Teoria miejsca centralnego (archeologia): Różnice pomiędzy wersjami
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
Braniewiak (dyskusja | edycje) drobne |
drobne techniczne |
||
Linia 1: | Linia 1: | ||
'''Teoria miejsca centralnego (archeologia)''' – teoria [[Analiza danych przestrzennych|analizy przestrzennej]] stosowanej w [[Archeologia|archeologii]], według której osiedla ludzkie rozłożone są w terenie w równych odległościach, w zależności od dostępności zasobów i przebiegu szlaków komunikacyjnych. Osiedla następnie podlegają różnicowaniu, w wyniku czego powstaje hierarchia ośrodków władzy, zwanych miejscami centralnymi |
'''Teoria miejsca centralnego (archeologia)''' – teoria [[Analiza danych przestrzennych|analizy przestrzennej]] stosowanej w [[Archeologia|archeologii]], według której osiedla ludzkie rozłożone są w terenie w równych odległościach, w zależności od dostępności zasobów i przebiegu szlaków komunikacyjnych. Osiedla następnie podlegają różnicowaniu, w wyniku czego powstaje hierarchia ośrodków władzy, zwanych miejscami centralnymi{{odn|Ashmore|Sharer|2008|s=295}}. U podstaw tej i podobnych technik zaczerpniętych z [[Geografia ekonomiczna|geografii gospodarczej]] leży przekonanie, że głównymi czynnikami wpływającymi na organizację przestrzenną działalności ludzkiej są m.in. [[Efektywność ekonomiczna|efektywność]] i minimalizacja kosztów. Na przykład osiedle założone zostanie w miejscu, które pozwoli na eksploatację maksymalnej ilości zasobów przy najmniejszym wysiłku. Do tych zasobów zaliczamy nie tylko poszczególne [[Aspekt (botanika)|aspekty]] [[Środowisko przyrodnicze|środowiska naturalnego]], ale również np. możliwość komunikowania się z sąsiednimi grupami ludzi. W miarę jak będzie przybywać ludzi, nowe osiedla będą zakładane w miarę równych odległościach od siebie, a miejsca centralne – osady dostarczające bardziej różnorodnych dóbr i usług – będą lokalizowane w równych odstępach. Najbardziej efektywnym wzorem wzajemnego rozmieszczenia osiedli jest siatka [[Sześciokąt|heksagonalna]]. Oczywiście w praktyce czynniki [[Topografia (geografia)|topograficzne]], takie jak zbyt strome zbocza, albo wystąpienie obszaru w inny sposób niezdatnego do zamieszkania, powodują załamanie się tego wzorca. Mimo to wzorce zbliżone do siatki heksagonalnej można zaobserwować w wielu miejscach zarówno współczesnych, jak i dawnych, dotyczy to np. miast [[Cesarstwo Rzymskie|rzymskich]] na terenie [[Anglia|Anglii]]{{odn|Ashmore|Sharer|2008|s=221}}. |
||
== Przypisy == |
== Przypisy == |
||
Linia 5: | Linia 5: | ||
== Bibliografia == |
== Bibliografia == |
||
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Ashmore| imię = Wendy |nazwisko2 = Sharer | imię2 = Robert J. | autor link = | tytuł = Odkrywanie przeszłości. Wprowadzenie do archeologii | wydawca = Wydawnistwo AVALON T. Jankowski Sp. j. | miejsce = Kraków | rok =2008 |
* {{Cytuj książkę | odn = tak |nazwisko = Ashmore| imię = Wendy |nazwisko2 = Sharer | imię2 = Robert J. | autor link = | tytuł = Odkrywanie przeszłości. Wprowadzenie do archeologii | wydawca = Wydawnistwo AVALON T. Jankowski Sp. j. | miejsce = Kraków | rok =2008 | isbn = 9788360448601 | oclc = |język= }} |
||
[[Kategoria:Teoria i metodologia archeologii]] |
[[Kategoria:Teoria i metodologia archeologii]] |
Wersja z 11:03, 12 paź 2019
Teoria miejsca centralnego (archeologia) – teoria analizy przestrzennej stosowanej w archeologii, według której osiedla ludzkie rozłożone są w terenie w równych odległościach, w zależności od dostępności zasobów i przebiegu szlaków komunikacyjnych. Osiedla następnie podlegają różnicowaniu, w wyniku czego powstaje hierarchia ośrodków władzy, zwanych miejscami centralnymi[1]. U podstaw tej i podobnych technik zaczerpniętych z geografii gospodarczej leży przekonanie, że głównymi czynnikami wpływającymi na organizację przestrzenną działalności ludzkiej są m.in. efektywność i minimalizacja kosztów. Na przykład osiedle założone zostanie w miejscu, które pozwoli na eksploatację maksymalnej ilości zasobów przy najmniejszym wysiłku. Do tych zasobów zaliczamy nie tylko poszczególne aspekty środowiska naturalnego, ale również np. możliwość komunikowania się z sąsiednimi grupami ludzi. W miarę jak będzie przybywać ludzi, nowe osiedla będą zakładane w miarę równych odległościach od siebie, a miejsca centralne – osady dostarczające bardziej różnorodnych dóbr i usług – będą lokalizowane w równych odstępach. Najbardziej efektywnym wzorem wzajemnego rozmieszczenia osiedli jest siatka heksagonalna. Oczywiście w praktyce czynniki topograficzne, takie jak zbyt strome zbocza, albo wystąpienie obszaru w inny sposób niezdatnego do zamieszkania, powodują załamanie się tego wzorca. Mimo to wzorce zbliżone do siatki heksagonalnej można zaobserwować w wielu miejscach zarówno współczesnych, jak i dawnych, dotyczy to np. miast rzymskich na terenie Anglii[2].
Przypisy
Bibliografia
- Wendy Ashmore, Robert J. Sharer: Odkrywanie przeszłości. Wprowadzenie do archeologii. Kraków: Wydawnistwo AVALON T. Jankowski Sp. j., 2008. ISBN 978-83-60448-60-1.