Генрых Веньямінавіч Сапгір
Генрых Веньямінавіч Сапгір | |
---|---|
| |
Асабістыя звесткі | |
Дата нараджэння | 20 лістапада 1928[1][2][…] |
Месца нараджэння | |
Дата смерці | 7 кастрычніка 1999[1][2][…] (70 гадоў) |
Месца смерці | |
Пахаванне | |
Грамадзянства | |
Прафесійная дзейнасць | |
Род дзейнасці | паэт, пісьменнік, дзіцячы пісьменнік, сцэнарыст, перакладчык |
Мова твораў | руская |
Генрых Веніямінавіч Сапгір (20 лістапада 1928, Бійск — 7 кастрычніка 1999, Масква) — рускі савецкі празаік і паэт, сцэнарыст, перакладчык.
Біяграфія
[правіць | правіць зыходнік]Нарадзіліся ў яўрэйскай сям’і ў Бійску Алтайскага краю, сын шаўца Беніяміна Файвышавіча (Уладзіміра Паўлавіча) Сапгіра (1895—1963)[3], які адкрыў у перыяд НЭПа прадпрыемства па вытворчасці абутку і вымушанага з сям’ёй перабрацца ў Бійск. Сапгір пісаў пра тое, што з боку маці, белашвачкі Малкі Вульфаўны (Марыі Уладзіміраўны) Сапгір (народжанай Беленькай, 1902—1957)[4], ён складаўся ў сваяцтве c Маркам Шагалам[5]. Бацькі паходзілі з Віцебска і гутарковай мовай у сям’і была ідыш[6]. У яго былі старэйшыя браты Меер (у побыце Міхаіл, 1919—1991)[7][8] і Ігар, малодшая сястра Эла. У пачатку 1930-х гадоў сям’я пасялілася ў Маскве.
Падчас вайны застаўся з маці ў Аляксандраве Уладзімірскай вобласці — бацька і браты пайшлі на фронт (бацька быў прызваны ў 1942 годзе, узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медаль[9]; брат Ігар загінуў на фронце)[10]. У 1944 годзе вярнуўся ў Маскву адзін (маці з трохгадовай сястрой засталіся ў Аляксандраве).
З 1944 года ўдзельнік літаратурнай студыі паэта і мастака Яўгена Крапіўніцкага пры Доме піянераў Ленінградскага раёна Масквы. З канца 1950-х гадоў вакол Крапіўніцкага і яго вучня мастака Аскара Рабіна > сфармаваўся цесны круг эстэтычна блізкіх паэтаў і мастакоў, які атрымаў пасля назву «ліянозаўскай школы » (непадалёк ад падмаскоўнай станцыі Ліянозава жыў Рабін). Вучыўся ў паліграфічным тэхнікуме, у 1948—1952 гадах праходзіў вайсковую службу на аб’екце Свярдлоўск-4. Пасля дэмабілізацыі працаваў нарміроўшчыкам у скульптурным камбінаце мастацкага фонду (1953—1960).
У савецкія гады Сапгір шмат публікаваўся як дзіцячы пісьменнік (яму належаць сцэнары мультфільмаў «Паравозік з Рамашкава » і іншыя, пераклад тэксту песні «Зялёная карэта» (з ідыш, верш Аўсея Дрыза) і іншыя.
У сваім «Новым буквары» Сапгір прытрымліваецца традыцыйнай методыкі паслоўнага навучання чытанню. У створаных ім слупках слоў літары і гукі ў словах пераклікаюцца па дыяганалі, вертыкалі і гарызанталі, ствараючы звукасэнсавыя і графічныя адпаведнасці[11].
У 1979 годзе ўдзельнічаў у непадцэнзурным альманаху «Метраполь ». Першая публікацыя «дарослых» вершаў Сапгіра за мяжой — у 1965 годзе, у СССР — толькі ў 1989 годзе, у перабудову. Выступаў таксама як перакладчык (перш за ўсё, яўрэйскага паэта Аўсея Дрыза, нямецкай канкрэтнай паэзіі і амерыканскага паэта Джыма Кэйтса ). Складальнік паэтычнага раздзела анталогіі «Самвыдат стагоддзя» (1998), на аснове якога створаны Інтэрнэт-праект «Неафіцыйная паэзія».
У гады перабудовы стаў членам Саюза пісьменнікаў Масквы (з 1988 года), хоць да ідэі Саюза пісьменнікаў ставіўся адмоўна. Быў членам ПЭН-клуба з 1995 года; перад самай смерцю ўступіў у групу ДТАС (у 1999 годзе).
У 1996 годзе быў сярод дзеячаў культуры і навукі, якія заклікалі расійскія ўлады спыніць вайну ў Чачні і перайсці да перамоўнага працэсу[12].
Памёр ад сардэчнага прыступу ў Маскоўскім тралейбусе па дарозе на прэзентацыю анталогіі «Паэзія бязмоўя», дзе ён павінен быў выступаць. («Рэйс тралейбуса — на неба», — радок у тэксце Генрыха Сапгіра «Дзіўная мяжа», 1999).
Сям’я
[правіць | правіць зыходнік]- Першая жонка — Рыма Іосіфаўна Занеўская (1930—2021), мастак, удзельніца Бульдозернай выстаўкі . Дачка Алена.
- Другая жонка — Кіра Аляксандраўна Сапгір (народжаная Гурэвіч; 1937—2022), дзіцячая пісьменніца, паэтэса; перакладчыца, дачка перакладчыка Аляксандра Давыдавіча Гурэвіча (1906—1967), пляменніца журналіста С. Д. Гурэвіча , унучатая пляменніца паэта М. А. Адуева і празаіка А. І. Шарова[13][14]. Пакінула мужа і з 1978 да самай смерці жыла ў Парыжы. Дачка Марыя.
- Трэцяя жонка — Людміла Станіславаўна Радоўская (1944—2016), заснавальніца літаратурна-мастацкіх сходаў, якія праходзілі ў доме Сапгіра пасля яго смерці.
- Стрыечная сястра — Жанна Зіскіндаўна Вітэнзон, сцэнарыст мультыплікацыі.
Прэміі
[правіць | правіць зыходнік]Лаўрэат Пушкінскай прэміі Расійскай Федэрацыі, прэмій часопісаў «Знамя»(1993) і «Стрелец» (1995, 1996), прэміі «За асаблівыя заслугі» Тургенеўскага фестывалю малой прозы (1998).
Выданні
[правіць | правіць зыходнік]- Сапгир Г. Сонеты на рубашках. — Париж: Третья волна, 1978. — 46 с.
- Сапгир Г. Черновики Пушкина, Буфарев и другие / графика Л. Кропивницкий. — М.: Издатель С. А. Ниточкин, 1992. — 206, [2] с.
- Сапгир Г. Избранное. — Библиотека новой русской поэзии, 1993. — 256 с.
- Сапгир Г. Летящий и спящий. — М.: НЛО, 1997. — 352 с.
- Сапгир Г. Собрание сочинений. Тт. 1, 2. — Третья волна, 1999. — 320 с. + 320 с.
- Сапгир Г. Армагеддон. — М.: Издательство Руслана Элинина, 1999. — 336 с.
- Сапгир Г. Лето с ангелами. — М.: НЛО, 2000. — 445 с.
- Сапгир Г. Неоконченный сонет. — М.: Олимп, АСТ, 2000. — 288 с.
- Сапгир Г. Стихотворения и поэмы / Сост. и вступ. статья М. Д. Шраера и Д. П. Шраера-Петрова. — СПб., 2004. — 604 с. — (Новая библиотека поэта: Малая серия).
- Сапгир Г. Складень. — М.: Время, 2008. — 926 с.
- Издания для детей
- Сапгир Г. Сказка звёздной карты / Рис. А. Порет. — Изд. «Детский мир», 1962.
- Сапгир Г. Звёздная карусель / Рис. В. Стацинского. — Изд. «Детская литература», 1964.
- Сапгир Г. Зверятки на зарядке. — Физкультура и спорт, 1970. — 16 с.
- Сапгир Г. Четыре конверта. — М.: Детская литература, 1976. — 143 с.
- Сапгир Г. Смеянцы. — М.
- Сапгир Г. Лошарик. — М.: Самовар, 2000. — 48 с.
- Сапгир Г. Книга азбук, считалок, загадок и стихов. — М.: Астрель, Планета детства, 2002. — 232 с.
- Сапгир Г. Азбука. — М.: Астрель, Планета детства, 2003. — 288 с.
- Сапгир Г. Великан и великанчик. — М.: Дрофа, 2003. — 48 с.
- Генрих Сапгир. Стихи. — М.: Дрофа-плюс, 2013. — 96 с. — (Современные писатели — детям). — 3 000 экз. — ISBN 978-5-9555-1575-5.
- Сапгир Г. Леса-чудеса / художник В. Пивоваров. — СПб.: Речь, 2013. — 32 с. — ISBN 978-5-9268-1475-7
Пераклады
[правіць | правіць зыходнік]- Сто пятьдесят семь переводов стихотворений О. Дриза // Овсей Дриз. Белое пламя. — М.: Сов. писатель, 1990. — 384 с.
Нотныя выданні
[правіць | правіць зыходнік]- Евграфов Ю. Хоровые произведения без сопровождения. Т. 1 — АУ. Стихи Генриха Сапгира. Т. 2 — БОЧКА. Стихи Генриха Сапгира. — М.: Композитор, 2009. — 210 с.
- Полный список опубликованных вокальных и вокально-хоровых произведений Ю. Евграфова на стихи Г. Сапгира (св.60)на сайте grafff.ru
- Муз. Евграфова Ю.. стихи И.Ефановой. Великий Генрих. — Хор а сарреlla. Публикация (исполнение) — Камерный хор Московской государственной консерватории им. П. И. Чайковского, дир. А. Соловьев. , 5.09.2016 (открытие юбилейного сезона в Большом зале Московской консерватории к ее 150-летию)
Сцэнарыст
[правіць | правіць зыходнік]- 1964 — «Жабяня шукае тату » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1965 — «Медзведзяня на дарозе » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Р. Качанавым
- 1966 — «Галоўны Зорны » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1966 — «Мой зялёны кракадзіл » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1967 — «Як стаць вялікім » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1967 — «Легенда пра Грыга » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з г. Цыферавым
- 1967 — «Паравозік з Рамашкава » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1967 — "Сумленнае крокодильское " (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1968 — «Не ў капелюшы шчасце » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1968 — «Нішто не забыта» (Чалавек з заплюшчанымі вачыма) (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1968 — «Пудзіла» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1969 — «Сонечнае зярнятка » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1970 — «Салодкая казка »(мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1970 — «Я намалюю сонца» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1971 — «Край зямлі» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1971 — «Вослік Плюш» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1971 — «Дзіўны кіцёнак» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1972 — «У трыдзесятым стагоддзі» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1972 — «Ветрык» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1972 — «Самы паважаны» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1973 — «Чароўныя ліхтарыкі» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1973 — «Небыліцы ў асобах » (у к/а Вясёлая карусель № 5) (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1973 — «Першыя сустрэчы» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1973 — «Дзякуй » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1974 — «Як козлік зямлю трымаў » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
- 1974 — «Ранішняя музыка» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Балам
- 1975 — «І мама мне даруе » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1975 — «Наша няня» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1976 — «Птушынае свята» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1976 — «Казка пра прагнасць» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з С. Пракоф'евай
- 1976 — «Чурыдзіла » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1977 — «Не люба - не слухай » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Л. Носыравым
- 1977 — «Срэбны капыток » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1978 — «Мой прыяцель святлафор » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з С. Пракоф’евай
- 1979 — «Недадзел і перадзел» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Сакольскім
- 1979 — «Прынцэса і людаед » (у к/а Вясёлая карусель № 9) (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Э. Назаравым
- 1980 — «Пірог са смеянікай» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1981 — «Мароз Іванавіч » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1982 — «Салодкая крыніца » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1983 — «Казка пра вельмі высокага чалавека» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з А. Дрызам
- 1984 — «Ахвочы да казак » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1984 — «Пра Буку» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1984 — «Пра Фаму і пра Ярому» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1984 — «Сінявочка » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1986 — «Дорэмі » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1986 — «Трое на востраве » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1986 — «Усмешка Леанарда Да Вінчы» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1987 — «Вечныя льды» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Л. Носыравым
- 1987 — «Як вослік сумам захварэў » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1987 — «Марожаныя песні » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
- 1991 — «Маленькая вядзьмарка » (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
Аўтар тэкстаў песень
[правіць | правіць зыходнік]- 1964 — «Светлячок № 5 » (мультфільм)
- 1973 — «Гадзіннік з зязюляй » (мультфільм)
- 1970 — "Прыгоды жоўтай валізкі
- "
- 1975 — «У гасцях у гномаў» (мультфільм)
- 1976 — «Блакітнае сланяня» (мультфільм)
- 1977 — «Хто я такі?» (мультфільм)
- 1978 — «Дзед Мароз і шэры воўк » (мультфільм)
- 1979 — «Папялушка » (мультфільм)
- 1979 — «Прынцэса і Людаед » (у к/а Вясёлая карусель № 9) (мультфільм)
- 1980 — «Шарык-ліхтарык» (мультфільм)
- 1981 — «Ані не страшна » (мультфільм)
- 1981 — «Раз — гарох, два — гарох… » (мультфільм)
- 1982 — «Таямніца жоўтага куста » (мультфільм)
- 1983 — «Змей на гарышчы» (мультфільм)
- 1983 — «Прыгоды Пятрова і Васечкина, звычайныя і неверагодныя »
- 1989 — «Не люба - не слухай » (мультфільм)
Зноскі
- ↑ а б The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.
- ↑ а б САПГИР Генрих Вениаминович // Русская литература XX века. Прозаики, поэты, драматурги / под ред. Н. Н. Скатов — 2005. — С. 269–271. — ISBN 5-94848-307-X
- ↑ Генрих Сапгир «Из неопубликованного» . Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2019. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Надгробный памятник родителей, брата и сестры на Востряковском еврейском кладбище . Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2019. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Генрих Сапгир Полеты с Шагалом. Записки поэта. — 1994. — № 2. — С. 177—185.
- ↑ Матвей Гейзер «Вечно светит лишь сердце поэта» . Архівавана з першакрыніцы 26 кастрычніка 2007. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Надгробный памятник Меера Бениаминовича Сабгира . Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2019. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Подвиг народа: Меер Бениаминович Сабгир . Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2010. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Подвиг народа . Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2010. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Максим Шраер, Давид Шраер-Петров «Генрих Сапгир — классик авангарда»
- ↑ Русские детские писатели XX века. Биобиблиографический словарь. — С. 390.
- ↑ ВОЙНА В ЧЕЧНЕ: «Известия» публикуют призыв интеллигенции остановить войну . Расцвет российских СМИ. Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2019. Праверана 5 красавіка 2019.
- ↑ Профессия — парижанка . Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2019. Праверана 11 студзеня 2019.
- ↑ Кира Сапгир «Двор чудес»
Пра аўтара
[правіць | правіць зыходнік]- В. Ломазов. Московские мифы Генриха Сапгира. Эссе // Альманах Стрелец, № 2, 1992 г.
- Кривулин В. Голос и пауза Генриха Сапгира. Вст. статья к изд.: Генрих Сапгир. Лето с ангелами. — М.: НЛО, 2000.
- Битов А. Истина и стена // Сапгир Г. Избранное. М.: Париж; Нью-Йорк, 1993.
- Филатова О. Генрих Сапгир: «самокритика» текста // Вопросы онтологической поэтики. Потаенная литература: Исследования и материалы. Иваново, 1998.
- Великий Генрих. Сапгир и о Сапгире. (Сост. Т. Михайловская). — М.: Рос. гос. гуманитарный университет, 2003. — 370 с.
- Шраер М. , Шраер-Петров Д. Генрих Сапгир: Классик авангарда. — 1 изд. СПб, изд-во Дмитрия Буланина, 2004. — 3 изд. Екатеринбург, Ридеро. 2017.
- Шраер М., Шраер-Петров Д. Генрих Сапгир (1928—1999): краткий обзор жизни и творчества // Wiener Slawistischer Almanach 53 (2004): 199—258.
- Smith, A. 'Genrikh Sapgir: Klassik avangarda'. Рец. на кн. Шраер М., Шраер-Петров Д. Генрих Сапгир: Классик авангарда.
- The Slavonic and East European Review, volume 83, number 4, 1 October 2005, pp. 746–747(2).
- Сергей Капков Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 570—571. — 816 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4.
- «Полилог», № 2, 2009 (спецвыпуск, посвящённый творчеству Г. Сапгира).
- Орлицкий Ю. Открыватель новых миров. Вст. статья к изд.: Генрих Сапгир. Складень. — М.: Время, 2008. — 926 с.
- В. Ломазов. Поэт империи или городской сумасшедший 2010 г. Сапгировские чтения Труды РГГУ.
- В. Ломазов. В отсутствие интонации 2011 г. Сапгировские чтения Труды РГГУ.
- Плеханова И. И. Интеллектуальная поэзия. Иосиф Бродский, Генрих Сапгир, Д. А. Пригов. — Флинта, Наука, 2016.
- Ермолин Е. Мультиверс. Литературный дневник. Опыты и пробы актуальной словесности. М.: Совпадение, 2017. — ISBN 978-5-9909157-0-1. С. 147—153.
- Пятнадцать ежегодных научных международных конференций «Сапгировские чтения». — Рос. гос. гуманитарный университет, 2004—2018.
- Шашлова Е. Поэзия Г. Сапгира в хоровом творчестве Ю. Евграфова(недаступная спасылка) (недоступная ссылка) // Вестник Саратовского государственного технического университета, 2012, № 1 (63), выпуск 1, с. 222—227.
- Михайлова И. О премьере Сапгир-симфонии № 6 Юрия Евграфова. — М.: Музыкальная академия, 2014, № 1.
- Семенова Е. На дуроге дымовозы (интервью Ю. Орлицкого).
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- Генрих Сапгир — Энциклопедия отечественного кино(недаступная спасылка) (недоступная ссылка)
- Генрих Сапгир — animator.ru
- Генрих Сапгир на сайте «Неофициальная поэзия»
- Страница Генриха Сапгира на сайте «Вавилон»
- Мемориальный сайт Генриха Сапгира
- Генрих Сапгир в «Журнальном зале»
- Сайт Сапгира с его стихами по-русски и в переводе на английский язык
- Изображения Генриха Сапгира на сайте «Лица русской литературы»
- Интервью Анатолия Кудрявицкого о Генрихе Сапгире
- Некролог в «Независимой газете»
- Воспоминания о Генрихе Сапгире Киры Сапгир, Константина Кедрова и Славы Лёна; автобиографические тексты Сапгира).
- Электронный журнал «Полилог-2» (полностью посвящён Сапгиру)
- Александр Карпенко Юбилей поэта Генриха Сапгира. Поэтоград № 3 (104), 2014
- Нарадзіліся 20 лістапада
- Нарадзіліся ў 1928 годзе
- Нарадзіліся ў Бійску
- Памерлі 7 кастрычніка
- Памерлі ў 1999 годзе
- Памерлі ў Маскве
- Пахаваныя на Траякураўскіх могілках
- Асобы
- Пісьменнікі паводле алфавіта
- Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
- Пісьменнікі СССР
- Паэты паводле алфавіта
- Паэты Расіі XX стагоддзя
- Паэты СССР
- Перакладчыкі паводле алфавіта
- Перакладчыкі Расіі
- Перакладчыкі СССР
- Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
- Дзіцячыя паэты
- Дзіцячыя пісьменнікі Расіі
- Дзіцячыя пісьменнікі СССР
- Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
- Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
- Рускамоўныя паэты