Чырвоны колер: Розніца паміж версіямі
[дагледжаная версія] | [дагледжаная версія] |
→У фальклоры: вікіфікацыя |
Artsiom91Bot (размовы | уклад) выпраўленне перасылак |
||
Радок 43: | Радок 43: | ||
* «[[Чырвоная кніга]]» — кніга аб знікаючых выглядах [[Жывёлы|жывёл]], [[Расліны|раслін]] і [[грыб]]оў. |
* «[[Чырвоная кніга]]» — кніга аб знікаючых выглядах [[Жывёлы|жывёл]], [[Расліны|раслін]] і [[грыб]]оў. |
||
* Чырвоны колер традыцыйна выкарыстоўваецца [[камунізм|камуністамі]], а часцяком і [[сацыялізм|сацыялістамі]]. |
* Чырвоны колер традыцыйна выкарыстоўваецца [[камунізм|камуністамі]], а часцяком і [[сацыялізм|сацыялістамі]]. |
||
* Як колер крыві, у рымскай [[міф]]алогіі асацыюецца з [[бог]]ам вайны, [[Марс |
* Як колер крыві, у рымскай [[міф]]алогіі асацыюецца з [[бог]]ам вайны, [[Марс (міфалогія)|Марсам]], і з чырвонай планетай [[Планета Марс|Марс]]. |
||
* [[Чырвоная дарожка]] |
* [[Чырвоная дарожка]] |
||
Актуальная версія на 10:52, 2 красавіка 2023
Чырвоны | |
---|---|
| |
HEX | FF0000 |
RGB¹ (r, g, b) | (255, 0, 0) |
CMYK (c, m, y, k) | (0, 100, 100, 0) |
HSV² (h, s, v) | (0°, 100%, 100%) |
|
Чырвоны — колер з мінімальнай частатой, успрыманай чалавечым вокам. Дыяпазон чырвоных колераў у спектры з даўжынёй хвалі 630—760 нанаметраў, мяжа ўспрымання залежыць ад узросту. Адзін з трох «асноўных» колераў у сістэме RGB, дадатковы да яго — блакітны.
Чырвоныя прыродныя фарбавальнікі і пігменты
[правіць | правіць зыходнік]- Чырвоны колер — колер крыві, пігмента гемаглабіна.
- Алізарын
- Кармін
- Вульфеніт
- Гематыт (ад слова «Кроў»)
- Муміі (корань слова той жа, што для слоў мумія і муміё):
- Рэальгар
- Цынобра
- Сандал (чырвоная фарба) (ёсць і «сіні сандал»)
У тэхніцы, паліграфіі, прамысловасці
[правіць | правіць зыходнік]- Чырвоны, як сігнальны колер — прыкмета небяспекі, забароны дзеяння, руху (светлафор) і інш.
- маркер «СТОП» — кнопкі
- Чырвоным колерам адзначаюць балоны з гаручымі газамі — прапанам, метанам
- Знак «Горача», напрыклад для кранаў гарачай вады
Чырвоныя харчовыя фарбавальнікі, E**
[правіць | правіць зыходнік]Прыродныя эталоны і пігменты
[правіць | правіць зыходнік]У культуры і этнаграфіі
[правіць | правіць зыходнік]- Чырвоны — знак мужнасці і адвагі.
- Чырвоны Крыж — знак медыцыны
- «Чырвоная кніга» — кніга аб знікаючых выглядах жывёл, раслін і грыбоў.
- Чырвоны колер традыцыйна выкарыстоўваецца камуністамі, а часцяком і сацыялістамі.
- Як колер крыві, у рымскай міфалогіі асацыюецца з богам вайны, Марсам, і з чырвонай планетай Марс.
- Чырвоная дарожка
Чырвоны колер — адзін з самых значных у колеравым кодзе. Уваходзячы ў парадыгму «афарбаванае (не-белае)», чырвоны колер выконвае шэраг магічных, рытуальных функцый. Разам з белым і чорным чырвоны колер, як вядома, складае асноўны спектр колеравай сімволікі і ўтварае з імі апазіцыю «белае-чырвонае» (чырвонае проціпастаўляецца беламу, светламу як не-белае, афарбаванае, чорнае) ці трыяду «белае-чырвонае-чорнае». Апошняя акталізуецца, напрыклад, у беларускім этыялагічным міфе пра бусла: белы, чырвоны, чорны — колеры буслінай афарбоўкі — адпавядаюць колерам традыцыйнай беларускай вопраткі. Названая ўніверсальная камбінацыя колераў адносна замоў і іншых тэкстаў разумеецца як сімвалічная схема пераходу. Чорны колер пры гэтым адпавядае стану хваробы ці парушэнню парадку рэчаў, белы — выздараўленню ці вяртанню да былога парадку, а чырвоны — вяртанню нячыстай сілы ў іншасвет.
Іншая рэалізацыя трыяды «чорнае-чырвонае-белае» — гэта пераход ад чорнага (дрэннае) праз чырвонае (сярэдняе, пераходнае) да белага (добрае), г.зн. адносіны зыходнае-пераходнае-пастаяннае.
Белае і чырвонае могуць сімвалізаваць мужчынскі і жаночы пачаткі, а іх сувязь — змену стану (шлюб, плоднасць, выздараўленне, ачышчэнне).
Чырвоны колер у іншых кодах
[правіць | правіць зыходнік]Трыяда «белы-чырвоны-чорны» мае праекцыю ў іншых кодах. У кодзе металаў ёй адпавядае трыяда «серабро-золата (медзь)-жалеза».
У прасторавым кодзе чырвонаму колеру адпавядае парог хаты, вароты, бераг ракі, гара, камень; у лічбавым кодзе — лічбы 3 і 10; у кодзе жывёл — сабака і певень; у кодзе раслін — расліны, якія плятуцца і маюць цыбуліны; у кодзе прадметаў — лыжка; у кодзе цела — пазногці, валасы (поўсць) і г. д.
Чырвоны колер у міфапаэтычнай карціне свету беларусаў
[правіць | правіць зыходнік]У міфапаэтычнай карціне свету беларусаў, як і іншых народаў, чырвоны колер стала асацыюецца з агнём. Гэтая сувязь выразна выяўляецца ў вераваннях, легендах, загадках, варожбах і да т. п. Так, паводле вераванняў, агні, якія відаць сярод ночы на балоце, курганах ці полі, — закапаныя ў зямлі скарбы, што перасушвае чорт. Асацыяцыі чырвонага колеру і агню, а таксама крыві прадстаўлены ў цэлым корпусе фітонімаў, дзе колер названы не проста, а метафарычна (гарыцвет, крываўнік). У замовах на спыненне крыві часта гаворыцца пра чырвоную ружу ці каліну: «як расліны не прымаюцца, так і кроў не з'яўляецца».
Чырвоныя шырокія паясы заўсёды лічыліся каштоўным дарам. Іх выраблялі спецыяльна на вяселле для падпяразвання маладой, для падарунка жаніху, бацьку маладога, свякрусе, свату.
У радзінных абрадах чырвоны колер надзяляецца семантыкай пераходу, сімвалізуе жыццё, здароўе і як сімвал сілы выконвае ахоўную функцыю: толькі што народжане немаўля абвязваюць чырвонымі ніткамі.
У пахавальнай абраднасці чырвоны колер абазначае прыналежнасць да іншасвету і адначасова абараняе ад небяспекі, якая зыходзіць ад яго. Так, нябожчыку завязвалі чырвонай ніткай рукі і ногі, труну некалі разоў з канца ў канец абмотвалі чырвонай ваўнянай ніткай.
Чырвоным колерам, традыцыйна суадносным з іншасветам, пазначаецца шэраг дэманічных істот (вадзянік з чырвонымі плаўнікамі, русалкі ў выглядзе чырвоных кароў).
У аграрных і жывёлагадоўчых абрадах беларусаў чырвоны колер сімвалізуе плоднасць і выконвае ахоўныя функцыі. Каб маланка не спаліла хату ці іншыя пабудовы, у рабінавую ноч пад страху прывязвалі чырвоныя ніткі.
Адметную групу абярэгаў складаюць рэчы чырвонага колеру. Сюды трэба аднесці і вышываны арнамент чырвонага колеру. Каб засцерагчы ад сурокаў, насілі на руках і нагах суконныя ніті, завязаныя ў тры вузлы. Чырвоная нітка на руцэ служыць засцерагальным талісманам.
Прадметы чырвонага колеру выкарыстоўваюцца ў любоўнай і шкодніцкай магіі (напрыклад, залом пшаніцы).
Шырока чырвоны колер прадстаўлены ў варожбах, прыкметах, тлумачэннях сноў (чырвоны конь — да хваробы, чырвоная хустка — знаёмства).
Чырвоны колер, па-першае, можа функцыянаваць у выглядзе асобнага тыпу колеравага сімвала, па-другое, утвараць колеравае спалучэнне, сэнс якога не зводзіцца да сумы значэнняў асобна ўзятых колераў.
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / Склад. І. Клімовіч; рэдкал. С. Санько [і інш.]. 2 выд., дап. — Мінск : Беларусь, 2006.
- Белова О. Красный цвет // Белова О. Славянские древности. Этнолингвистический словарь: В 5 т. / Под общ. Ред. Н. Толстого. Т. 2: Д-К (Крошки). — Москва, 1999.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чырвоны колер
- Навошта ва ўборы маладой чырвоны колер? Архівавана 1 жніўня 2012.
- Чырвоны колер