Chí
Is é Chi (Χ ina cheannlitir, χ ina litir bheag) an dara litir is fiche in aibítir na Gréigise. Bíodh sé mar consain phléascach choguasach séimhithe sa sean Gréigis /kʰ/.
Carachtar | Χ (litir cáis uachtair) Unicode: 03A7 ionadaíocht TeX: X chlib HTML: Χ χ (litir cáis íochtair) Unicode: 03C7 ionadaíocht TeX: \chi chlib HTML: χ | |||
---|---|---|---|---|
Cineál | litir Ghréagach agus IPA symbol (en) | |||
Ball de | an aibítir Ghréagach agus Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta | |||
|
An Aibítir Ghréagach | |
---|---|
Α α Alfa | Β β Béite |
Γ γ Gáma | Δ δ Deilte |
Ε ε Eipsealón | Ζ ζ Zéite |
Η η Éite | Θ θ Téite |
Ι ι Ióta | Κ κ Capa |
Λ λ Lambda | Μ μ Mú |
Ν ν Nú | Ξ ξ Xí |
Ο ο Oimiocrón | Π π Pí |
Ρ ρ Ró | Σ σ ς Sigme |
Τ τ Tó | Υ υ Upsalón |
Φ φ Fí | Χ χ Chí |
Ψ ψ Sí | Ω ω Óimige |
An Ársa Litir Ghréagach | |
Ϝ ϝ Vó | Ϛ ϛ Stigme |
Ͱ ͱ Héite | Ϻ ϻ Sain |
Ϟ ϟ Copa | Ϡ ϡ Saimpí |
Ϸ ϸ Seó |
I nGréigis Koine agus sna canúintí níos déanaí d'athraigh sé go consan cuimilteach chomh maith le Θ agus Φ. In Gréigis an lae inniu, tá dhá fhuaimniú áirithe aige: I ndiaidh gutaí tosaigh agus gutaí airde ([e] nó [i]) fuaimnítear é mar cuimilteach carballach neamhghlórach [ç], cosúil leis an "ich" sa Ghearmáinis nó cosúil leis an "h" i fuaimniú áirithe as Béarla mar hew agus human. I ndiaidh gutaí íseal agus gutaí cúil ([a], [o] nó [u]) agus consain, fuaimnítear é mar cuimilteach choguasach neamhghlórach ([x]), an "ach" sa Ghearmáinis.
Tá luach 600 aige i gcóras na n-uimhreacha Gréigise.
Tá Chí mar bhunús d'ainm an struchtúr chiastaic an focal Béarla "Chiasmus" (croseagar).
Uaireanta úsáidtear Chi nó X chun giorrúcháin a dhéanamh ar ainm An Chríost as Béarla mar shampla Xmas in ionad "christmas".
Sa teangeolaíocht tá sé mar shiombail i gcomhair cuimilteach úbhalaigh gan guth.
Úsáidtear é go minic sna staitisticí freisin.
Is síol é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid. Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |