Edvard Munch
Ten artykuł od 2016-11 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
Edvard Munch (wym. [ˈɛdʋɑʀd ˈmuŋk]; ur. 12 grudnia 1863 w Løten, zm. 23 stycznia 1944 w Aker, ob. część Oslo) – norweski malarz i grafik uznawany za jednego z prekursorów ekspresjonizmu. Jego najbardziej rozpoznawanym dziełem jest Krzyk z 1893 roku.
Edvard Munch w 1921 | |
Data i miejsce urodzenia |
12 grudnia 1863 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
23 stycznia 1944 |
Dziedzina sztuki | |
Epoka | |
Muzeum artysty |
Muzeum Muncha w Oslo |
Ważne dzieła | |
| |
Życiorys
edytujEdvard Munch urodził się jako drugie dziecko lekarza wojskowego Christiana Muncha i Laury Bjølsen. Matka Muncha zmarła na gruźlicę, kiedy jej syn był jeszcze dzieckiem. Kilka lat później ta sama choroba zabrała starszą siostrę – Johanne Sophie. Zetknięcie się ze śmiercią bliskich zaważyło na rozwoju duchowym i artystycznym malarza. Motyw śmierci jest bardzo częsty w twórczości tego artysty.
Rysunku i malarstwa uczył się początkowo w Kristianii (dawna nazwa Oslo). Dzięki stypendium studiował przez trzy lata (1889-1892) w Paryżu, gdzie uległ wpływom malarstwa postimpresjonistycznego. Po powrocie z Paryża wystawił swoje prace w Kristianii, wywołując nimi ogromne zainteresowanie norweskiego malarza mieszkającego w Niemczech Adelsteena Normanna. Zaproszony przez niego do Berlina w 1892 ze swoimi obrazami stał się przyczyną skandalu artystycznego.
W Berlinie nawiązał kontakt z tamtejszą cyganerią. Przyjaźnił się ze Stanisławem Przybyszewskim, jego żoną Dagny Juel Przybyszewską, Augustem Strindbergiem i innymi artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel.
Wiele lat spędził w Niemczech (w Berlinie), Francji i Włoszech. Był związany z symbolistami i szkołą z Pont-Aven. Wiele lat walczył z alkoholizmem i zaburzeniami nerwowymi. Po ciężkiej chorobie nerwowej, z której leczył się w klinice dla nerwowo chorych w Kopenhadze nowoczesną metodą „elektryfikacji” (nie mylić z terapią elektrowstrząsową), osiadł w Norwegii. Tworzył symboliczne kompozycje figuralne, dając w nich w ekspresyjny sposób wyraz obsesjom erotycznym, uczuciom samotności, przygnębienia, lęku przed chorobą i śmiercią.
Zmarł w Norwegii w styczniu 1944 roku.
Twórczość
edytujEdvard Munch był pod wieloma względami artystą-nowatorem, zwłaszcza w dziedzinie grafiki, której technikę znacznie rozwinął. Jako pierwszy zastosował na szeroką skalę grafikę barwną.
Styl artysty:
- silny kontur,
- płynna secesyjna linia,
- zróżnicowany koloryt,
- po 1909 rozjaśnił paletę
- ekspresja
Twórczość Muncha oddziaływała bardzo silnie na malarstwo europejskie początku XX wieku, będąc jednym z głównych źródeł ekspresjonizmu. W Polsce wpływ Muncha w sztuce Młodej Polski zaznaczył się dzięki Przybyszewskiemu – wpływ Muncha widać zwłaszcza w malarstwie Wojciecha Weissa.
Dzieła (chronologicznie)
edytuj- Det syke barn (Chore dziecko), kilka wersji począwszy od 1886
- Døden i sykeværelset (Śmierć w pokoju chorego), 1893
- Skrik (Krzyk), kilka wersji począwszy od 1893
- Sjalusi (Zazdrość), 1890
- Madonna, kilka wersji począwszy od 1893/1894
- Vampyr (Wampir), 1893/1894
- Kyss (Pocałunek), 1897
- Pikene på broen (Dziewczęta na moście), 1901
- Selvportret ved vinflasken (Autoportret z butelką wina), 1906
- Stjernenatt (Gwiaździsta noc), 1923/1924
- cykl obrazów Livsfrisen (Fryz życia)
Biografia (ważniejsze daty)
edytuj- 1863 Munch przyszedł na świat 12 grudnia w Løten, w prowincji Hedmark.
- 1868 Matka artysty umarła na gruźlicę.
- 1877 Siostra Johanne Sofie umarła na gruźlicę w wieku 15 lat.
- 1881 Munch rozpoczął naukę w Den Kongelige Tegneskole (Królewskiej Szkole Rysunku) w Kristianii
- 1884 Nawiązuje znajomość z Hansem Jægerem, przywódcą bohemy kristiańskiej
- 1885 Wystawia jeden obraz w pawilonie norweskim na Wystawie Światowej w Antwerpii. Pierwszy pobyt w Paryżu.
- 1886 Wystawia cztery obrazy na wystawie jesiennej w Kristianii, m.in. Det syke barn (Chore dziecko), wywołując oburzenie publiczności i krytyków.
- 1889 Pierwsza samodzielna wystawa. Munch otrzymuje stypendium państwowe i wyjeżdża na studia do Paryża. Rozpoczyna naukę w atelier Léona Bonnata. Umiera ojciec Muncha.
- 1890–1892 Kolejne pobyty w Paryżu, wyjazd do Nicei. Miesiące letnie Munch spędza w Åsgårdstrand.
- 1892 Kolejna wystawa w Kristianii, zaproszenie do Berlina. Munch wystawia swoje prace w Verein Berliner Künstler. Po tygodniu wystawa zostaje zamknięta z powodu protestów.
- 1893 W Berlinie Munch nawiązuje znajomość z artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel. Pierwsze prace nad cyklem Livsfrisen (Fryz życia). Powstają Skrik (Krzyk) i Madonna.
- 1894 Munch rozpoczyna eksperymenty z grafiką.
- 1895-1898 Mieszka i pracuje w Berlinie i Paryżu.
- 1898-1902 Burzliwy romans z Tullą Larsen, zakończony kłótnią w Åsgårdstrand, w czasie której Munch zostaje postrzelony w lewą rękę. Ucieka z Norwegii.
- 1903 Mieszka i pracuje w Berlinie, Paryżu i Lubece. Zostaje członkiem Société des Artistes Indépendants (Salonu Niezależnych). W Warszawie odbywa się pierwsza w Polsce wystawa jego grafik w Salonie Krywulta.
- 1905 Rozpoczyna wielomiesięczną walkę z chorobą nerwową i alkoholizmem.
- 1906 Przygotowuje dekoracje do Upiorów i Heddy Gabler Henryka Ibsena dla zespołu Maxa Reinhardta w Deutsches Theater.
- 1907–1908 Mieszka i pracuje w Berlinie. Wakacje spędza w Warnemünde nad Bałtykiem, malując na plaży nudystów. Jesienią 1908 przeżywa załamanie nerwowe i rozpoczyna leczenie w klinice doktora Jacobsona w Kopenhadze. Otrzymuje Królewski Order Św. Olafa.
- 1909 Wiosną powraca do Norwegii. Rozpoczyna pracę nad projektem obrazów do Auli Uniwersyteckiej w Kristianii.
- 1912 W Kolonii wystawia swoje prace obok obrazów takich artystów jak Paul Cézanne, Paul Gauguin i Vincent van Gogh.
- 1914 Uniwersytet w Kristianii zleca Munchowi namalowanie obrazów do Auli.
- 1916 Kupuje posiadłość Ekely na przedmieściach Kristianii.
- 1918–1919 Wydaje książeczkę Livsfrisen w związku ze swoją kolejną wystawą w Kristianii. Zapada na hiszpańską grypę.
- 1922 Przygotowuje obrazy ozdabiające fabrykę czekolady Freia w Kristianii.
- 1928 Przygotowuje projekty malowideł do ratusza w Oslo.
- 1929 Buduje w Ekely zimowe atelier.
- 1930-1931 Zapada na chorobę oczu.
- 1933 Otrzymuje Wielki Krzyż Orderu Św. Olafa
- 1944 Umiera w Aker 23 stycznia. W testamencie zapisuje wszystkie swoje dzieła miastu Oslo.
- 1963 Zostaje otwarte Muzeum Muncha.
Kradzież Krzyku
edytujW 2004 w Muzeum Muncha dokonano napadu z bronią w ręku, kradnąc wystawione tam wersje Krzyku i Madonny (inne wersje można wciąż oglądać w Galerii Narodowej w Oslo).
31 sierpnia 2006 r. policja odnalazła poszukiwany przez ponad 2 lata obraz.
Munch na rynku sztuki
edytuj2 maja 2012 r. dom aukcyjny Sotheby’s sprzedał obraz Krzyk za 119 922 500 dolarów. Sprzedawcą był Petter Olsen, norweski biznesmen, którego ojciec był sąsiadem i przyjacielem Muncha. Nabywcą był amerykański biznesmen Leon Black[1].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ www.kultura.gazeta.pl. [dostęp 2012-06-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-21)].
Linki zewnętrzne
edytuj- Ważniejsze dzieła Muncha. munch.museum.no. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-10)].
- Munch-museet (Muzeum Muncha) w Oslo
- Edvard Munch. edvardmunch.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-02-11)].
- ISNI: 0000000121357541
- VIAF: 61624802
- ULAN: 500032949
- LCCN: n79006348
- GND: 118585738
- NDL: 00450801
- LIBRIS: 53hkld1p1hbsskz
- BnF: 12363518c
- SUDOC: 027326950
- SBN: CFIV054385
- NLA: 35368296
- NKC: jn20000720179
- DBNL: munc001
- BNE: XX1045899
- NTA: 068948654
- BIBSYS: 90052639
- CiNii: DA00504387
- Open Library: OL44144A
- PLWABN: 9810691537605606
- NUKAT: n97024805
- J9U: 987007265617605171
- PTBNP: 17404
- CANTIC: a10424817
- LNB: 000007370
- NSK: 000012492
- CONOR: 13471843
- ΕΒΕ: 193511
- BLBNB: 000303082
- KRNLK: KAC199639107
- LIH: LNB:V*112769;=BM
- RISM: people/41008487