|լեզու = [[Եբրայերեն]]
|հավատք = [[Հուդայականություն]]
|բարեկամ =[[Ասորիներ]] - [[Արաբներ]] - [[Հայեր]]
}}
'''Հրեաներ''' ([[եբրայերեն]]՝ יְהוּדִים ''եհուդիմ'')՝ սեմական ծագումով ազգ է, որի արմատները գնում են Հին Իսրայելի և Հրեաստանի բնակչությանը։ Ապրում են շատ երկրներում և հատկապես 1948 թ․-ին պետություն հռչակված [[Իսրայել]]ում։ Քանակը 12-ից 14 միլիոն է<ref>{{փաստCite web|url=https://armenpress.am/arm/news/131810|title=Աշխարհում հրեաների թիվը մեկ տարվա ընթացքում ավելացել է 70 հազարով|website=armenpress.am|accessdate=2021 թ․ օգոստոսի 15}}</ref>, որից 40%-ը բնակվում է [[Իսրայել]]ում, իսկ 35%-ը [[ԱՄՆ]]-ում։ Հրեաների կրոնը ավանդաբար [[հուդայականություն]]ն է։ Իսրայելի պետական լեզուն [[եբրայերեն]]ն է (իվղիթը) ([[սեմական լեզվաընտանիք]]), վերածնված [[XIX դարում։դար]]ում։ Տարբեր երկրներում կան սպեցեֆիկ հրեական լեզուներ, որոնցից ամենախոշորը '''յիդիշ[[Իդիշ|Յիդիշ]]'''ն է ([[Հնդեվրոպական լեզուներ|հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի]] գերմանական խումբ)։ Ժամանակակից ինքնանունը [[եբրայերեն|եբր.]] יְהוּדִים, եհուդիմ; [[յիդիշ]] ייִדן, (յ) իդն; [[լադինո]] ג׳ודיוס, ջուդիոս։ Հին ինքնանունը եղել է բնեյ-Յիսրաէլ - Իսրայելի (Հակոբի) որդիներ։
==== Հրեաների խմբեր ====
* [[Աշկենազներ|<big>Աշքենազներ</big>]]՝ ձևավորվել է Կենտրոնական [[Եվրոպա]]յում։ Քանակը՝ 8-11.2 մլն։ Ապրում են [[Իսրայել]]ում, [[Լեհաստան]]ում, [[Լիտվա]]յում, [[ԱՄՆ]]-ում, [[Ֆրանսիա]]յում, [[Գերմանիա]]յում, [[Ռուսաստան]]ում, [[Ուկրաինա]]յում, Բելառուսում, Հոլանդիայում, Սկանդինավյան և շատ այլ երկրներում։ Կենցաղային լեզուն յիդիշն է (Իսրայելում՝ եբրայերենը, Ռուսաստանում՝ ռուսերենը)։ Անունը ծագում է միջնադարյան Գերմանիայի «Աշքենազ» սեմական անունից, որն ընկալվում էր [[Հաբեթ]]ի թոռ Աշքենազի ժառանգների տարածման երկիր։
20-րդ դարի վերջի տվյալներով աշքենազները կազմում են աշխարհի հրեաների մեծամասնությունը՝ 80%։ Բուն Իսրայելում կազմում են հրեական բնակչության համարյա կեսը։
* <big>Միզրահներ</big> ({{lang|he|מזרחים}}, միզրահիմ՝ ''Արևելքում ապրողներ'')՝ Մերձավոր Արևելքում և հյուսիսային Աֆրիկայում ապրած և ապրող հրեաների հավաքական անունն է։ Քանակը՝ 4 մլն։ Ապրում են Իսրայելում, բոլոր արաբական երկրներում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Քուրդիստանում, Վրաստանում, Հայաստանում (հայկական հրեաները խառնվել են հայերի հետ)։ Հիմա Հայաստանում ապրում է մոտավորապես 6000 հրեա, որոնք աշքենազներ են։ Միզրահների խմբի մեջ են մտնում արաբահրեաները, պարսկահրեաները, վրացահրեաները, [[բուխարա]]յի հրեաները, լեռնային հրեաները, հնդկական հրեաները և քրդական հրեաները։
*<big>Սեֆարդներ</big> ({{lang-he|'''סְפָרַדִּים'''}} ''սֆարադիմ'') Քանակը՝ 1.5-2 մլն։ Ապրում են Իսրայելում, Իսպանիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ-ում և այլն։ Լեզուն լադինոն է (սեֆարդերենը) և եբրայերենը (Իսրայելում)։ Ձևավորվել են Պիրենեյան թերակղզում։ Անունը ծագում է Իսպանիայի հետ նույնացվող Սֆարադ տեղանունից։
*<big>Սամարացիներ</big> ({{lang-he|שומרונים}} ''շոմրոնիմ'') Քանակը՝ 720 մարդ (2008 թ.)։ Լեզուն եբրայերենն է։ Սրբազան գրքերն են [[Թորա]]ն և Հեսու Նավեի գիրքը։ Ապրում են Թել Ավիվի արվարձանում և Նևե Քեդեմ գյուղում։
*<big>Բնեյ Մենաշե</big> ([[եբրայերեն]] בני מנשה ''Մենաշեի զավակներ'') Հնդկաստանի Մանիպուր և Միզորամ նահանգների միզո, կուկի և չին ազգությունների ներկայացուցիչներն են, ովքեր հայտարարել են, որ Մենաշեի ժառանգներ են սկսել են դավանել հուդայականություն։ Ապրում են Իսրայելում։ Լեզուն եբրայերենն է։ Ապրում են Հնդկաստանում և Իսրայելում։ Քանակն ավելի քան վեց հազար է։
*<big>Բեթա Իսրայել</big> ([[եբրայերեն]] בֵּיתֶא יִשְׂרָאֵל ''Իսրայելի տուն'') Մինչև հայրենադարձվելը [[Եթովպիա]]յում ապրած հրեաներ։
== Հրեաների էթնիկ խմբեր ==
Հիմնական հոդված` [[հրեաների էթնիկ խմբերը]]:։<br>
Հրեաների հիմնական էթնիկ խումբը կազմում են աշքենազները (Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի, մասնավորապես ողջ Ռուսաստանի հրեաները) և սեֆարդները (սկզբում Իսպանիայի ու Պորտուգալիայի, այնուհետև ողջ Միջերկրածովյան տարածաշրջանով ցրված հրեաները):։
Մյուս էթնիկ խմբերն են՝ լախլուխները, պարսկական եւև բուխարյան հրեաները, վրացական հրեաները, լեռնային հրեաները, հնդկական հրեաները, ռոմանիոտները, իտալացի, ֆալաշ և այլ հրեաներ:հրեաներ։
Հրեաների տարբեր խմբերի և այլ ժողովուրդների գենոտիպերի ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ հրեաների հիմնական խմբերը ավելի մոտ են իրար, քան հարևան ժողովուրդներին:ժողովուրդներին։ Սա հակասում է այն փաստերին, որ հրեաները միավորվում են միայն մշակութային, այլ ոչ էթնիկ ծագմամբ <ref>[[Studies Show Jews’ Genetic Similarity]]</ref>
<ref>[[Происхождение евреев выяснили учёные, проанализировав 237 геномов]]</ref>
<ref>[[Conference on Jewish genomics]]</ref>:[br]
Հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանի մարդահամարի անցկացման արդյունքները նշեցին հետևյալը. մինչև 30-ական թվականները հրեաների մեջ չկային այնպիսիք, որ ճընդունեին իրենց հրեա լինելու փաստը (շուրջ 20 %) <ref>В. И. Биншток, С. А. Новосельский, «Демографический очерк», — В сб,: Вопросы биологии и патологии евреев . Л., 1926, цит. по М.Бейзер: http://www.jewishpetersburg.ru/userimages/Mikhail%20Beyzer_Evrei%20v%20Peterburge.htm< {{Webarchive|url=https:/ref>/web.archive.org/web/20120115061416/http://www.jewishpetersburg.ru/userimages/Mikhail%20Beyzer_Evrei%20v%20Peterburge.htm В дальнейшем доля евреев в [[СССР]], не считавших разумным декларировать|date=2012-01-15 свою}}</ref>։ [[национальность]], продолжала расти — вплоть до начала 80-х гг.
Ավելի ուշ, [[ԽՍՀՄ-ում]] հրեաների մեծամասնությունը, որը էական չի համարում իրենց [ազգային պատկաբնելությունը], շարունակեց աճել `մինչև 1980-ականների սկիզբը։
{| class="wikitable sortable"
|+ '''Անհամեմատ մեծ հրեաբնակ երկրների տվյալներըտվյալներն աշխարհում'''
|-
! № Երկրներ
|-
| 1
| [[ԱՄՆ]] (2009)[http://www.census.gov/compendia/statab/2011/tables/11s0077.pdf]
| align="right|6544,000|| align="center" | 2,1 %
| align="center|42,89%
|-
| 2
| [[Իսրայել]] (2010)
| [[Իսրաել]] (2010) [http://www1.cbs.gov.il/publications/isr_in_n09e.pdf]
| align="right|5800,000|| align="center" | 75,5 %
| align="center|38,02%
|-
| 6
| [[Արգենտինա]] [http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=710563]
| align="right|280,000
| align="center| 0,8 %
|-
| 16
| [[Նիդեռլանդներ]] [http://www.nidi.knaw.nl/web/html/public/demos/dm01091.html]
| align="right|45,000
| align="center| 0,28 %
|-
| 19
| [[ՄոլդովիաՄոլդովա]]
| align="right|31,187
| align="center| 0,7 %
|-
| 23
| [[վենեսուելաՎենեսուելա]]
| align="right|20,900
| align="center| 0,1 %
|-
| 29
| [[ՇվեցարիաՇվեյցարիա]]
| align="right|17,000
| align="center| 0,2 %
|-
| 47
| [[Կոստա- Ռիկա]]
| align="right|2,500
| align="center| 0,06 %
|-
| 49
| [[Հայաստան]]<ref>[{{Cite web |url=http://www.wcrj.org/organizations/458/ |title=Еврейская община Армении] |accessdate=2017 թ․ դեկտեմբերի 28 |archive-date=2013 թ․ մարտի 10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310232658/http://www.wcrj.org/organizations/458/ |url-status=dead }}</ref>
| align="right|2,000
| align="center| 0,035 %
!
|}
Աշխարհի շուրջ 110 երկրներում գործում են հրեական համայնքներ:համայնքներ։
== Գրականություն ==
* Ռուբեն Անգալադյան. Հրեաներն ու հայերը, «Գարուն», 2001, № 2
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
== Արտաքին հղումներ ==
* [http://am.friends-of-armenia.org/ Հայաստանի հրեաների համայնքի կայքը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140405064919/http://am.friends-of-armenia.org/ |date=2014-04-05 }}
{{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=628}}
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8]
[[Կատեգորիա:Սեմական ազգեր]]
[[Կատեգորիա:Իսրայելի ազգեր]]
|