Тамаш Тамашавіч Грыб
Тамаш Грыб | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Прага, 1923 | |||||||
| |||||||
|
|||||||
Папярэднік | Кузьма Цярэшчанка | ||||||
Пераемнік | не было | ||||||
|
|||||||
Папярэднік | не было | ||||||
Пераемнік | Аркадзь Смоліч | ||||||
|
|||||||
Нараджэнне |
7 (19) сакавіка 1895[1] |
||||||
Смерць |
21 студзеня 1938[1][2] (42 гады)
|
||||||
Месца пахавання | |||||||
Жонка | Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка і Палута Аляксандраўна Бадунова | ||||||
Партыя | Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў | ||||||
Член у | |||||||
Адукацыя | |||||||
Навуковая ступень | доктар філасофіі (1927) | ||||||
Дзейнасць | палітыка[3] і публіцыстыка[3] | ||||||
Месца працы | |||||||
Бітвы | |||||||
Тамаш Тамашавіч Грыб, псеўд.: Глеба, Т; Н-ка; Небарака; Небарака, Антон; Т.; Т. Г.; Т-г; Т-ш; A. N.; G-be; Ge, Tomasz; N-ka, A.; Niebaraka, Anton; T. (лац.); Т. Н. (лац.), Тита, В.[4] (19 сакавіка 1895, в. Паляны, Свянцянскі павет, Віленская губерня (цяпер Смаргонскі раён[5] Гродзенскай вобласці) — 21 студзеня 1938, Прага, Чэхаславакія), беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч.
Біяграфія
[правіць | правіць зыходнік]Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і. З 1908 па 1912 працаваў на Балтыйскім заводзе ў Санкт-Пецярбургу. Па некаторых звестках, наведываў заняткі ў Пецярбургскім псіханеўралагічным інстытуце. Таксама ўваходзіў у беларускі навукова-літаратурны гурток, арганізаваны Браніславам Эпімахам-Шыпілай, дзе зблізіўся з беларускім рухам. З 1914 года — у войску, удзельнік Першай сусветнай вайны.
Дэлегат І Усебеларускага з’езда (снежань 1917 года), на якім быў арыштаваны савецкімі ўладамі. Адзін з аўтараў Устаўных грамат БНР, сябра Рады БНР і яе Выканкама (1918), займаў пасады міністра земляробства і міністра ўнутраных спраў. Уваходзіў у Цэнтральную Беларускую вайсковую раду. Адзін з лідараў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Удзельнік 3-га Усерасійскага з’езда Саветаў (1918). У 1918 годзе чытаў лекцыі на курсах беларусазнаўства ў Мінску. У пачатку 1919 года выдае ў Вільні газету «Грамадзянін». З красавіка 1919 года — у Гродне, дзе супрацоўнічае ў газеце «Родны край», затым — у Мінску. Двойчы ў 1919 годзе зняволены польскімі ўладамі за беларускую незалежніцкую дзейнасць.
У канцы 1920 года выязджае ў Коўна, удзельнічае тут у выданні газеты «Сялянская доля». Удзельнік Усебеларускай палітычнай канферэнцыі (Прага, 1921).
З 1922 года — у Чэхаславакіі. Скончыў філасофскі факультэт Карлава ўніверсітэта (1927) (тэма дысертацыі: Пытанне нацыі і нацыянальнасці. Сацыялагічны аналіз нацыянальнасці; чеш. Otázka národa a národnosti. Sociologický rozbor národnosti). У лістападзе 1927 залічаны ў штат Украінскага інстытута грамадазнаўства ў Празе і прызначаны вучоным сакратаром Беларускага навуковага кабінета. З 1930 года працаваў у беларускім аддзеле Славянскай бібліятэцы, куды пасля спынення дзейнасці інстытута былі перададзены матэрыялы кабінета. У 1934—1938 гадах — загадчык беларускага замежнага архіва ў Празе.
Стварыў у Празе Беларускае (Крывіцкае) культурнае таварыства імя Ф. Скарыны. Актыўна працаваў у суполцы Беларускага студэнцкага саюза. Удзельнічаў у працы Беларускай Рады ў Празе.
Памёр ад ускладненняў грыпу.
Стаў прататыпам аднаго з галоўных герояў дакументальна-аўтабіяграфічнага рамана Віктара Вальтара «Роджаныя пад Сатурнам» (1920-я). Тамаш Грыб прадстаўлены ў ім пад іменем Тамашэвіч (дзядзька Тамаш). У Тамашэвіча таксама доўгія валасы, ён вучыцца на факультэце філасофіі і мае такія самыя палітычныя погляды, як Тамаш Грыб. Магчыма, што Тамаш Грыб быў дударом. Прынамсі ў кнізе[6] Тамашэвіч запрашае на беларускую вечарыну ў Празе, дзе будзе граць на беларускай дудзе.
Навуковая спадчына
[правіць | правіць зыходнік]Друкаваў артыкулы на тэмы гісторыі, грамадскай думкі, нацыянальна-палітычнага жыцця Беларусі ў часопісах «Студэнцкая думка», «Золак», «Iskry Skaryny». Перакладаў публіцыстыку з рускай і чэшскай моў. Складаў бібліяграфію беларусазнаўства.
Цікавыя факты
[правіць | правіць зыходнік]- Тамаш Грыб цесна сябраваў з адным з заснавальнікаў расійскай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў і старшынём Усерасійскага ўстаноўчага сходу Віктарам Чарновым. На жалобнай прамове на ягоную смерць Чарноў сказаў наступныя словы: «Тамаш… умеў да канца перацярпець усе наследкі прынятае ім лініі паступоўвання, умеў жыццёвы келіх, пасланы мачахай-гісторыяй, піць да дна… I калі Тамаш Грыб пакінуў нам шматзначучы палітычны тэстамэнт, то побач з ім ён пакінуў i другі — чыста людскі. Дык даражыце ж гэтым тэстамэнтам, i няхай ён будзе зернем, якое дасць у сэрцах нашых жывыя ўсходы».[7]
- Выведзены ў рамане Генрыха Далідовіча «Свой дом» пад імем Баравік.[8]
Творы
[правіць | правіць зыходнік]- Да пытаньня аб паходжаньні гэрбу Пагоня // іскры Скарыны. — 1935. — № 5. — С. 69—77[9].
- Што такое нацыянал-дэмакратызм // Іскры Скарыны. — 1935. — № 5. — С. 4—48[10].
Зноскі
- ↑ а б Hryb Tamaš
- ↑ а б Archiv hl. m. Prahy, Matrika zemřelých magistrátní úřadovny v Libni, sign. MGLBŇ Z10, s. 10 — Т. MGLBŇ Z10. — С. 10.
- ↑ а б Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.
- ↑ Грыб, Т. Два артыкулы / Тамаш Грыб; Падрыхт. да друку Л. Юрэвіча, камен. Н. Гардзіенкі і Ц. Чарнякевіча // Запісы = Zapisy. — 2012. — № 35. — С. 105.
- ↑ Шутовіч Я. [артыкул] // Калоссе № 1(14), 1938.
- ↑ http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18770
- ↑ З рукапіснай спадчыны Тамаша Грыба // Спадчына № 3-1996. С. 103—123
- ↑ 18—21 лютага 1918 года — дні гістарычнага пералому
- ↑ Перадрук.: Грыб, Т. Два артыкулы / Тамаш Грыб; Падрыхт. да друку Л. Юрэвіча, камен. Н. Гардзіенкі і Ц. Чарнякевіча // Запісы = Zapisy. — 2012. — № 35. — С. 170—180.
- ↑ Перадрук.: Грыб, Т. Два артыкулы / Тамаш Грыб; Падрыхт. да друку Л. Юрэвіча, камен. Н. Гардзіенкі і Ц. Чарнякевіча // Запісы = Zapisy. — 2012. — № 35. — С. 105—169.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]Тамаш Тамашавіч Грыб у Вікікрыніцах | |
Тамаш Тамашавіч Грыб на Вікісховішчы |
- Нарадзіліся 19 сакавіка
- Нарадзіліся ў 1895 годзе
- Нарадзіліся ў Свянцянскім павеце
- Памерлі 21 студзеня
- Памерлі ў 1938 годзе
- Памерлі ў Празе
- Пахаваныя на Ольшанскіх могілках
- Члены Беларускага студэнцкага саюза
- Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
- Дактары філасофіі
- Асобы
- Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
- Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда
- Міністры ўнутраных спраў БНР
- Міністры сельскай гаспадаркі БНР
- Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
- Беларусы ў Чэхіі
- Палітыкі Беларусі
- Перакладчыкі на беларускую мову
- Перакладчыкі з чэшскай мовы
- Перакладчыкі з рускай мовы
- Перакладчыкі Чэхіі