abadecho y abadeixo.
A primera forma ye una aragonesización d'a parola a seguindo seguindo equivalencias foneticas que ya se daban en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas en parolas como panocha, ramucha, regacho, asnacho y los toponimos medievals Torricho y El Villarecho (tamién con sufixo -ejo en castellano), que en cualques casos presentan una terminación con j en castellano, ch en l'aragonés d'o sudueste y ll en l'aragonés d'a val de l'Ebro.
A segunda forma ye una adaptación con xeada admesa por l'Academia de l'Aragonés[3] y que se documenta en parlas de transición entre l'aragonés y catalán en Ribagorza Baixa y Litera.
Referencias
editar- ↑ (es) Manuel Gómez de Valenzuela: La vida de los Concejos aragoneses a través de sus escrituras notariales (1442-1775). Institución Fernando el Católico, Diputación de Zaragoza, 2009. ISBN 9788499110349
- ↑ (es) David A. Pharies: Diccionario Etimológico de Los Sufijos Españoles: Y de Otros Elementos Finales Volumen 25 de Biblioteca románica hispánica. Editorial Gredos, S.A., 2002. ISBN 8424923391, 9788424923396
- ↑ (an) Academia de l'Aragonés: Propuesta ortografica de l'Academia de l'Aragonés. EDACAR, 7. Zaragoza, 2010.
Referencias
editarVinclos externos
editarSe veigan as imáchens de Commons sobre Gadus morhua.
Wikispecies tiene un articlo sobre Gadus morhua.