Unitario nga estado
Ti unitario nga estado ket ti estado a naiturayan a kas agmaymaysa a bileg a ti sentral a gobierno ket isu ti kanungpalang a kangatuan ken dagiti ania man nga administratibo a pannakabingbingay (dagiti subnasional a yunit) ket mangisanay laeng kadagiti bileg a pinili nga indelegado ti sentral a gobierno. Kaaduan kadagiti estado iti lubong ket addaanda iti unitario a sistema ti gobierno. Kadagiti 193 a kameng ti UN, 165 kadagita ket naturayan iti unitario nga estado.
Maigiddiat dagiti unitario nga estado kadagiti pederal nga estado (dagiti pederasion) ken dagiti kompederal nga estado (kompederasion):
- Iti unitario nga estado, dagiti subnasional a yunit ket mapartuat ken mawaswas, ken dagiti bilegda ket mabalin a mapaadu wenno mapabassit, babaen ti sentral a gobierno. Urayno ti politikal a bileg kadagiti unitario nga estado ket mabalin a maidelegado babaen ti debolusion iti lokal a gobierno babaen ti linteg, ti sentral a gobierno ket agtuloy nga isu ti kangatuan; daytoy ket mabalin a mangikkat kadagiti tignay dagiti naiyakar a gobierno wenno gawidanna dagiti bilegda.
- Ti Nagkaykaysa a Pagarian ket ti maysa a pagarigan iti unitario nga estado. Ti Eskosia, Gales, ken Akin-amianan nga Irlanda ket addaanda iti grado iti naiyakar a bileg, ngem ti kasta a naiyakar a bileg ket indelegado babaen ti Parlamento ti Nagkaykaysa a Pagarian a mabalin nga unilateral a mangitignay kadagitoy a linteg wenno mangwaswas kadagiti a naidelegado a gobierno.
- Adu kadagiti unitario a gobierno ken awananda kadagiti kasta a lugar ken awananda iti ania man a grado iti autonomia. Dagiti subnasional a lugar ket saanda a mabalin a mangikeddeng kadagiti ania man a bukodda a linteg. Dagiti kasta a pagarigan iti kasta a pagpagilian ket ti Suesia, Norwega[1] ken ti Irlanda.
- Kadagiti pederal nga estado, iti panangiddiat, dagiti estado wenno dagiti sabali a subnasional a yunit ket makibinningayda iti kinaturay iti sentral a gobierno, ken dagiti estado a mangbukel iti pederasion ket addaanda iti maysa a kaadda ken ken dagiti annong ti bileg a saan a mabalin nga unilateral a mabaliwan babaen ti sentral a gobierno. Kadagiti dadduma a kaso, ti laeng pederal a gobierno ti addaan kadagiti kasta a bileg a naiyebkas a naidelegado iti dayta.
- Ti Estados Unidos ket maysa a pagarigan iti pederal nga estado. Babaen ti Batay-linteg ti Estados Unidos, ti bileg ket nagbibingayan iti baetan ti pederal a gobierno ken dagiti estado ti Estados Unidos, a nalawag nga inbagbaga babaen ti maikasangapulo nga enimienda, "Dagiti bileg a saan nga indelagado babaen ti Batay-linteg ti Estados Unidos, wenno iparit daytoy kadagiti Estado, ket respektibo a naireserbada kadagiti Estado, wenno iti tattao." Adu kadagiti pederal nga estado ket addaanda pay kadagiti unitario nga akinbaba nga agpang ti gobierno; bayat a ti Estados Unidos ket pederal, dagiti estado met ket unitarioda babaen ti Alagaden ni Dillon – dagiti kondado ken dagiti munisipalidad ket addaan laeng iti turay a naited kaniada babaen dagiti gobierno ti estado babaen kadagiti bukodda a batay-linteg ti estado wenno babaen dagiti tignay ti lehislatura. Kas pagarigan, iti senado ti Estados Unidos ti Connecticut, ti gobierno ti kondado ket nawaswas idi 1960.
Ti debolusion (kasla iti pederasion) ket mabalin a simetrikal, a dagiti amin a subnasional a yunit ket addaan kadagiti isu met laeng a bileg ken kasasaad, wenno asimetriko, a dagiti rehion ken addaan iti agdumaduma a bileg ken kasasaad.
Listaan dagiti unitario nga estado
urnosenUnitario a republika
urnosenApganistan
Albania
Arhelia
Angola
Armenia
Azerbaijan
Banglades
Bielorusia
Benin
Bolivia
Botswana
Bulgaria
Burkina Faso
Burundi
Kamerun
Cabo Verde
Republika ti Tengnga nga Aprika
Chad
Chile
Tsina[2]
Colombia
Kongo
Costa Rica
Kroasia
Kuba
Cyprus
Republika a Tseka
Djibouti
Dominica
Republika a Dominikano
Demokratiko a Republika ti Kongo
Timor-Leste
Ecuador
Ehipto
El Salvador
Guinea Ekuatorial
Eritrea
Estonia
Fiji
Pinlandia
Pransia
Gabon
Gambia
Georgia
Ghana
Gresia
Guatemala
Guinea
Guinea-Bissau
Guyana
Haiti
Honduras
Hungaria
Islandia
Indonesia
Iran
Irlanda
Israel
Italia
Côte d'Ivoire
Kazakhstan
Kenya
Kiribati
Kirgistan
Laos
Letonia
Lebanon
Lesotho
Liberia
Libya
Lituania
Masedonia
Madagascar
Malawi
Maldibas
Mali
Malta
Is-isla ti Marshall
Mauritania
Maurisio
Moldova
Mongolia
Montenegro
Mozambique
Myanmar
Namibia
Nauru
Nicaragua
Niger
Amianan a Korea
Palau
Palestina
Panama
Paraguay
Peru
Filipinas
Polonia
Portugal
Romania
Rwanda
Samoa
San Marino
Santo Tomas ken Prinsipe
Senegal
Serbia
Seychelles
Sierra Leone
Singapur
Eslobakia
Eslobenia
Abagatan nga Aprika
Abagatan a Korea
Sri Lanka
Surinam
Siria
Taiwan
Tayikistan
Tanzania
Togo
Trinidad ken Tobago
Tunisia
Turkia
Turkmenistan
Uganda
Ukrania
Uruguay
Uzbekistan
Vanuatu
Bietnam
Yemen
Zambia
Zimbabwe
Unitario a monarkia
urnosenAndorra
Antigua ken Barbuda
Bahrain
Bahamas
Barbados
Belis
Butan
Brunei
Cambodia
Dinamarka
Grenada
Hamaika
Hapon
Hordania
Kuwait
Liechtenstein
Luxembourg
Monaco
Morocco
Olanda
Baro a Selanda[3]
Norwega
Oman
Papua Baro a Guinea
Katar
Santa Lucia (pagilian)
San Vicente ken dagiti Grenadito
Saudi Arabia
Is-isla ti Solomon
Espania
Suesia
Tailandia
Tonga
Tuvalu
Nagkaykaysa a Pagarian[4]
Siudad ti Batikano
Dagiti 5 a kadakkelan nga unitario nga estado babaen ti nominal a GDP
urnosenDagiti 5 a kadakkelan nga unitario nga estado babaen ti populasion
urnosenDagiti 5 a kadakkelan nga unitario nga estado babaen ti kalawa
urnosenDagiti nagibasaran
urnosen- ^ Ti Svalbard ket addaan iti basbassit nga autonomia ngem ti nangruna a daga. Daytoy ket dagus a tinengngel babaen ti gobierno ken awanan iti lokal a turay
- ^ Roy Bin Wong. China Transformed: Historical Change and the Limits of European Experience. Cornell University Press.
- ^ "Story: Nation and government – From colony to nation". The Encyclopedia of New Zealand. Manatū Taonga Ministry for Culture and Heritage. 29 Agosto 2013. Naala idi 19 Abril 2014.
- ^ "Social policy in the UK". An introduction to Social Policy. Robert Gordon University – Aberdeen Business School. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2014-07-04. Naala idi 19 Abril 2014.