Julia Kristeva
Julia Kristeva (bułg. Юлия Кръстева, Julija Krystewa; ur. 24 czerwca 1941 w Sliwenie) – bułgarsko-francuska językoznawczyni, psychoanalityczka i filozofka.
Julia Kristeva (2008) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Zawód, zajęcie |
krytyk literacki, filozof |
Narodowość | |
Alma Mater | |
Małżeństwo |
Philippe Sollers |
Odznaczenia | |
Życie i kariera akademicka
edytujKristeva była córką księgowego kościelnego. Z uwagi na to, że jej rodzice nie należeli do Bułgarskiej Partii Komunistycznej, zarówno ona, jak i jej siostra, pozbawiona została związanych z tym przywilejów[doprecyzuj!]. Uczęszczała do szkoły prowadzonej przez siostry dominikanki, w której nauczanie prowadzone było w języku francuskim. W tym czasie miała okazję poznać dzieła Michała Bachtina. Naukę kontynuowała na Uniwersytecie Sofijskim. Podczas dalszych studiów, w wieku 24 lat, w 1965, uzyskała możliwość prowadzenia pracy naukowej, co pozwoliło jej na wyjazd do Francji w grudniu tego samego roku. Studia kontynuowała na kilku francuskich uniwersytetach.
Julia Kristeva poślubiła francuskiego pisarza Philippe’a Sollersa, z którym ma syna.
Koncepcje i publikacje
edytujZainteresowania Julii Kristeva sytuują się na przecięciu takich dziedzin jak językoznawstwo, literaturoznawstwo i psychoanaliza. W krajach anglosaskich znana jest przede wszystkim jako przedstawicielka feminizmu francuskiego. Jej prace wpłynęły przede wszystkim na feministyczną teorię literatury i filozofię feministyczną, szczególnie w nurcie postmodernistycznym.
Kristeva wychowała się w tradycji marksizmu i formalizmu. Duże oddziaływania na nią miały prace Michała Bachtina (co uwidacznia się szczególnie w jej esejach poświęconych transgresji, które wywarły spory wpływ na badaczy polityki kulturalnej). Kristeva przyczyniła się też do popularyzacji prac Bachtina na Zachodzie.
Początkowo zainteresowała się strukturalizmem, nawiązując też ścisłą współpracę z Rolandem Barthesem, czołowym reprezentantem tego nurtu. Jednak podobnie jak sam Roland Barthes szybko rozczarowała się tym kierunkiem.
Po wydarzeniach wiosny 1968 poszukiwała nowej drogi w polityce, która byłaby alternatywą zarówno dla zachodniego kapitalizmu, jak i wschodniego komunizmu.
W 1970 przystąpiła do grupy intelektualistów skupionych wokół pisma Tel Quel.
W opublikowanej w 1974 książce La Révolution du langage poétique dokonała analizy tekstów literackich, korzystając z podejścia językoznawczego i psychoanalitycznego, przedstawiając swój projekt swoistej mikropolityki tożsamości (w wyniku psychoanalitycznego procesu podmiot zdobywa wyzwalającą wiedzę o sobie).
W pracach z 1980 Pouvoirs de l’horreur. Essai sur l’abjection, z 1981 Temp du Femme i z 1986 Stabat Mater (w której to skoncentrowała się na kulcie Maryi Panny), przedstawiła swoje studia nad konstrukcją kobiecej tożsamości.
Ponadto pisała też o pracach Marcela Prousta (o sposobie przedstawiania czasu w jego powieściach).
Ukuła określenie „intertekstualność” w odniesieniu do teorii literatury, zmieniając dotychczasowy sposób patrzenia i analizowania dzieł literackich. Według Kristevej każdy tekst jest „mozaiką” składającą się z innych tekstów; jego intertekstualność polega na tym, iż czerpie ze wszystkich tekstów przed nim napisanych. Analiza tekstu literackiego nie może zatem polegać na rozpatrywaniu go w oderwaniu od innych tekstów; jedynie poprzez odniesienie danego tekstu do tekstów wcześniej powstałych pozwoli umieścić jego znaczenie w szerszym kontekście społecznym i zrozumieć, w jaki sposób powstała struktura tego tekstu[1].
Teoria Kristevej jest ściśle związana z teorią poststrukturalizmu.
Krytyka warsztatu naukowego Kristevej
edytujProfesorowie matematycy i fizycy Alan Sokal i Jean Bricmont w książce Modne bzdury (Fashionable Nonsense)[2] zwracają uwagę na fakt, że Julia Kristeva jako teoretyk literatury, w swoich pracach stara się stworzyć matematyczną teorię języka poetyckiego. W tym celu powołuje się ona na rozmaite twierdzenia matematyczne, których, jak wynika z tekstu, nie rozumie. Np. w traktacie o teorii polityki Kristeva wypisała definicję pewnego pojęcia matematycznego ze źle przerysowanymi niezrozumiałymi dla niej symbolami matematycznymi. Według Sokala i Bricmonta, Kristeva nie rozumie tego, o czym pisze, a jeżeli ozdabia swoje teksty o literaturze odwołaniami do matematyki, to tylko po to, aby na czytelnikach zrobić wrażenie osoby niezwykle wykształconej i inteligentnej, wiedząc, że wśród ludzi zajmujących się teorią literatury mało jest takich, którzy jej aluzje do matematyki zrozumieją.
Przypisy
edytuj- ↑ Michał Paweł Markowski, Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej w: Julia Kristeva Czarne słońce. Depresja i melancholia, Universitas, Kraków 2007.
- ↑ Alan Sokal, Jean Bricmont: Modne Bzdury: o nadużywaniu pojęć z zakresu nauk ścisłych przez postmodernistycznych intelektualistów. Piotr Amsterdamski (tłum.), Ariadna Lewańska (tłum. z fr.). Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 49–58. ISBN 83-7337-735-2. (pol.).
Tłumaczenia prac na język polski
edytuj- Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, tł. M. Falski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, seria Eidos, ISBN 978-83-233-2327-3 (Pouvoirs de l’horreur. Essai sur l’abjection 1980)
- Czarne słońce. Depresja i melancholia, tł. Michał Paweł Markowski, R. Ryziński, wstęp Michał Paweł Markowski, Kraków 2007, Wyd. Universitas, seria Horyzonty Nowoczesności, ISBN 978-83-242-0612-4 (Soleil noir. Dépression et mélancolie 1987)
- Hannah Arendt. Biografia, tł. Jacek Levin, Warszawa 2007, Wydawnictwo KR, s. 244, ISBN 978-83-89158-52-9 (Le Génie féminin, tome 1 : Hannah Arendt 1999)
- Ta niewiarygodna potrzeba wiary, tł. Anna Turczyn, Kraków 2010, Universitas, ISBN 978-83-242-1282-8 (Cet incroyable besoin de croire 2006)
- ISNI: 0000000122839200, 0000000368652489
- VIAF: 108172648
- LCCN: n50045983
- GND: 118778056
- NDL: 00446365
- LIBRIS: c9prsl5w4qw23z1
- BnF: 11910116q
- SUDOC: 026954192
- SBN: CFIV074894
- NLA: 35283215
- NKC: jn20010309077
- DBNL: kris003
- BNE: XX937321
- NTA: 068426070
- BIBSYS: 90053376
- CiNii: DA00203879
- Open Library: OL31606A
- PLWABN: 9810603888905606
- NUKAT: n97038648
- J9U: 987007264150305171
- PTBNP: 33291
- CANTIC: a1010978x
- LNB: 000007887
- NSK: 000002567
- CONOR: 5529187
- BNC: 000040737
- ΕΒΕ: 68541
- BLBNB: 000615168
- KRNLK: KAC2018K1795, KAC199615498
- LIH: LNB:V*286171;=BL