Вэкшэ
Вэ́кшэ (па-швэдзку: Växjö) — горад на паўднёвым усходзе Швэцыі ў ляндскапе Смоляндзе, адміністрацыйны цэнтар лэну Крунубэргу і камуны Вэкшэ. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 65 383 чалавекі. Вэкшэ мае мянушку «Найзялёнейшы горад Эўропы».
Вэкшэ | |||||
швэдз. Växjö | |||||
Катэдра Вэкшэ | |||||
| |||||
Першыя згадкі: | 1342 | ||||
Горад з: | 1342 | ||||
Краіна: | Швэцыя | ||||
Плошча: | 30,28 км² | ||||
Вышыня: | 167 м н. у. м. | ||||
Насельніцтва (2015) | |||||
колькасьць: | 65 383 чал. | ||||
шчыльнасьць: | 2159,28 чал./км² | ||||
Часавы пас: | UTC+1 | ||||
летні час: | UTC+2 | ||||
Тэлефонны код: | 0470 | ||||
Паштовы індэкс: | 350 03–359 99 | ||||
Геаграфічныя каардынаты: | 56°53′20.508″ пн. ш. 14°48′10.062″ у. д. / 56.88903° пн. ш. 14.802795° у. д.Каардынаты: 56°53′20.508″ пн. ш. 14°48′10.062″ у. д. / 56.88903° пн. ш. 14.802795° у. д. | ||||
Вэкшэ на мапе Швэцыі Вэкшэ | |||||
https://vaxjo.se/ |
Гісторыя
рэдагавацьВэкшэ вырас з гандлёвага месца каля возера, дзе зьбягаліся некалькі шляхоў — адсюль і яго першапачатковая назва — «Vägsjö», у якой «Väg» азначае «шлях», а «sjö» — «возера». Паводле легенды, ангельскі місіянэр Зыгфрыд прыбыў у Швэцыю і пабудаваў у Вэкшэ першую ў краіне біскупскую царкву. Такім чынам, легенда сьцьвярджае, што ўжо ў 1170 годзе Вэкшэ становіцца цэнтрам біскупства, а горад (ці гандлёвае месца) існаваў яшчэ ў XI стагодзьдзі. Аднак першыя пісьмовыя згадкі аб Вэкша адносяцца да 1342 году, калі кароль Магнус Эрыксан надаў Вэкша гарадзкі прывілей. У XV стагодзьдзі для абароны гораду быў пабудаваны замак Крунубэрг, ад якога пазьней пайшла назва лэну. У адрозьненьне ад Ёнчэпінгу, індустрыяльная рэвалюцыя XIX стагодзьдзя практычна не закранула Вэкшэ, і ў цяжкія годы канца стагодзьдзя горад і яго навакольле перажываюць хвалю эміграцыі. Толькі ў другой палове наступнага, XX стагодзьдзя горад пачынае даволі хутка расьці. Штуршком для гэтага стала адкрыцьцё ў 1967 годзе філіялу Люндзкага ўнівэрсытэту, які ў 1999 годзе быў пераўтвораны ва Ўнівэрсытэт Вэкшэ, а ў 2010 атрымаў назву Ўнівэрсытэт Лінэя.
Адукацыя
рэдагавацьАкрамя Ўнівэрсытэту Лінэя, у Вэкшэ дзейнічаюць Школа паліцыі (пры ўнівэрсытэце), Вышэйшая прафэсійна-тэхнічная школа і Вышэйшая народная школа Сьвятога Зыгфрыда. У сярэднявеччы, пры Катэдры дзейнічала школа, ў якой хлопчыкі маглі атрымаць адукацыю на адносна высокім узроўні.
Славутасьці
рэдагаваць- Катэдра (XIII—XVIII стагодзьдзі, паводле легенды, на месцы царквы XII стагодзьдзя, рэстаўраваны ў XIX—XX стагодзьдзях)
- Руіны замку Крунубэрг (XV стагодзьдзе, за 5 км на поўнач ад гораду)
- Замак Тэлеборг (1897—1900)
- Замак Бэргквара (канец XVIII стагодзьдзя, за 6 км на захад ад гораду)
- Італьянскі палац
- Парк Лінэя, у якім растуць прынамсі па адным відзе расьлінаў з 24 клясаў расьлінаў, вызначаных Лінэем
- Дом Эмігрантаў — цэнтар памяці аб эміграцыі ў Амэрыку, які ўтрымлівае архівы, пісьмы, фатаграфіі па тэме
- Скульптура «Легенда са шкла» (1978)
- Музэй Смолянду (фактычна — Швэдзкі музэй шкла)
- Музэй псыхіатрыі
Асобы
рэдагавацьНарадзіліся ў Вэкшэ
рэдагаваць- Юнас Б’ёркман — тэнісіст
- Карл-Біргер Блюмдаль — кампазытар
- Юнас Юнасан — пісьменьнік
- Пэр Лягерквіст — пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1951)
- Ота Ліндблят — кампазытар
- Матс Віляндэр — тэнісіст
Музычныя гурты з Вэкшэ
рэдагавацьАсобы, зьвязаныя з Вэкшэ
рэдагаваць- Карл Лінэй — швэдзкі натураліст, вучыўся ў школе і гімназіі ў Вэкшэ
- Эсаяс Тэгнэр — швэдзкі паэт
- Караліна Клюфт — легкаатлетка, вучылася ў Вэкшэ
- Рагнар Сканокер — алімпійскі чэмпіён па стральбе, жыве ў Вэкшэ
- Гэнынг Манкель — тэатральны пастаноўца, пісьменьнік (вядомы дзякуючы раманам пра Камісара Валяндэра) — працаваў у тэатры Вэкшэ
Гарады-сябры
рэдагавацьВонкавыя спасылкі
рэдагаваць Вэкшэ — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў