System prawa kontynentalnego: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
udoskonalenie jezykowe |
𝚕𝚊𝚗𝚐= |
||
(Nie pokazano 28 wersji utworzonych przez 19 użytkowników) | |||
Linia 1: | Linia 1: | ||
'''System prawa kontynentalnego''' ({{łac.|ius civile}}) – [[system prawa|system funkcjonowania prawa]] typowy dla państw [[Europa|Europy]] kontynentalnej, obecny także w państwach [[Ameryka Łacińska|Ameryki Łacińskiej]], [[Szkocja|Szkocji]] i [[Luizjana|Luizjanie]]. |
|||
'''Civil law''' - system prawa kontynentalnego typowy dla krajów [[Europa|Europy]] kontynentalnej. Cechuje go wierność prawu stanowionemu (ustawowemu) w odróżnieniu od systemu ''[[common law]]'', które bazuje na poprzednio wydanych [[Precedens|wyrokach sądowych]] (precedensach).<ref>Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 113-144.</ref> |
|||
Ze względu na różnice historyczne i językowe spotyka się podział porządków prawnych tego systemu (kultury prawa) na odłam romański, germański i podkulturę skandynawską. |
|||
Istnieją również kraje które przyjmują rozwiązania pośrednie, np. [[Norwegia]] i [[Szwecja]].<ref>Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 145-148.</ref> |
|||
Jego charakterystyczną cechą jest wyłączność [[Stanowienie prawa|stanowienia prawa]] przez organy [[Władza ustawodawcza|władzy ustawodawczej]] (stąd także nazwa ''system prawa stanowionego'', {{ang.|statutory law}} lub {{K|en|statute law}}) w odróżnieniu od systemu [[common law|{{K|en|common law}}]], który bazuje na poprzednio wydanych [[Precedens|wyrokach sądowych]] (precedensach)<ref>Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 113–144.</ref>. Podkultura skandynawska (np. [[Norwegia]] i [[Szwecja]]<ref>Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 145–148.</ref>) przyjęła rozwiązania pośrednie. |
|||
[[Plik:Map of the Legal systems of the world (en).png|thumb|upright=1.8|Na niebiesko zaznaczony jest obszar obowiązywania kontynentalnego systemu prawa, na czerwono systemu [[common law|anglosaskiego]]. Inne kolory oznaczają systemy mieszane lub obszar obowiązywania nieeuropejskich systemów prawnych.]] |
|||
== Cechy kontynentalnego systemu prawa == |
|||
Z historycznego punktu widzenia cechuje go: |
|||
* ścisły związek z [[prawo rzymskie|prawem rzymskim]] (m.in. działalność szkoły [[glosator]]ów, recepcja prawa rzymskiego od XVI wieku) |
|||
* związek prawa stanowionego z [[chrześcijaństwo|religią chrześcijańską]] (m.in. wpływy uniwersalizmu [[Uniwersalizm papieski|papieskiego]] i [[Uniwersalizm cesarski|cesarskiego]]) |
|||
* odrzucenie [[prawo zwyczajowe|prawa zwyczajowego]] od procesów stanowienia i [[stosowanie prawa|stosowania prawa]] |
|||
* widoczne skutki funkcjonowania władzy [[Absolutyzm władzy|absolutystycznej]] przejawiające się w aktywności prawodawczej władzy państwowej, ukształtowaniu zasad [[Praworządność|praworządności]] w działaniach [[Administracja państwowa|administracji państwowej]] i ograniczeniu roli sądownictwa wyłącznie do stosowania prawa. |
|||
Z punktu widzenia zagadnień [[norma prawna|norm]] i [[Źródła prawa|źródeł]] prawa, stanowienia i stosowania prawa: |
|||
* hierarchia [[akt normatywny|aktów normatywnych]], podporządkowanie wszystkich aktów [[Konstytucja|konstytucji]], a prowadzenie działalności prawodawczej przez wydawanie przez [[parlament]] [[ustawa|ustaw]] zgodnych z konstytucją |
|||
* kompleksowa kodyfikacja prawa sądowego [[Prawo materialne|materialnego]] i [[Prawo formalne|procesowego]] |
|||
* cechy niesprzeczności, zupełności prawa, oparcia norm prawnych na jednolitej aksjologii |
|||
* całkowite rozdzielenie procesów stanowienia i stosowania prawa (stanowienie skutkuje powstaniem generalnej i abstrakcyjnej normy, stosowanie – indywidualnej i konkretnej decyzji) |
|||
* rozumowanie ''od ogółu do szczegółu'' (wydawanie indywidualnej decyzji na podstawie obowiązujących norm generalnych) |
|||
* swoboda decyzyjna [[władza sądownicza|władzy sądowniczej]] zapewniana wyłącznie przez obecność [[klauzula generalna|klauzul generalnych]] i zwrotów niedookreślonych. |
|||
Z punktu widzenia nauki prawa: |
|||
* nauka prawa ma podstawy [[Filozofia prawa|filozoficzne]] i [[teoria prawa|teoretyczne]] i pozwala na wykształcenie się różnorodnych kierunków filozoficznych i teoretycznych |
|||
* nauka prawa nie tworzy norm prawnych ani reguł interpretacji aktów normatywnych |
|||
* uniwersytety są głównym miejscem nauczania prawa. |
|||
== Upodabnianie się systemów prawa == |
|||
Coraz częściej mamy do czynienia z upodabnianiem się systemów prawa stanowionego i systemu [[Common law|prawa precedensowego]]. Orzecznictwo najwyższych sądów w systemie prawa stanowionego zaczyna wywierać coraz większy – choć nieformalny – wpływ na orzecznictwo sądów niższej instancji. W systemie prawa precedensowego wzrasta zaś rola prawa stanowionego (głównie w dziedzinach [[Prawo administracyjne|prawa administracyjnego]], [[Prawo finansowe|finansowego]] i [[Prawo karne|karnego]])<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Morawski |imię = Lech |tytuł = Wstęp do prawoznawstwa |data = 2004 |wydawca = Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa. Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności „Dom Organizatora” |miejsce = Toruń |isbn = 83-7285-182-4 |strony = 82}}</ref>. |
|||
== Przypisy == |
|||
{{Przypisy}} |
{{Przypisy}} |
||
== Bibliografia == |
|||
⚫ | |||
* {{cytuj książkę |nazwisko = Koszowski |imię = Maciej |autor link = |tytuł = Anglosaska doktryna precedensu: Porównanie z polską praktyką orzeczniczą |wydawca = Warszawska Firma Wydawnicza |miejsce = Warszawa |rok = 2009 |isbn = 978-83-61748-04-5 |odn = tak}} |
|||
* {{cytuj książkę |nazwisko = Korybski |imię = Andrzej |nazwisko2 = Leszczyński |imię2 = Leszek |nazwisko3 = Pieniążek |imię3 = Antoni |autor link3 = Antoni Pieniążek |tytuł = Wstęp do prawoznawstwa |wydawca = Wydawnictwo UMCS |miejsce = Lublin |rok = 2005 |isbn = 83-227-2148-X |strony = 59–60}} |
|||
{{Kontrola autorytatywna}} |
|||
⚫ |
Aktualna wersja na dzień 02:25, 30 sty 2024
System prawa kontynentalnego (łac. ius civile) – system funkcjonowania prawa typowy dla państw Europy kontynentalnej, obecny także w państwach Ameryki Łacińskiej, Szkocji i Luizjanie.
Ze względu na różnice historyczne i językowe spotyka się podział porządków prawnych tego systemu (kultury prawa) na odłam romański, germański i podkulturę skandynawską.
Jego charakterystyczną cechą jest wyłączność stanowienia prawa przez organy władzy ustawodawczej (stąd także nazwa system prawa stanowionego, ang. statutory law lub statute law) w odróżnieniu od systemu common law, który bazuje na poprzednio wydanych wyrokach sądowych (precedensach)[1]. Podkultura skandynawska (np. Norwegia i Szwecja[2]) przyjęła rozwiązania pośrednie.
Cechy kontynentalnego systemu prawa
[edytuj | edytuj kod]Z historycznego punktu widzenia cechuje go:
- ścisły związek z prawem rzymskim (m.in. działalność szkoły glosatorów, recepcja prawa rzymskiego od XVI wieku)
- związek prawa stanowionego z religią chrześcijańską (m.in. wpływy uniwersalizmu papieskiego i cesarskiego)
- odrzucenie prawa zwyczajowego od procesów stanowienia i stosowania prawa
- widoczne skutki funkcjonowania władzy absolutystycznej przejawiające się w aktywności prawodawczej władzy państwowej, ukształtowaniu zasad praworządności w działaniach administracji państwowej i ograniczeniu roli sądownictwa wyłącznie do stosowania prawa.
Z punktu widzenia zagadnień norm i źródeł prawa, stanowienia i stosowania prawa:
- hierarchia aktów normatywnych, podporządkowanie wszystkich aktów konstytucji, a prowadzenie działalności prawodawczej przez wydawanie przez parlament ustaw zgodnych z konstytucją
- kompleksowa kodyfikacja prawa sądowego materialnego i procesowego
- cechy niesprzeczności, zupełności prawa, oparcia norm prawnych na jednolitej aksjologii
- całkowite rozdzielenie procesów stanowienia i stosowania prawa (stanowienie skutkuje powstaniem generalnej i abstrakcyjnej normy, stosowanie – indywidualnej i konkretnej decyzji)
- rozumowanie od ogółu do szczegółu (wydawanie indywidualnej decyzji na podstawie obowiązujących norm generalnych)
- swoboda decyzyjna władzy sądowniczej zapewniana wyłącznie przez obecność klauzul generalnych i zwrotów niedookreślonych.
Z punktu widzenia nauki prawa:
- nauka prawa ma podstawy filozoficzne i teoretyczne i pozwala na wykształcenie się różnorodnych kierunków filozoficznych i teoretycznych
- nauka prawa nie tworzy norm prawnych ani reguł interpretacji aktów normatywnych
- uniwersytety są głównym miejscem nauczania prawa.
Upodabnianie się systemów prawa
[edytuj | edytuj kod]Coraz częściej mamy do czynienia z upodabnianiem się systemów prawa stanowionego i systemu prawa precedensowego. Orzecznictwo najwyższych sądów w systemie prawa stanowionego zaczyna wywierać coraz większy – choć nieformalny – wpływ na orzecznictwo sądów niższej instancji. W systemie prawa precedensowego wzrasta zaś rola prawa stanowionego (głównie w dziedzinach prawa administracyjnego, finansowego i karnego)[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 113–144.
- ↑ Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009, s. 145–148.
- ↑ Lech Morawski: Wstęp do prawoznawstwa. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa. Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności „Dom Organizatora”, 2004, s. 82. ISBN 83-7285-182-4.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Maciej Koszowski: Anglosaska doktryna precedensu: Porównanie z polską praktyką orzeczniczą. Warszawa: Warszawska Firma Wydawnicza, 2009. ISBN 978-83-61748-04-5.
- Andrzej Korybski, Leszek Leszczyński, Antoni Pieniążek: Wstęp do prawoznawstwa. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2005, s. 59–60. ISBN 83-227-2148-X.