(Nie pokazano 6 wersji utworzonych przez 6 użytkowników)
Linia 41:
Linia 41:
| align=center| [[413]]-426 || [[Augustyn z Hippony|święty Augustyn]] || ''[[Państwo Boże|O państwie Bożym]]''
| align=center| [[413]]-426 || [[Augustyn z Hippony|święty Augustyn]] || ''[[Państwo Boże|O państwie Bożym]]''
|-
|-
| podział pracy
| [[ podział pracy]]
| align=center| [[1225]]-1273 || [[Tomasz z Akwinu|święty Tomasz z Akwinu]] || ''[[Summa theologiae|Suma teologiczna]]''
| align=center| [[1225]]-1273 || [[Tomasz z Akwinu|święty Tomasz z Akwinu]] || ''[[Summa theologiae|Suma teologiczna]]''
|-
|-
Linia 146:
Linia 146:
|-
|-
| teoria klasowej struktury społeczeństwa
| teoria klasowej struktury społeczeństwa
| align=center| [[1867]] || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał (Marx)|Kapitał]]''
| align=center| [[1867]] || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał: krytyka ekonomii politycznej |Kapitał]]''
|-
|-
| [[baza (marksizm)]] i [[nadbudowa społeczeństwa|nadbudowa]]
| [[baza (marksizm)]] i [[nadbudowa społeczeństwa|nadbudowa]]
| align=center| 1867 || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał (Marx)|Kapitał]]''
| align=center| 1867 || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał: krytyka ekonomii politycznej |Kapitał]]''
|-
|-
| [[świadomość społeczna]]
| [[świadomość społeczna]]
| align=center| 1867 || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał (Marx)|Kapitał]]''
| align=center| 1867 || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał: krytyka ekonomii politycznej |Kapitał]]''
|-
|-
| prawa [[rozwój społeczny|rozwoju społecznego]]
| prawa [[rozwój społeczny|rozwoju społecznego]]
| align=center| 1867 || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał (Marx)|Kapitał]]''
| align=center| 1867 || [[Karl Marx|Karol Marks]] || ''[[Kapitał: krytyka ekonomii politycznej |Kapitał]]''
|-
|-
| [[norma społeczna]]
| [[norma społeczna]]
Linia 184:
Linia 184:
| align=center| [[1890]] || [[William James]] || ''[[The Principles of Psychology]]''
| align=center| [[1890]] || [[William James]] || ''[[The Principles of Psychology]]''
|-
|-
| [[solidarność mechaniczna]] i [[solidarność organiczna|organiczna]]
| solidarność mechaniczna i organiczna
| align=center| [[1893]] || [[Émile Durkheim]] || ''[[O podziale pracy społecznej]]''
| align=center| [[1893]] || [[Émile Durkheim]] || ''[[O podziale pracy społecznej]]''
|-
|-
Linia 247:
Linia 247:
|-
|-
| [[cykle życiowe kultur]]
| [[cykle życiowe kultur]]
| align=center| 1918-1922 || [[Oswald Spengler]] || ''[[Zmierzch Zachodu]]''
| align=center| 1918–1922 || [[Oswald Spengler]] || ''[[Zmierzch Zachodu]]''
|-
|-
| przeciwstawienie kultury i cywilizacji
| przeciwstawienie kultury i cywilizacji
Linia 367:
Linia 367:
| align=center| 1961 || [[Erving Goffman]] || ''[[Encounters: Two Studies in the Sociology of Interaction]]''
| align=center| 1961 || [[Erving Goffman]] || ''[[Encounters: Two Studies in the Sociology of Interaction]]''
|-
|-
| [[Marginalizacja|ekskluzja]]
| [[marginalizacja społeczna |ekskluzja]]
| align=center| [[1963]] || [[Michel Foucault]] || ''[[Narodziny kliniki]]''
| align=center| [[1963]] || [[Michel Foucault]] || ''[[Narodziny kliniki]]''
|-
|-
Linia 442:
Linia 442:
== Zobacz też ==
== Zobacz też ==
* [[Książki Socjologiczne XX wieku|Książki Socjologiczne XX wieku (ankieta)]]
* [[Książki Socjologiczne XX wieku|Książki Socjologiczne XX wieku (ankieta)]]
{{Historia nauki}}
{{Działy socjologii}}
{{Kontrola autorytatywna}}
[[Kategoria:Historia według tematyki|Socjologii, Historia]]
[[Kategoria:Historia według tematyki|Socjologii, Historia]]
Historia socjologii , w zależności od sposobu widzenia jej przedmiotu, może obejmować różne zakresy. Jerzy Szacki wyróżnia trzy zakresy historii socjologii:
Historia socjologii jako takiej, czyli wszelkich działań prowadzonych pod szyldem „socjologii” począwszy od Auguste’a Comte’a – twórcy nazwy nauki. Podejście takie prowadzi jednak, z jednej strony, do przesadnego eksponowania wielu mniej ważnych autorów będących „socjologami” z nazwy, z drugiej – do pomijania innych, którzy nimi nie byli, ale przyczynili się do rozwoju nauki.
Historia myśli socjologicznej , która dotyczy zagadnień związanych z rozwojem problemów socjologicznych znajdujących się w ośrodku zainteresowań socjologii współczesnej. Obejmuje myślicieli, którzy podejmowali takie problemy, nawet jeśli sami nie uważali się za socjologów lub nawet nigdy o socjologii nie słyszeli, czy też się od niej odżegnywali.
Historia analizy socjologicznej zajmuje się rozwojem naukowej analizy badania zjawisk społecznych, czyli ważniejszymi socjologami i ich wypowiedziami, o ile przyczynili się oni do szczególnych osiągnięć badawczych, odpowiadających przyjętym przez badacza standardom naukowości. Wtedy należałoby dokonać rozdziału pomiędzy właściwą nauką społeczną a wczesną socjologią, która nauką jeszcze nie była, i myślą socjologiczną.
Spór o to, kiedy właściwie zaczyna się historia socjologii jest, zdaniem Szackiego, bezzasadny. Na jednym jego biegunie znajdują się bowiem opinie, że socjologia istniała niemal zawsze i wszędzie, gdyż zgodnie ze słowami Émile’a Durkheima : „Ludzie nie czekali na pojawienie się nauki społecznej, by wytworzyć sobie ideę prawa, moralności, rodziny, państwa, a nawet społeczeństwa, ponieważ bez tych idei nie mogliby się w życiu obejść”. Drugim skrajnym podejściem jest stwierdzenie, że socjologia nie istnieje nawet do tej pory, ponieważ nie spełnia jeszcze zasad naukowości jak np. fizyka (nie dysponuje równie niezawodnymi metodami naukowymi). Każde ze stanowisk zależy od przyjętego poglądu na to, czym jest socjologia i co jest w niej najważniejsze. Zdaniem Szackiego historia myśli socjologicznej najpełniej przedstawia historyczne tło socjologii współczesnej oraz ukazuje kolejne rewolucje, przez które przeszło myślenie o życiu społecznym. Szacki wymienia cztery takie rewolucje:
wyodrębnienie porządku ludzkiego z porządku przyrody (starożytni myśliciele greccy);
odróżnienie społeczeństwa od państwa (czasy nowożytne, zwłaszcza XVII i XVIII wiek );
uczynienie społeczeństwa przedmiotem systematycznej refleksji oraz stworzenie pojęcia nauki o społeczeństwie (XIX wiek );
unaukowienie refleksji o społeczeństwie (wciąż trwa).
Na podstawie
Szacki, Jerzy „Historia myśli socjologicznej”.PWN, Warszawa 2006. ISBN 83-01-13844-0 .
Historia ważniejszych odkryć i koncepcji socjologicznych w zestawieniu chronologicznym
Odkrycie/koncepcja
Rok odkrycia
Nazwisko odkrywcy/teoretyka
Tytuł publikacji, w której opublikowano koncepcję/odkrycie
Odkrycia myśli socjologicznej do XIX wieku
rozróżnienie prawa naturalnego i stanowionego
sofiści
–
pierwszy model organizmu społecznego
Platon
Państwo
politikon zoon
Arystoteles
Polityka
analizy porównawcze ustrojów polis
Arystoteles
Polityka
państwo jako wynik władzy i prawa
Marek Tulliusz Cyceron
O państwie
przeciwstawienie państwa Bożego i świeckiego
413 -426
święty Augustyn
O państwie Bożym
podział pracy
1225 -1273
święty Tomasz z Akwinu
Suma teologiczna
hierarchiczny schemat społeczeństwa
1225-1273
święty Tomasz z Akwinu
Suma teologiczna
pierwsza nowożytna utopia
1516
Tomasz Morus
Utopia
pierwsze dyrektywy socjotechniczne
1532
Niccolò Machiavelli
Książę
suwerenność
1566
Jean Bodin
Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej
państwo narodowe
1566
Jean Bodin
Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej
prekursorskie rozważania na temat relatywizmu kulturowego
1580
Michel de Montaigne
Próby
stan natury jest stanem wojny każdy z każdym
1651
Thomas Hobbes
Lewiatan
umowa społeczna
1651
Thomas Hobbes
Lewiatan
prekursorska koncepcja społeczeństwa obywatelskiego
John Locke
Dwa traktaty o rządzie
krytyka geometrycznego, racjonalnego ujmowania człowieka
1725
Giambattista Vico
Nauka Nowa
działania wynikające z popędów poprzedzają działania racjonalne
1739 -1740
David Hume
Traktat o naturze ludzkiej
metoda obserwacji
1748
Montesquieu
O duchu praw
pierwsza typologia społeczeństw
1748
Montesquieu
O duchu praw
rozdzielenie pojęć natury i kultury
1762
Jan Jakub Rousseau
Umowa społeczna
krytyka społeczeństwa jako wytwórcy sztucznych potrzeb
1762
Jan Jakub Rousseau
Umowa społeczna
fazy rozwoju społecznego:dzikość , barbarzyństwo , cywilizacja
1767
Adam Ferguson
An Essay on the History of Civil Society
samoregulacja ładu społecznego
1776
Adam Smith
Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów
naród
1784 -1791
Johann Gottfried von Herder
Myśli o filozofii dziejów
determinizm geograficzny
1784-1791
Johann Gottfried von Herder
Myśli o filozofii dziejów
konserwatywna myśl społeczna
1790
Edmund Burke
Rozważania o rewolucji we Francji
Odkrycia i koncepcje socjologiczne XIX wieku
projekt nauki społecznej na wzór nauk przyrodniczych
1807 -1808
Henri de Saint-Simon
Wprowadzenie do prac naukowych dziewiętnastego wieku
fizjologia społeczna
1813
Henri de Saint-Simon
La physiologie sociale
społeczeństwo przemysłowe
1823 -1824
Henri de Saint-Simon
Katechizm industrialistów
więź społeczna
Henri de Saint-Simon
O systemie industrialnym
klasy społeczne : rolnicza, przemysłowa i „myśląca”
1821
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Zasady filozofii prawa
socjologia jako nauka pozytywna
1830 -1842
August Comte
Kurs filozofii pozytywnej
podział socjologii na statykę społeczną i dynamikę społeczną
1830-1842
August Comte
Kurs filozofii pozytywnej
pierwszy obszerny opis społeczeństwa demokratycznego
1835 -1840
Alexis de Tocqueville
O demokracji w Ameryce
ujęcie praw społecznych jako praw statystycznych
1843
John Stuart Mill
System logiki dedukcyjnej i indukcyjnej
alienacja pracy
1844
Karol Marks
Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne
formacje społeczne
1844
Karol Marks
Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne
postulat zmatematyzowania nauk społecznych
1848
Lambert Quételet
Układ społeczny i jego prawa
ogólne zasady liberalizmu
1859
John Stuart Mill
O wolności
teoria klasowej struktury społeczeństwa
1867
Karol Marks
Kapitał
baza (marksizm) i nadbudowa
1867
Karol Marks
Kapitał
świadomość społeczna
1867
Karol Marks
Kapitał
prawa rozwoju społecznego
1867
Karol Marks
Kapitał
norma społeczna
1869
Lambert Quételet
Physique sociale
badania ewolucji kultury
1871
Edward Tylor
Cywilizacja pierwotna
instytucja społeczna
1876 -1896
Herbert Spencer
Zasady socjologii
podział społeczeństw na produkcyjne – o współdziałaniu dobrowolnym i wojownicze – o współdziałaniu przymusowym
1876-1896
Herbert Spencer
Zasady socjologii
ewolucja instytucji z zarodków myśli
1877
Lewis Morgan
Społeczeństwo pierwotne
dyfuzja kulturowa
1882 -1891
Friedrich Ratzel
Anthropogeographia
grupa społeczna
1885
Ludwik Gumplowicz
Grundriss der Soziologie
podział typologiczny społeczeństw na wspólnoty i stowarzyszenia
1887
Ferdinand Tönnies
Wspólnota i stowarzyszenie
koncepcja jaźni społecznej
1890
William James
The Principles of Psychology
solidarność mechaniczna i organiczna
1893
Émile Durkheim
O podziale pracy społecznej
komunikacja
1894
Charles Cooley
The Theory of Transportation
postulat badania faktów społecznych jak rzeczy
1895
Émile Durkheim
Zasady metody socjologicznej
morfologia społeczna
1895
Émile Durkheim
Zasady metody socjologicznej
analiza i klasyfikacja tłumów
1895
Gustave Le Bon
Psychologia tłumu
wartość
1899
Heinrich Rickert
Kulturwissensdraft und Naturwissensdraft
Odkrycia i koncepcje socjologiczne pierwszej połowy XX wieku
teoria nasladownictwa
1901
Gabriel Tarde
Opinia i tłum
publiczność
1901
Gabriel Tarde
Opinia i tłum
rozróżnienie obyczaju i mody
1901
Gabriel Tarde
Opinia i tłum
psychologia społeczna
1904
William Thomas
molekularna teoria zachowania się
1908
William McDougall
An Introduction to Social Psychology
interakcja społeczna
1908
Georg Simmel
Socjologia
socjologia formalna
1908
Georg Simmel
Socjologia
grupa pierwotna
1909
Charles Cooley
Social Organization
anomia
1912
Émile Durkheim
Elementarne formy życia religijnego
metoda analizy dokumentów osobistych
1912
Florian Znaniecki , William Thomas
case study , początek szkoły chicagowskiej
1915
Robert Ezra Park
The City
system społeczny
1916
Vilfredo Pareto
Trattato di sociologia generale
teoria krążenia elit
1916
Vilfredo Pareto
Trattato di sociologia generale
postawa
1918 -1920
William Thomas i Florian Znaniecki
Chłop polski w Europie i Ameryce
cykle życiowe kultur
1918–1922
Oswald Spengler
Zmierzch Zachodu
przeciwstawienie kultury i cywilizacji
1918–1920
Oswald Spengler
Zmierzch Zachodu
typ idealny
Max Weber
Obiektywność poznania
rola społeczna
1921
Robert Ezra Park
Introduction to the Science of Sociology
miasto jako laboratorium badawcze
1921
Robert Ezra Park
Introduction to the Science of Sociology
założenia ekologii społecznej
1921
Robert Ezra Park
Introduction to the Science of Sociology
grupa wtórna
1921
Robert Ezra Park
Introduction to the Science of Sociology
działanie społeczne
1922
Max Weber
Gospodarka i społeczeństwo
model biurokracji
1922
Max Weber
Gospodarka i społeczeństwo
początek funkcjonalizmu w socjologii
1922
Bronisław Malinowski
Argonauci zachodniego Pacyfiku
współczynnik humanistyczny
1922
Florian Znaniecki
Wstęp do socjologii
pamięć zbiorowa
1925
Maurice Halbwachs
Społeczne ramy pamięci
analiza społecznego uwarunkowania myślenia
1929
Karl Mannheim
Ideologia i utopia
komunikacja symboliczna
1934
George Herbert Mead
Umysł, osobowość i społeczeństwo
uogólniony inny
1934
George Herbert Mead
Umysł, osobowość i społeczeństwo
mechanizm przyjmowania ról
1934
George Herbert Mead
Umysł, osobowość i społeczeństwo
technika socjometryczna
1934
Jacob Moreno
Who Shall Survive
zależności między kulturą i osobowością
1934
Ruth Benedict
Wzory kultury
ujęcie cywilizacji jako społeczności
1934-1961
Arnold Joseph Toynbee
Studium historii
teoria systemów
1937 -1941
Pitirim Sorokin
Social and Cultural Dynamics
interakcjonizm symboliczny
1937-1941
Pitirim Sorokin
Social and Cultural Dynamics
instytucje pierwotne i wtórne
1939
Abram Kardiner
The Individual and His Society
habitus
1939
Norbert Elias
Über der Prozess der Zivilisation
prestiż jako wyróżnik warstw społecznych
teoria potrzeb
1944
Bronisław Malinowski
Naukowa teoria kultury
teoria średniego zasięgu
1949
Robert K. Merton
Teoria socjologiczna i struktura społeczna
teoria grup odniesienia
1949
Robert K. Merton
Teoria socjologiczna i struktura społeczna
Odkrycia i koncepcje socjologiczne drugiej połowy XX wieku
próba budowy ogólnej teorii socjologicznej
1951
Talcott Parsons
The Social System
AGIL
1951
Talcott Parsons
The Social System
typy struktur komunikacyjnych
1951
Harold Leavitt
Some Effect of Certain Communication Patterns on Group Performance
strukturalizm
1955
Claude Levi-Strauss
Smutek tropików
osobowość statusowa
1955
Ralph Linton
Kulturowe podstawy osobowości
osobowość modalna
1955
Ralph Linton
Kulturowe podstawy osobowości
konfliktowy model społeczeństwa
1957
Ralph Dahrendorf
Soziale Klassen und Klassenkonflikt in der industriallen Gesellschaft
koncepcja struktury głębokiej
1958
Claude Levi-Strauss
Antropologia strukturalna
ZIS
1958
Ralph Dahrendorf
Out of Utopia
perspektywa dramaturgiczna
1959
Erving Goffman
Człowiek w teatrze życia codziennego
rama odniesienia
1959
Erving Goffman
Człowiek w teatrze życia codziennego
teoria wymiany
1961
George Homans
Social Behavior
interakcje zogniskowane i niezogniskowane
1961
Erving Goffman
Encounters: Two Studies in the Sociology of Interaction
ekskluzja
1963
Michel Foucault
Narodziny kliniki
triada eksternalizacja -obiektywizacja -internalizacja
1966
Peter Berger , Thomas Luckmann
Społeczne tworzenie rzeczywistości
uprawomocnienie społecznego świata
1966
Peter Berger , Thomas Luckmann
Społeczne tworzenie rzeczywistości
eksperyment przerywania
1967
Harold Garfinkel
Studies in Ethnomethodology
formacje dyskursywne
1969
Michel Foucault
Archeologia wiedzy
początek analizy sieciowej
1969
Social Networks in Urban Situations
struktura sieci społecznych
1972
Richard Emerson
Exchange Theory
początek badań nad społecznym zachowaniem szympansów
1974
Jane Goodall
W cieniu człowieka
system światowy
1974
Immanuel Wallerstein
The Modern World System
społeczeństwa owadów , początek socjobiologii
1975
Edward Osborne Wilson
Socjobiologia
koncepcja memu
1976
Richard Dawkins
Samolubny gen
manifest postmodernizmu
1979
Jean-François Lyotard
Kondycja ponowoczesna
racjonalność komunikacyjna
1981
Jürgen Habermas
Teoria działania komunikacyjnego
mutacja symboliczna
1982
Niklas Luhmann
The Differentiation of Society
teoria strukturacji
1984
Anthony Giddens
Stanowienie społeczeństwa
fakcja społeczna
1985
Pierre Bourdieu
Social Space and the Genesis of Groups
społeczeństwo ryzyka
1986
Ulrich Beck
Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności
teoria solidarności grupowej
1987
Michael Hechter
Principles of Group Solidarity
system autopojetyczny
1990
Niklas Luhmann
The Autopoiesis of Social System
koncepcja pola
1992
Pierre Bourdieu
Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego
symbole jako ekwiwalenty alfabetu genetycznego
1995
Gerhard Lenski , Patrick Nolan
Human Societes. An Introduction to Macrosociology
gender
1995
Richard Udry
Sociology and Biology: What Biology Do Sociologists Need to Know
koncepcja zderzenia cywilizacyjnego
1996
Samuel P. Huntington
Zderzenie cywilizacji
społeczeństwo sieciowe
1996
Manuel Castells
The Rise of the Network Society
Zobacz też
socjologia
inne działy
powiązane dyscypliny