Мьянмар: Засвар хоорондын ялгаа
б r2.7.2) (робот Өөрчилж байна: vi:Myanmar |
No edit summary |
||
(46 дундын хувилбарууд 21 хэрэглэгчид харагдахгүй) | |||
Мөр 1:
{{short description|Зүүн өмнөд Азийн улс}}
{{Redirect|Бирм}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Мьянмарын Холбооны Бүгд Найрамдах Улс
| common_name = Мьянмар
| native_name = {{ubl|{{native name|my|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်<wbr />}}|{{transliteration|my|Пьядоусу Саммат Мьянма Ниньято}}}}
| image_flag = Flag of Myanmar.svg
| flag_type = [[Мьянмарын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]
|
|
| symbol_type = [[Мьянмарын төрийн сүлд|Төрийн сүлд]]
| national_anthem = {{lang|my|ကမ္ဘာမကျေ}}<br />{{transliteration|my|Каба Ма Кьей}}<br />"[[Мьянмарын төрийн дуулал|Дэлхийн төгсгөл хүртэл]]"
| image_map = {{Switcher|[[File:Myanmar (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}}
| map_caption = {{map caption |location_color=ногоон |region=[[АСЕАН]] |region_color=хар саарал |legend=Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg}}
| image_map2 =
| capital = [[Нейпьидо]]{{Efn|Албан ёсны бичлэг "Ней Пьи До".}}
| coordinates = {{Coord|19|45|N|96|6|E|type:city}}
| largest_city = [[Янгон]]{{Efn|Хуучнаар "Рангун".}}
| languages_type = Албан ёсны хэл
| languages = [[Бирм хэл]]
| languages2_type = {{nobold|Зөвшөөрөгдсөн бүс нутгийн хэл}}<ref>{{cite web | url=https://www.ethnologue.com/country/MM/ | title=Myanmar | Ethnologue Free }}</ref>
| languages2 = {{hlist| [[Чин хэл|Чин]] | [[Качих хэл|Качин]] | [[Карен хэл|Карен]] | [[Кая хэл|Кая]] | [[Мон хэл|Мон]] | [[Аракан хэл|Ракхин]] | [[Шан хэл]]}}
| ethnic_groups = {{unbulleted list
| 68% [[Бирм үндэстэн|Бамар]]
| 9% [[Шан ястан|Шан]]
| 7% [[Карен ястан|Карен]]
| 4% [[Аракан ястан]]
| 3% [[Мьянмар дахь хятадууд|Хятадууд]]
| 2% [[Бирмийн энэтхэгүүд|Энэтхэг]]
| 2% [[Мон ястан|Мон]]
| 5% бусад
}}
| ethnic_groups_year = 2018<ref>{{cite web |title=Largest Ethnic Groups In Myanmar |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas|date=18 July 2019 }}</ref><ref name="World Factbook" />
| religion = {{unbulleted list
| 87.9% [[Мьянмар дахь буддын шашин|Буддизм]] ([[төрийн шашин|албан ёсны]])<ref>{{cite web|title=Myanmar's Constitution of 2008|url=https://constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008.pdf?lang=en|website=constituteproject.org|access-date=29 October 2017}}</ref>
| 6.2% [[Мьянмар дахь христийн шашин|Христ]]
| 4.3% [[Мьянмар дахь ислам|Ислам]]
| 1.6% [[Мьянмар дахь шашин шүтлэг|Бусад]]<ref>{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |website=myanmar.unfpa.org |publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR |access-date=3 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |archive-date=29 March 2018 |url-status=dead }}</ref>
}}
| demonym = [[Бирмчүүд]] / Мьянмарчууд<ref>{{cite web|url=https://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf|title=ACT Health Community Profile, pg. 1|publisher=Multicultural Health Policy Unit|access-date=5 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411161154/http://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf|archive-date=11 April 2015|url-status=dead}}</ref>
| government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[тусгаар-ассамблей]]н [[бүгд найрамдах улс]] ([[цэргийн хунт]])
| leader_title1 = [[Мьянмарын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1 = [[Мьин Шве]] ([[Үүрэг гүйцэтгэх (хууль)|үүрэг гүйцэтгэгч]])
| leader_title2 = [[Төрийн Захиргааны Зөвлөлийн дарга|ТЗЗ-ийн дарга]] ба [[Мьянмарын ерөнхий сайд|ерөнхий сайд]]
| leader_name2 = [[Мин Аун Хлайн]]
| leader_title3 = [[Төрийн Захиргааны Зөвлөлийн дэд дарга|ТЗЗ-ийн дэд дарга]] ба [[Мьянмарын шадар сайд|шадар сайд]]
| leader_name3 = [[Со Вин (генерал)|Со Вин]]{{efn|Со Вин нь ТЗЗ-ийн цорын ганц дэд дарга, боловч таван шадар сайдын нэг юм. Бусад нь [[Мья Тун У]], [[Тин Аунг Сан]], [[Соэ Хтут]], болон [[Вин Шейн]] нар юм.<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Reshuffles Governing Body |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-reshuffles-governing-body.html?fbclid=IwAR0yE6UgJ9kbt_bbhIaBJ7M6SwtYiOQNZuD8SHRww9O4uA7MZ87MN0kYXrE |access-date=6 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=2 February 2023}}</ref>}}
| legislature = [[Төрийн Захиргааны Зөвлөл]]
| sovereignty_type = [[Мьянмарын түүх|Түүх]]
| established_event1 = [[Паганы хаант улс]]
| established_date1 = 12 сарын 23, 849
| established_event3 = [[Таунго улс]]
| established_date3 = 10 сарын 16, 1510
| established_event4 = [[Конбаун улс]]
| established_date4 = 2 сарын 29, 1752
| established_event5 = [[Англи-Бирмийн гуравдугаар дайн|Британи эзлэн авав]]
| established_date5 = 1 сарын 1, 1886
| established_event6 = [[Тусгаар тогтнолын дараах Бирм улс (1948–1962)|Тусгаар тогтнол]]<br />([[Их Британиас]])
| established_date6 = 1 сарын 4, 1948
| established_event7 = [[1962 оны Бирмийн төрийн эргэлт|1962 оны төрийн эргэлт]]
| established_date7 = 3 сарын 2, 1962
| established_event8 = "Мьянмар" нэртэй болсон
| established_date8 = 6 сарын 18, 1989
| established_event9 = [[2011–2015 оны Мьянмарын улс төрийн шинэчлэл|Цэргийн засгийн газар тарав]]
| established_date9 = 3 сарын 30, 2011
| established_event10 = [[2021 оны Мьянмарын төрийн эргэлт|2021 оны төрийн эргэлт]]
| established_date10 = 2 сарын 1, 2021
| area_rank = 39 <!--should be same as listed on [[List of countries and dependencies by area]]-->
| area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 3.06
| population_estimate = 57,526,449<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Burma|access-date=24 September 2022|year=2022}}</ref>
| population_estimate_year = 2022
| population_estimate_rank = 26
| population_density_km2 = <!--auto calculate--><!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_sq_mi = 196.8
| population_density_rank = 125
| GDP_PPP = {{increase}} $278.156 тэрбум<ref name="IMFWEOMM">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=518,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, April 2023|date=April 2023|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=April 22, 2023}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2023
| GDP_PPP_rank = 64
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $5,132<ref name="IMFWEOMM" />
| GDP_PPP_per_capita_rank = 146
| GDP_nominal = {{increase}} $63.988 тэрбум<ref name="IMFWEOMM" />
| GDP_nominal_year = 2023
| GDP_nominal_rank = 90
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $1,180<ref name="IMFWEOMM" />
| GDP_nominal_per_capita_rank = 167
| Gini = 30.7
| Gini_year = 2017
| Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MM |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=13 July 2021}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.585<!--number only-->
| HDI_year = 2021<!--Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref>
| HDI_rank = 149
| currency = [[Мьянмар кьят|Кьят]] (K)
| currency_code = MMK
| time_zone = [[Мьянмарын Стандарт Цаг|МСЦ]]
| utc_offset = [[UTC+06:30|+06:30]]
| drives_on = баруун
| calling_code = [[Мьянмар дахь утасны дугаар|+95]]
| iso3166code = MM
| cctld = [[.mm]]
| today =
| name =
| time_zone_DST =
| established_event13 =
}}
Line 73 ⟶ 114:
Мьянмар нь дэлхийн 40 дахь том болох 676,578 ам дөрвөлжин километр газар нутагтай, 24 дэх хүн ам шигүү суурьшсан, нийт 58.8 сая хүнтэй юм.
Тус улсын соёл нь хөрш орнуудынхаа нөлөөг хүчтэй тусгасан байдаг бөгөөд [[Буддын шашны]] [[Бага хөлгөн]]ий урсгалд тулгуурлана. Генерал [[Не Вин]]ий удирдсан офицерууд 1962 онд [[У Ну]]гийн иргэний засаглалыг түлхэн унагаснаас хойш [[цэргийн хунт]]ын засаглал ноёрхож
== Газар зүй ==
Мьянмар улс 676,578 км<sup>2</sup> газар эзэлсэн, [[Афганистан|Афганистанаас]] том, дэлхийн [[улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|40-р их]] нутагтай орон юм.
[[Зураг:Burma_topo_en.jpg|thumb|left|180px|Физик газар зүйн зураг]]
[[Зураг:MonStateMudon.jpg|thumb|180px|left|Мон нутаг]]
[[Зураг:Tigerramki.jpg|thumb|180px|left|Бар - бэлгэ амьтан]]
=== Байрлал ===
Хойд өргөргийн 9° — 29°, зүүн уртрагийн 92° — 102° дотор [[Ази]] тивийн [[Дорно өмнө Ази|дорно өмнөд]] хэсэгт [[Энэтхэгийн далай]]н эрэгт оршино. Өрнө умард талаараа [[Бангладеш]] (271 км), [[Энэтхэг]] (1468 км), дорно умнөд талаараа [[Хятад]] (2129 км), дорно өмнөд талаараа [[Тайланд]] (2416 км), [[Лаос]] (238 км) улстай хиллэж, өмнөд талаараа [[Бенгалын булан]], [[Андаманы тэнгис]]т тулна. Хилийн урт — 6522 км, эргийн урт — 1930 км.
=== Газрын тогтоц ===
Хил дагуу нутгаар уулархаг ба дундад нутгаар голын хөндийн, өмнөд эргээр тэнгисийн эргийн нам доор газартай.
Умард зах, Хималайн өврийн [[Хкакабо]] уул (5881 м) хамгийн өндөр цэг бол эрэг хамгийн нам доор газар болно. [[Аракан]], [[Пегу]], [[Шан]], [[Тенассарим]] зэрэг уул нуруу, тэгш өндөрлөг газруудтай.
Уулсаар зааглагдах [[Иравади]], [[Салуин]], [[Ситаун]] гэсэн гурван мөрний сав газар байна. Иравади мөрөн 2170 км урсах ба хүн ардын ихэнх нь энэ мөрнийг бараадаж, Аракан-Шаны хооронд нутагладаг.
=== Уур амьсгал ===
Нутгийн ихэнх хэсэг тропикийн, экваторын уур амьсгалтай.
Өмнөд эргээр муссон салхитай жилд 5000 мм хур тунадастай байдаг бол мөрний адгаар 2500 мм, төв хэсгийн хуурай газраар 1000 мм-ээс бага хур тунадастай. Умард хэсэгт харьцангуй сэрүүн бөгөөд жилийн дундаж температур 21°C байх ба өмнөд хэсэгт халуун буюу дунджаар 32°C температур хүрч хална.
=== Ургамал амьтан ===
Ургамал амьтнаар баян. Нутгийн 16.6% нь газар тариаланд тохирох газар байх ба ширэнгэн ойтой. Бар, ирвэс зэрэг ховор амьтад ширэнгэнээ байх ба зэрлэг үхэр, зэрлэг гахай, буга, заан зэрэг хөхтөн амьтан байна. Ойн аж ахуй эрхэлнэ. Тоть гэх мэт 800 гаруй зүйлийн шувуу байна.
== Хүн ам зүй ==
[[Зураг:Myanmar_population_pyramid_2014.png|thumb|left|180px|Нас хүйсийн суварга]]
[[Зураг:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|thumb|right|180px|Хэл угсааны газрын зураг]]
{| class="wikitable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px"
|-
! style="width:60px;"| Шашин<ref>{{Cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burma-myanmar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |title=Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Burma. Pew Research Center. 2010. |access-date=2016-02-14 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010114310/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burma-myanmar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |url-status=dead }}</ref> !! Хувь
|-
| [[Буддын шашин|Будда]] || 80%
|-
| [[Христийн шашин|Христ]] || 7%
|-
| Нутгийн шүтлэг || 6%
|-
| [[Лалын шашин|Лал]]|| 4%
|-
| [[Хиндү]]|| 2%
|}
Мьянмар улс 2014 онд 51,419,420 хүнтэй ([[улс орнуудын хүн амын тоо|дэлхийд 24-р олон]]) байв. 29 хувь нь 0–14 насны багачууд, 65% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан, 6 хувь нь 65-ээс дээш өндөр настан юм. Хүн амын 30 хувь хотод, 70% хөдөө оршин суудаг. Жилд 1.1%-аар өсөж байна. Хүн амын нягт — 76 хүн/км<sup>2</sup>, дундаж наслалт — 65.2 жил, хүйсийн харьцаа — 0.93 эр/эм (15-64 насанд 0.98), бичиг үсэг тайлагдалт — 90%.
=== Ард түмэн ===
{| class="wikitable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px"
|+
! Яс үндэс !! Хувь
|-
| [[Бирм үндэстэн]] || 68%
|-
| [[Шан ястан]] || 9%
|-
| [[Карен ястан]] || 7%
|-
| [[Аракан ястан]] || 4%
|-
| [[Хятад үндэстэн]] || 3%
|-
| [[Мон ястан]] || 2%
|-
| [[Качин ястан]] || 1%
|-
| бусад ард түмэн || 7%
|}
Мьянмар олон үндэстний орон юм. 135 нэрээр ялган бүртгэдэг.
Хүн амын олонх нь төвөд-бирм угсааны «бама» хэмээх [[бирм үндэстэн]] (68%) юм. Мөн тай-кадай угсааны [[шан]] (10%), төвөд-бирм угсааны [[карен]] (6%), [[аракан]] (4%), [[хятад]] (3%), мон, качин зэрэг ард түмэн байна.
=== Хэл, шашин ===
Мьянмарын ард түмэн хэлний төрлөөр [[төвөд-бирм]], [[тай-кадай]], [[хмон-мьен]], [[мон-кхмер]], хятад гэж хэд ангилагдана. Улсын албан ёсны хэл нь бирм үндэстний эх хэл болсон төвөд-бирм язгуурын [[бирм хэл]] байна. Хүмүүс бирм, шан, мон гэсэн үет үсгээр бичдэг. Бирм үсэг харьцангуй дугуй хийцтэй.
Мьянмарын ард түмний 90% [[буддын шашин]], бага хөлгөний уламжлалт шүтлэгтэй. Хүн амын цөөнхөд христ, лал, хиндү шүтлэг бий.
=== Хот суурин ===
[[Зураг:Downtown_Yangon_(2006).jpg|thumb|left|180px|[[Янгон]]]]
[[Зураг:Mandalay,_Myanmar.jpg|thumb|right|180px|[[Мандалай]]]]
{|class="wikitable"
|+ 2014 оны хүн амын тоогоор:
|- valign="top"
|
1. [[Янгон]] (5,209,541 хүнтэй) <br>
2. [[Мандалай]] (1,225,133) <br>
3. [[Нейпьидо]] (1,160,242)<br>
4. [[Моламьяйн]] (491,130) <br>
5. [[Баго]] (288,120) <br>
||
6. [[Патейн]] (286,684) <br>
7. [[Пья]] (251,145) <br>
8. [[Моунъюа]] (371,963) <br>
9. [[Мейтхила]] (309,465) <br>
10. [[Ситуэ]] (149,348)
|}
== Түүх ==
{{өргөтгөх хэсэг}}
== Тэмдэглэл ==
{{notelist}}{{reflist|group=nb}}
== Цахим холбоос ==
{{Wiktionary}}
{{Commonscat|Myanmar|Мьянмар}}
* [https://web.archive.org/web/20070612210649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html Burma]
* [http://www.myanmar.cm/ The ultimate guide to Myanmar]
== Эшлэл ==
{{лавлах холбоос}}
{{Ази}}
{{Coordinate|article=/|NS=21/6/0/N|EW=95/27/0/E|type=country|region=MM}}
[[Ангилал:Азийн орон]]
[[Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон]]
[[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]]
[[Ангилал:Мьянмар| ]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]
|
16:56, 4 Хоёрдугаар сар 2024-ий байдлаарх одоогийн засвар
Мьянмарын Холбооны Бүгд Найрамдах Улс
| |
---|---|
Төрийн дуулал: ကမ္ဘာမကျေ Каба Ма Кьей "Дэлхийн төгсгөл хүртэл" | |
Нийслэл | Нейпьидо[a] 19°45′N 96°6′E / 19.750°N 96.100°E |
Томоохон хот | Янгон[b] |
Албан ёсны хэл | Бирм хэл |
Зөвшөөрөгдсөн бүс нутгийн хэл[1] | |
Угсаатны бүлгүүд | |
Шашин | |
Ард түмний нэршил | Бирмчүүд / Мьянмарчууд[6] |
Төр засаг | Нэгдмэл тусгаар-ассамблейн бүгд найрамдах улс (цэргийн хунт) |
Мьин Шве (үүрэг гүйцэтгэгч) | |
Мин Аун Хлайн | |
Со Вин[c] | |
Хууль тогтоох байгууллага | Төрийн Захиргааны Зөвлөл |
Түүх | |
12 сарын 23, 849 | |
10 сарын 16, 1510 | |
2 сарын 29, 1752 | |
1 сарын 1, 1886 | |
1 сарын 4, 1948 | |
3 сарын 2, 1962 | |
• "Мьянмар" нэртэй болсон | 6 сарын 18, 1989 |
3 сарын 30, 2011 | |
2 сарын 1, 2021 | |
Газар нутаг | |
• Нийт | (39) |
• Усны эзлэх талбай (%) | 3.06 |
Хүн ам | |
• 2022 тооцоо | 57,526,449[8] (26) |
ДНБ (ХАЧТ) | 2023 тооцоо |
• Нийт | ▲ $278.156 тэрбум[9] (64) |
• Нэг хүнд ноогдох | ▲ $5,132[9] (146) |
ДНБ (нэрлэсэн) | 2023 тооцоо |
• Нийт | ▲ $63.988 тэрбум[9] (90) |
• Нэг хүнд ноогдох | ▲ $1,180[9] (167) |
ОТББИ (2017) | 30.7[10] дундаж |
ХХИ (2021) | ▼ 0.585[11] дундаж · 149 |
Мөнгөний нэгж | Кьят (K) (MMK) |
Цагийн бүс | UTC+06:30 (МСЦ) |
Жолооны тал | баруун |
Утасны томьёо | +95 |
ISO 3166 код | MM |
Домэйн нэр | .mm |
Мьянмар (Мьянмар: Мьянма), албан ёсоор Мьянмарын Холбоо нь Энэтхэг-Хятадын хойгийн хамгийн том нутагтай зүүн өмнөд Азийн орон юм. Зүүн хойд талаараа Хятад, зүүн талаараа Лаос, зүүн урд талаараа Тайланд, баруун талаараа Бангладеш, баруун хойд талаараа Энэтхэг улсуудтай хиллэх ба мөн баруун урд талд нь Мартабаны булан, Андаманы тэнгис оршино.
Мьянмар нь дэлхийн 40 дахь том болох 676,578 ам дөрвөлжин километр газар нутагтай, 24 дэх хүн ам шигүү суурьшсан, нийт 58.8 сая хүнтэй юм. Тус улсын соёл нь хөрш орнуудынхаа нөлөөг хүчтэй тусгасан байдаг бөгөөд Буддын шашны Бага хөлгөний урсгалд тулгуурлана. Генерал Не Виний удирдсан офицерууд 1962 онд У Нугийн иргэний засаглалыг түлхэн унагаснаас хойш цэргийн хунтын засаглал ноёрхож байсан. 2015 онд явагдсан бүх нийтийн сонгуулиар Аун Сан Су Чигийн тэргүүлсэн Ардчиллын төлөөх Үндэсний Лиг ялалт байгуулан засгийн эрхийг авсан ч, Армийн улс төр дэх нөлөө үндсэн хуулиар хамгаалагдсан байгаа бөгөөд нэг дэд ерөнхийлөгч нь армийн генерал хүн юм. Бирм маягийн социализм нь тус улсыг ядуурал руу гүнзгий түлхэн оруулсан юм. 1989 он хүртэл Бирм гэдэг нэртэй байв.
Газар зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Мьянмар улс 676,578 км2 газар эзэлсэн, Афганистанаас том, дэлхийн 40-р их нутагтай орон юм.
Байрлал
[засварлах | кодоор засварлах]Хойд өргөргийн 9° — 29°, зүүн уртрагийн 92° — 102° дотор Ази тивийн дорно өмнөд хэсэгт Энэтхэгийн далайн эрэгт оршино. Өрнө умард талаараа Бангладеш (271 км), Энэтхэг (1468 км), дорно умнөд талаараа Хятад (2129 км), дорно өмнөд талаараа Тайланд (2416 км), Лаос (238 км) улстай хиллэж, өмнөд талаараа Бенгалын булан, Андаманы тэнгист тулна. Хилийн урт — 6522 км, эргийн урт — 1930 км.
Газрын тогтоц
[засварлах | кодоор засварлах]Хил дагуу нутгаар уулархаг ба дундад нутгаар голын хөндийн, өмнөд эргээр тэнгисийн эргийн нам доор газартай.
Умард зах, Хималайн өврийн Хкакабо уул (5881 м) хамгийн өндөр цэг бол эрэг хамгийн нам доор газар болно. Аракан, Пегу, Шан, Тенассарим зэрэг уул нуруу, тэгш өндөрлөг газруудтай.
Уулсаар зааглагдах Иравади, Салуин, Ситаун гэсэн гурван мөрний сав газар байна. Иравади мөрөн 2170 км урсах ба хүн ардын ихэнх нь энэ мөрнийг бараадаж, Аракан-Шаны хооронд нутагладаг.
Уур амьсгал
[засварлах | кодоор засварлах]Нутгийн ихэнх хэсэг тропикийн, экваторын уур амьсгалтай.
Өмнөд эргээр муссон салхитай жилд 5000 мм хур тунадастай байдаг бол мөрний адгаар 2500 мм, төв хэсгийн хуурай газраар 1000 мм-ээс бага хур тунадастай. Умард хэсэгт харьцангуй сэрүүн бөгөөд жилийн дундаж температур 21°C байх ба өмнөд хэсэгт халуун буюу дунджаар 32°C температур хүрч хална.
Ургамал амьтан
[засварлах | кодоор засварлах]Ургамал амьтнаар баян. Нутгийн 16.6% нь газар тариаланд тохирох газар байх ба ширэнгэн ойтой. Бар, ирвэс зэрэг ховор амьтад ширэнгэнээ байх ба зэрлэг үхэр, зэрлэг гахай, буга, заан зэрэг хөхтөн амьтан байна. Ойн аж ахуй эрхэлнэ. Тоть гэх мэт 800 гаруй зүйлийн шувуу байна.
Хүн ам зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Шашин[12] | Хувь |
---|---|
Будда | 80% |
Христ | 7% |
Нутгийн шүтлэг | 6% |
Лал | 4% |
Хиндү | 2% |
Мьянмар улс 2014 онд 51,419,420 хүнтэй (дэлхийд 24-р олон) байв. 29 хувь нь 0–14 насны багачууд, 65% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан, 6 хувь нь 65-ээс дээш өндөр настан юм. Хүн амын 30 хувь хотод, 70% хөдөө оршин суудаг. Жилд 1.1%-аар өсөж байна. Хүн амын нягт — 76 хүн/км2, дундаж наслалт — 65.2 жил, хүйсийн харьцаа — 0.93 эр/эм (15-64 насанд 0.98), бичиг үсэг тайлагдалт — 90%.
Ард түмэн
[засварлах | кодоор засварлах]Яс үндэс | Хувь |
---|---|
Бирм үндэстэн | 68% |
Шан ястан | 9% |
Карен ястан | 7% |
Аракан ястан | 4% |
Хятад үндэстэн | 3% |
Мон ястан | 2% |
Качин ястан | 1% |
бусад ард түмэн | 7% |
Мьянмар олон үндэстний орон юм. 135 нэрээр ялган бүртгэдэг.
Хүн амын олонх нь төвөд-бирм угсааны «бама» хэмээх бирм үндэстэн (68%) юм. Мөн тай-кадай угсааны шан (10%), төвөд-бирм угсааны карен (6%), аракан (4%), хятад (3%), мон, качин зэрэг ард түмэн байна.
Хэл, шашин
[засварлах | кодоор засварлах]Мьянмарын ард түмэн хэлний төрлөөр төвөд-бирм, тай-кадай, хмон-мьен, мон-кхмер, хятад гэж хэд ангилагдана. Улсын албан ёсны хэл нь бирм үндэстний эх хэл болсон төвөд-бирм язгуурын бирм хэл байна. Хүмүүс бирм, шан, мон гэсэн үет үсгээр бичдэг. Бирм үсэг харьцангуй дугуй хийцтэй.
Мьянмарын ард түмний 90% буддын шашин, бага хөлгөний уламжлалт шүтлэгтэй. Хүн амын цөөнхөд христ, лал, хиндү шүтлэг бий.
Хот суурин
[засварлах | кодоор засварлах]
1. Янгон (5,209,541 хүнтэй) |
6. Патейн (286,684) |
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]Тэмдэглэл
[засварлах | кодоор засварлах]Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]Wiktionary: Мьянмар – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "Myanmar | Ethnologue Free".
- ↑ "Largest Ethnic Groups In Myanmar". Worldatlas. 18 July 2019.
- ↑ Иш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>
tag; no text was provided for refs namedWorld Factbook
- ↑ "Myanmar's Constitution of 2008" (PDF). constituteproject.org. Retrieved 29 October 2017.
- ↑ "The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion" (PDF). myanmar.unfpa.org. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR. Archived from the original (PDF) on 29 March 2018. Retrieved 3 February 2019.
- ↑ "ACT Health Community Profile, pg. 1" (PDF). Multicultural Health Policy Unit. Archived from the original (PDF) on 11 April 2015. Retrieved 5 August 2018.
- ↑ "Myanmar Junta Reshuffles Governing Body". The Irrawaddy. 2 February 2023. Retrieved 6 February 2023.
- ↑ "Burma". The World Factbook (2024 ed.). АНУ-ын Тагнуулын төв газар. Retrieved 24 September 2022. (Archived 2022 edition)
- ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 "World Economic Outlook Database, April 2023". IMF.org. International Monetary Fund. April 2023. Retrieved April 22, 2023.
- ↑ "GINI index (World Bank estimate)". data.worldbank.org. World Bank. Retrieved 13 July 2021.
- ↑ "Human Development Report 2021/2022" (PDF) (in англи). United Nations Development Programme. 8 September 2022. Retrieved 8 September 2022.
- ↑ "Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Burma. Pew Research Center. 2010". Archived from the original on 2017-10-10. Retrieved 2016-02-14.
Координат: 21° У, 95° З