Kłajpeda
Kłajpeda (lit. Klaipėda ⓘwymowa, niem. hist. Memel) – miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego nad Zalewem Kurońskim, w zachodniej części Litwy, położone u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego, połączone kanałem z ujściem rzeki Niemen. Największe miasto Małej Litwy.
Panorama miasta | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Okręg | |||||
Burmistrz | |||||
Powierzchnia |
110 km² | ||||
Populacja (2017) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy |
(+370) 46 | ||||
Kod pocztowy |
LT-91001 | ||||
Tablice rejestracyjne |
L | ||||
Położenie na mapie Litwy | |||||
Strona internetowa |
W Kłajpedzie znajduje się duży port morski oraz stacja kolejowa.
Historia
edytuj- 1252 – budowa zamku krzyżackiego Memelburg
- 1254 – lokacja miasta na prawie lubeckim
- 1323 – najazd wojsk litewskich Giedymina spustoszył miasto
- 1466–1657 – wraz z Prusami Książęcymi Kłajpeda lennem Korony Królestwa Polskiego
- 1475 – miasto uzyskało prawo chełmińskie
- 1525 – miasto przyjęło luteranizm
- 1540 – pożar zniszczył znaczną część miasta
- 1629–1635 – okupacja szwedzka w czasie wojny z Rzecząpospolitą
- 1672 – ścięcie Krystiana Kalksteina-Stolińskiego
- 1701 – miasto częścią Królestwa Prus
- 1709–1711 – wielka epidemia dżumy
- 1757–1762 – okupacja rosyjska w czasie wojny siedmioletniej
- 1762 – powrót miasta do Prus
- 1806–1807 – Kłajpeda tymczasową stolicą Prus, schronił się tu wraz z dworem król Fryderyk Wilhelm III
- 1871 – miasto wraz z Prusami wchodzi w skład zjednoczonych Niemiec
- 1919–1923 – z ramienia Ligi Narodów miastem administrowała Francja
- 1920 – utworzono polską Delegację przy Komisji Międzysojuszniczej, pełniącą funkcje dyplomatyczne
- 1923 – wyparcie administracji i wojska francuskiego przez Litwę i powołanie autonomicznego Okręgu Kłajpedy ze stolicą w Kłajpedzie. Podpisanie porozumienia litewsko-niemieckiego odnośnie do praw Niemców w mieście.
- 22 marca 1939 – manifestacja zbrojna niemieckiej Kriegsmarine na redzie portu w Kłajpedzie i następnie przyłączenie wraz z Okręgiem Kłajpedy do III Rzeszy
- 1945 – przyłączenie do ZSRR (Litewska SRR)
- od marca 1990 roku ponownie w granicach niepodległej Litwy
- 1991 – założenie Uniwersytetu Kłajpedzkiego
Zabytki
edytuj- ruiny krzyżackiego zamku Memelburg z lat 1408–1417; w latach 1529–1559 wokół zamku zbudowano bastiony
- kościół ewangelicki z XVIII w.
- kościół ewangelicko-baptystyczny z XIX wieku
- spichlerze z XVIII w.
- Teatr Dramatyczny z 2 poł. XIX w. w stylu neoklasycystycznym
- rzeźba Anny z Tharau z 1912 roku (rekonstrukcja), na placu Teatralnym
Demografia
edytujPopulacja
edytujWykres populacji Kłajpedy (w tys.).
W roku 2006 liczba mieszkańców Kłajpedy wynosiła 187 316 osób – 86 308 z nich stanowili mężczyźni a 101 008 kobiety.
Struktura wiekowa (2013)[1]:
- wiek 0–14 – 13,7%
- wiek 15–59 – 67,2%
- wiek 60+ – 19,1%
Struktura etniczna (2011)
- Litwini: 73,9%
- Rosjanie: 19,6%
- Ukraińcy: 1,9%
- Białorusini: 1,7%
- Polacy: 0,3%
- Inni: 2,6%
Powierzchnia miasta (2011) wynosi 98 km², 38% powierzchni zajmują budynki, 1,4% drogi, 8,45% użytki rolne, 14,08% wody, pozostałe 38% jest „innego użytku”. W Kłajpedzie znajduje się 17 urzędów pocztowych, stacja kolejowa, port, 20 hoteli, 4 kościoły katolickie, 3 cerkwie prawosławne[2], synagoga, 10 muzeów, 4 teatry i 15 ośrodków sportowych.
Gospodarka
edytujW Kłajpedzie zlokalizowany jest jeden z większych bałtyckich portów morskich. W 2014 w porcie zanotowano wyniki przeładunków na poziomie 36,41 mln ton[3], w tym ładunków skonteneryzowanych 450,4 tys. TEU oraz 344,8 tys. pasażerów w ruchu promowym[4]. W Klajpedzie zlokalizowany jest ważny port rybacki (najważniejszy na Litwie) oraz stocznia Western Shipyard[5].
Ludzie
edytuj- Simon Dach – niemiecki poeta
- Gitanas Nauseda – prezydent Litwy
- Emma Ostaszewska – polska pianistka
- Tomas Vaitkus – litewski kolarz szosowy
- Tomas Venclova – litewski poeta, publicysta
- Jerzy Utowka – działacz mniejszości polskiej na Litwie
- Ireneusz Załuski – polski rzeźbiarz, powstaniec styczniowy
- Karol Bernard Załuski – polski dyplomata, językoznawca, orientalista
Miasta partnerskie
edytujMiasta partnerskie Kłajpedy, w tym 2 zawieszone miasta z powodu zbrojnej agresji na Ukrainę[6]:
Cleveland, Stany Zjednoczone (1992)
Gdynia, Polska (1993)
Królewiec, Rosja (1993) (zawieszony)
Karlskrona, Szwecja (1989)
Kotka, Finlandia
Kuji, Japonia (1989)
Lipawa, Łotwa (1997)
Lubeka, Niemcy (1990)
Mannheim, Niemcy (2002)
Mohylew, Białoruś (1997) (zawieszony)
North Tyneside, Wielka Brytania (1995)
Odessa, Ukraina (2004)
Sassnitz, Niemcy (1993)
Szczecin, Polska (2002)
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b Klaipėdos gyventojų demografiniai duomenys. [dostęp 2019-07-07].
- ↑ Szlewis G., Православные храмы Литвы, Свято-Духов Монастыр, Vilnius 2006, ISBN 9986-559-62-6, s. 559.
- ↑ The Silver Cargo Handling Result and The Revenue Record has been Achieved in Klaipėda Seaport in 2014, Port of Klaipeda homepage, 31.12.2014 [dostęp: 10.07.2015]
- ↑ Ten Records Achieved in Klaipeda Seaport in 2014, Port of Klaipeda homepage, 30.01.2014 [dostęp: 10.07.2015]
- ↑ Western Shipyard homepage, [dostęp: 10.07.2015]
- ↑ Miestai partneriai
Bibliografia
edytuj- K.S., « Memel zamiast Kłajpedy » w: Morze i Kolonie. Organ Ligi Morskiej i Kolonialnej. Nr 4 (Kwiecień 1939). Rok I (XVI), s. 2-3.
- Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952.
- Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ISBN 3-520-31701-X (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966).
- Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, ISBN 3-8035-1163-1.
- Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ISBN 3-422-03025-5.
- Juri Iwanow, Königsberg und Umgebung, Dülmen, Laumann-Verl., 1994, ISBN 3-87466-185-7.
- Jarosław Swajdo i inni, Litwa, Łotwa, Estonia i obwód kaliningradzki, Bielsko-Biała: Pascal, 2000, ISBN 83-88355-30-9, OCLC 830224638 .
- Adam Dylewski , Litwa. Przewodnik ilustrowany, Bielsko-Biała: Pascal, 2007, ISBN 978-83-7304-981-9, OCLC 749467061 .
Linki zewnętrzne
edytuj- Oficjalna strona miasta Kłajpeda
- Kłajpeda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 172 .
- Kłajpeda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 88 .