Зыгмунт Чаховіч
Зыгмунт Чаховіч | ||||
---|---|---|---|---|
польск.: Zygmunt Czechowicz | ||||
| ||||
Астоя | ||||
| ||||
|
||||
|
||||
Нараджэнне |
19 жніўня 1831 |
|||
Смерць |
15 (28) кастрычніка 1907[1] (76 гадоў) |
|||
Месца пахавання | ||||
Род | Чаховічы | |||
Бацька | Бярнард Чаховіч[2] | |||
Маці | Юзэфа з Мірскіх[d][2] | |||
Жонка | Анэля Арамовіч | |||
Дзеці | няма дакладных звестак | |||
Веравызнанне | Каталіцкая Царква | |||
Член у | ||||
Адукацыя | ||||
Зыгмунт Баніфацый Рох Бярнардавіч Чаховіч-Ляхавіцкі (19 жніўня 1831, в. Сурвілішкі, Свянцянскі павет, Літоўска-Віленская губерня, цяпер Пастаўскі раён, Віцебская вобласць — 15 (28) кастрычніка 1907), адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864, бібліяфіл. Паводле іншых звестак, Зыгмунт Чаховіч паходзіў з маёнтка Краснова Свянцянскага павета.
Біяграфія
[правіць | правіць зыходнік]Радавод Чаховічаў пачынаецца з XVI стагоддзя, з часоў Жыгімонта III.[3]
Сын Бярнарда Чаховіча, завілейскага падкаморага, удзельніка паўстання 1830—1831 гадоў, і Юзэфы з Мірскіх.[4]
У 1851 годзе скончыў Віленскі шляхецкі інстытут, з адзнакай скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт на камеральным аддзяленні.
На павятовым сойміку ў Свянцянах у1861 годзе землеўласнікі аднагалосна прынялі праект заснавання публічнай бібліятэкі. Зыгмунт Чаховіч ахвяруе 150 кніг з мэтай, каб пасля прачытання змяніць іх на іншыя[5].
У 1862—1863 — член Віленскага Камітэта Руху, пасля яго ліквідацыі — займае пасаду сакратара ў «Аддзеле кіраўнікоў правінцыямі Літвы». Прыхільнік жорсткай лініі К. Каліноўскага. Зыгмунт Чаховіч не верыў ні ў які кірунак або ў заснаваную на праграме працу; пакідаў гэта на волю сляпога выпадку[6]:
Мы ў маленькай лодачцы пасярод вялікай буры, — розныя элементы не прыйдуць да згоды.
Арыштаваны 31 ліпеня 1863. Выданы шпіёнам-яўрэем, быў пасля арышту прыгавораны спачатку да расстрэлу. У снежні 1863 г. Канстанцін Радзівіл, з якім ён быў пароднены праз Сулістроўскіх, прасіў у віленскага генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва аб замене смяротнага прысуду. Кару змянілі на 10 гадоў катаргі. Аднак Мураўёў лічыў гэту кару замягкай і падвысіў да 12 гадоў цяжкіх работ. Нягледзячы на жорсткія рэпрэсіі вернападданніцкі адрас не падпісаў. Катаргу адбываў у Нерчынскіх рудніках.
Пасля вызвалення жыў у маёнтку Малыя Бясяды Вілейскага павета (цяпер Лагойскі раён), бо радавое гняздо Сурвілішкі царскія ўлады перадалі генералу Маўрысу[7]. У Малых Бяседах Зыгмунт Чаховіч стварыў вялікую бібліятэку. З Чаховічам пазнаёміўся малады Янка Купала, сям’я якога ў 1895—1904 жыла непадалёку ў фальварку Селішча. У доме Чаховіча Купала ўпершыню пазнаёміўся з нелегальнай літаратурай (прысвечанай польскаму вызвольнаму руху), гутарыў з ім пра паўстанне 1863—1864, карыстаўся яго багатай бібліятэкай. Пра сустрэчы з Чаховічам паэт пісаў у аўтабіяграфіях.
Па словах Якуба Гейштара, які добра ведаў Зыгмунта, Чаховіч быў «высакародны, узнёслы, але пры гэтым непаслядоўны і без цвёрдых перакананняў, лёгка даваў сабой кіраваць». Як пісаў Купала, Чаховіч быў «ідэаліст і летуценнік»[8].
Памёр 15 (28) кастрычніка 1907. Пахаваны на старых могілках у Радашковічах (магіла не адшуканая).
У культуры і мастацтве
[правіць | правіць зыходнік]Асоба Зыгмунта Чаховіча натхніла класіка беларускай літаратуры Уладзіміра Караткевіча. Вобраз этага неардынарнага чалавека адлюстраваны ў яго п’есе «Калыска чатырох чараўніц», у якой паказаны вялікі ўплыў З. Чаховіча на фарміраванне светапогляду Янкі Купалы.[3]
Сям’я
[правіць | правіць зыходнік]8 (20) верасня 1859 ў Валкалацкім касцёле ажаніўся з Анэляй з Арамовічаў (24 красавіка 1841 — 21 сакавіка 1902), дачкой Францішка і Эстэлі з Петразалінаў[9], з якой меў сыноў:
- Мечыслаў (Мечыслаў-Інакенцій-Юзаф) Зыгмунтавіч Чаховіч (пам. 1902), маёнтак Бясяды, член Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі з 1888 года[10].
- Вітольд-Марцэл-Сатурнін.
Жонка таксама пахаваная на каталіцкіх могілках у Радашковічах, захаваўся надмагільны помнік са скульптурнай выявай Дзевы Марыі.
Зноскі
- ↑ метрычная кніга
- ↑ а б Wileńskie Rozmaitości 1998 nr 2 (46) — 1998.
- ↑ а б Шыпшына
- ↑ Драўніцкі Янка, КАМАІ — РАДЗІМА БРАНІСЛАВА РУТКОЎСКАГА(недаступная спасылка) // Куфэрак Віленшчыны
- ↑ Якубянец-Чаркоўска Я. Паўстанне 1863 года ў Свянцянскім павеце. — «Сумежжа», Паставы, 2013. -С.10.
- ↑ Сведчанні сучаснікаў і гісторыкаў
- ↑ Драўніцкі Я. Крывавы 1863 год// Нашы карані. Ілюстраваны часопіс краязнаўцаў Паазер’я. Паставы: Сумежжа. — № 5, студзень-сакавік 2003 г. — С.16-24
- ↑ Янка Купала. Збор твораў у 9 тамах. Том 9, кніга 1. — Мінск, «Мастацкая літаратура»; 2003 / ст. 268
- ↑ Запіс пра шлюб
- ↑ Адреса членов Минского общества сельского хозяйства. ― Минск : Паровая типолит. Х. Дворжец, [1889―1897?]. ― 34 с.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Рапановіч. Слоўнік геаграфічных назваў.
- Киселев Г. Бесядские пути-дороги // Неман. 1984. № 3;
- Янка Купала: Энцыкл. даведнік. Мн., 1986. С. 378, 654.
- Marek J. Minakowski, Ci wielcy Polacy to nasza rodzina, wyd. 3, Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne, Kraków 2008, ISBN 83-918058-5-9.
- Oleg Łatyszonek, Eugeniusz Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do XX w., Rozdział IV. Powstanie styczniowe, Białystok] 2002, ss. 94-95.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн., 2005.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- Нарадзіліся 19 жніўня
- Нарадзіліся ў 1831 годзе
- Нарадзіліся ў Свянцянскім павеце
- Памерлі 28 кастрычніка
- Памерлі ў 1907 годзе
- Памерлі ў Лагойскім раёне
- Пахаваныя ў Радашковічах
- Чаховічы
- Выпускнікі Віленскага шляхецкага інстытута
- Выпускнікі СПбДУ
- Асобы
- Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
- Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
- Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
- Сасланыя ў Сібір