Otwock
Otwock – miasto w województwie mazowieckim, siedziba powiatu otwockiego.
miasto i gmina | |||||
Rzeka Świder, Teatr im. Stefana Jaracza, Ratusz miejski, LO im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Budynek w stylu „świdermajer” przy ul. Kościelnej | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Aglomeracja | |||||
Prawa miejskie |
9 listopada 1916 | ||||
Prezydent | |||||
Powierzchnia |
47,3 km² | ||||
Populacja (31.12.2022) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
(+48) 22 | ||||
Kod pocztowy |
od 05-400 do 05-403 | ||||
Tablice rejestracyjne |
WOT | ||||
Położenie na mapie powiatu otwockiego | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego | |||||
TERC (TERYT) |
1417021 | ||||
SIMC |
0921237 | ||||
Hasło promocyjne: Miasto z dobrym klimatem | |||||
Urząd miejski ul. Armii Krajowej 505-400 Otwock | |||||
Strona internetowa | |||||
BIP |
Otwock leży w dawnej ziemi czerskiej historycznego Mazowsza[2], w Dolinie Środkowej Wisły, nad rzeką Świder. Wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej, a od centrum stolicy oddalony jest o około 23 km.
Do 1916 r. tereny obecnego Otwocka częściowo należały do gminy wiejskiej Otwock (od 1917 r. przemianowanej na gminę Karczew).
Położenie
edytujWedług danych z roku 2002[3] Otwock ma obszar 47,3 km², w tym:
- użytki rolne: 29%
- użytki leśne: 23%
Miasto stanowi 7,7% powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Celestynów, Józefów, Karczew, Konstancin-Jeziorna, Wiązowna.
Nazwa
edytujNazwa obecnego miasta Otwocka nawiązuje bezpośrednio do dawnej, centralnej siedziby dóbr otwockich, którą był pobliski Otwock Wielki. Sprzyjało temu wydzielenie w XIX i XX w. terenów obecnego miasta Otwocka z tychże dóbr i potoczne określanie tej ziemi, jako „fragmentu dóbr Otwock”. W XV-wiecznych zapiskach dotyczących Otwocka Wielkiego, nazwa wsi pojawia się kilkukrotnie zapisana jako: Otwosko (1407 – w związku ze sporną sprawą graniczną między Ostrowcem a Otwockiem[4]), Othwoczsko (1408), Othwoczsk (1413), Odwoczsko (1429), Odwoczsko (1437). Średniowieczna nazwa brzmiała Otwocsko. Powstała ona z dodania przyrostka -ьsko do wyrażenia ot- woda. Staropolskiemu ot odpowiadają dzisiejsze od i ot. Użycie takiego wyrażenia mogło być związane z położeniem miejscowości w obfitym w wodę starorzeczu Wisły[5], będącym częścią zalewowych terenów Urzecza.
Historia
edytujOkres powstania styczniowego
edytujTereny dzisiejszych powiatów otwockiego, mińskiego i garwolińskiego w okresie powstania styczniowego wchodziły w skład powiatu stanisławowskiego oraz garwolińskiego[6]. Organizacja spiskowa cywilna i wojskowa w przeddzień powstania rozwijała się powoli. Na początku powstania miała ona za zadanie przerzut części poborowych z Warszawy do formujących się oddziałów na terenie Podlasia.
Powstanie i rozwój
edytujOtwock jako miejscowość sanatoryjno-uzdrowiskowa zaistniał dzięki budowie Kolei Nadwiślańskiej pod koniec XIX w. – Otwock Sanatoryjny. Jednym z prekursorów działalności wypoczynkowej był malarz i rysownik Michał Elwiro Andriolli, który w roku 1880 zamieszkał na północ od Karczewa w folwarku Anielin zakupionym od Zygmunta Kurtza, byłego właściciela majątku Otwock Wielki. Status uzdrowiska nadała całemu regionowi działalność karczewskiego lekarza dra Józefa Mariana Geislera, który jako pierwszy otworzył gabinet w Otwocku. Geisler ordynował w Otwocku najpierw tylko w czasie sezonu, później zaś przeniósł się tu na stałe. Do dziś dnia przy obecnej ulicy Dr.J. Geislera można oglądać pozostałości jego domu. W 1893 r. utworzył on pierwsze w Polsce stałe sanatorium nizinne chorób płuc.
W sierpniu 1900 roku w mieście odbył się II Zjazd SDKPiL[7]
Prawa miejskie od 1916 roku, siedziba władz powiatu. W mieście wiele willi w stylu świdermajer, zaprojektowanych przez Michała Elwiro Andriollego, przed II wojną światową uzdrowisko, gdzie przebywali m.in. Józef Piłsudski oraz Władysław Reymont, który tu pisał „Chłopów”. W 1924 r. Otwock został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[8].
W latach 1931–1938 w mieszkaniu stolarza Stanisława Brzezińskiego ps. „Staszek” przy ul. Słonecznej (ob. Marusarzówny) mieściła się jedna z większych drukarń Komunistycznej Partii Polski, gdzie drukowano prasę i odezwy[9].
W 1936 roku, jako pierwszy w Polsce, został zelektryfikowany odcinek linii kolejowej z Otwocka do Warszawy.
II wojna światowa
edytujPrzed 1939 r. większość mieszkańców Otwocka stanowili Żydzi[10]. W pierwszej połowie 1936 roku w mieście doszło do ekscesów o podłożu antysemickim[11].
W listopadzie 1940 Niemcy utworzyli w mieście getto dla ludności żydowskiej. Składało się one z dwóch części: mieszkaniowej i kuracyjnej[12].
Zostało ono zlikwidowane 19 sierpnia 1942 roku, kiedy to otwoccy Żydzi zostali wywiezieni, a następnie wymordowani w obozie zagłady w Treblince. Opis relacji polsko-żydowskich w Otwocku czasie II wojny światowej, funkcjonowania i likwidacji otwockiego getta opisał w swojej książce Spowiedź Calek Perechodnik[13].
Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów „Zofiówka” w Otwocku był jednym z 24 miejsc, gdzie rozpoczęto niemiecką akcję T4 mającą na celu eksterminację niepełnosprawnej psychicznie ludności, a będącą wstępem do uruchomienia eksterminacji na szeroką skalę (Holocaust). W sierpniu 1942 zamordowano tam 110 niepełnosprawnych umysłowo osób narodowości żydowskiej.
W czasie wojny liczba mieszkańców spadła z 20 tys. do 12 tys.
Okres powojenny
edytujNa podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 150 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Otwocku[14].
Po wojnie zlikwidowano zbudowaną na początku XX wieku kolej wąskotorową z Jabłonny przez Warszawę do Karczewa. W 1958 roku uruchomiono w Świerku, dzielnicy Otwocka, pierwszy w Polsce reaktor jądrowy „EWA”, później drugi „Maria”. W 1967 miasto utraciło status uzdrowiska. Po reformie administracyjnej zlikwidowano powiat, który przywrócono w 1999.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.
Części miasta
edytujMiasto Otwock nie jest oficjalnie podzielone na dzielnice, lecz obowiązują nazwy zwyczajowe[15]:
- Jabłonna
- Kresy
- Mlądz
- Soplicowo
- Śródborów
- Śródmieście
- Świder Wschodni
- Świder Zachodni
- Świdry Wielkie
- Świerk
- Teklin
- Wólka Mlądzka
- Ługi
TERYT podaje następujące integralne części miejscowości, wszystkie o statusie „części miasta”: Anielin, Bojarów, Jabłonna, Jabłonna-Górki, Kresy Nadbrzeskie, Ługi, Mlądz, Natalin, Soplicowo, Śródborów, Świder, Świdry Wielkie, Świerk, Teklin, Tolin, Wólka Mlądzka, Zamlądz.
Klimat
edytujMiesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Średnie temperatury w dzień [°C] | 1 | 2 | 6 | 13 | 19 | 22 | 24 | 23 | 18 | 12 | 5 | 1 | |
Średnie temperatury w nocy [°C] | -4 | -4 | -1 | 3 | 8 | 12 | 13 | 13 | 9 | 5 | 1 | -3 | |
Opady [mm] | 16.5 | 20.3 | 22.1 | 29.2 | 34.3 | 48.8 | 57.7 | 38.4 | 35.3 | 25.1 | 27.9 | 23.9 | |
Źródło: msn weather[16] 15.12.2008 |
Po latach Otwock opuścił czołówkę polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem[potrzebny przypis].
Demografia
edytujZabytki
edytuj- Ratusz z końca lat 20. XX w. (przebudowana willa z XIX wieku), ul. Armii Krajowej 5
- Kościół św. Wincentego à Paulo, ul. Kopernika 1
- Obserwatorium magnetyzmu ziemskiego, ul. Brzozowa 2
- Obraz Matki Boskiej Swojczowskiej
- Willa „Albinów”, ul. Lelewela 3
- Willa „Kolonia Jadzin”, ul. Kochanowskiego 6/7/8
- Willa, ul. Bagatela 24
- Willa „Julia”, ul. Warszawska 23
- Willa Gurewicza w Otwocku w stylu świdermajer. Prawdopodobnie jedna z najdłuższych drewnianych budowli w Europie
- Dworzec kolejki wąskotorowej z 1914 r., ul. Wawerska 9
- Sąd (dawna Willa Racówka), ul. Czaplickiego 7
- Dom, ul. Zamenhofa 4
- Dom, ul. Poniatowskiego 11
- Kasyno z lat 30. XX w. (planowano wtedy uruchomienie tu kasyna gry, ale ostatecznie w Polsce 1918–1939 tego typu hazard nie został zalegalizowany; w tym budynku była restauracja i kino, obecnie szkoła ponadpodstawowa).
- Cmentarz żydowski w Otwocku
- Schron niemiecki z 1940 r.
- Dom mieszkalny z 1924, róg ul. Zielnej i ul. Wyzwolenia
- Dawny szpital przeciwgruźliczy
- Budynek w stylu świdermajer, ul. Kościelna
Transport
edytujDrogowy
edytuj- droga ekspresowa S17, tzw. Szosa Lubelska
- droga wojewódzka nr 801, czyli Wał Miedzeszyński
- ulica lokalna przez Wawer, połączenie z węzłem Trasy Siekierkowskiej i Łazienkowskiej
Kolejowy
edytuj- Szybka Kolej Miejska oraz Koleje Mazowieckie zapewniające częste połączenie Otwocka z Warszawą Zachodnią, przez Warszawę Śródmieście
- PKP Intercity zapewniający bezprzesiadkowy dojazd do Warszawy, Bydgoszczy, Lublina, Rzeszowa, Łodzi czy Wrocławia
Historia kolei wąskotorowej
edytujW 1914 roku otwarto nowy odcinek trasy kolei wąskotorowej WAWER – KARCZEW. Było to przedłużenie trasy kolei jabłonowskiej, istniejącej już wtedy od 14 lat. Na odcinku otwockim pokrywała się z obecnymi ulicami: Turystyczną, Wawerską, Staszica, Karczewską.
Cała linia miała wtedy ponad 40 km: JABŁONNA II (Zegrzyńska) – Modlińska – Jagiellońska – zjazd nad Wisłę – bulwar wiślany – Warszawa Most – bulwar wiślany – Zamoyskiego – Grochowska – Płowiecka – Wawer – Anin – Kaczy Dół – Borków – Radość – Falenica – Jarosław – Józefów – Świder – Otwock – KARCZEW.
Początkowo linia stawała się coraz bardziej atrakcyjna. Z czasem jednak napotykano na próby wycofania kolei jabłonowskiej. Wielokrotnie też zawieszano kursowanie linii na niektórych odcinkach, ale głównie z przyczyn wojennych.
W 1952 r. wskutek likwidacji środkowej części trasy doszło do rozdzielenia linii na dwa oddzielne odcinki: północny (funkcjonujący jeszcze do 1956 roku) oraz południowy. Ostatni, czterokilometrowy odcinek kolei OTWOCK – KARCZEW zlikwidowano w 1963 roku.
Obecnie widać charakterystycznie daleko odsuniętą zabudowę po wschodniej stronie ul. Karczewskiej i Wawerskiej. To pozostałość po trasie kolei. Zachował się też budynek stacji (Wawerska 9A/11).
Publiczny transport zbiorowy
edytujOtwock jest częścią aglomeracji warszawskiej i sieć komunikacji miejskiej nadzoruje Zarząd Transportu Miejskiego.
Obecnie kursuje 6 linii:
- 702 (od 1956 jako 132[17], później jako linia S, następnie od 1959 roku przekształcona w 202[18], zaś od 1985[19] jako 702)
– trasa na terenie Otwocka: … – Orla – Powstańców Warszawy – Park Miejski – Urząd Skarbowy – Olszowa – Batorego – Okrzei – Tysiąclecia – Świdry Wielkie (z powrotem: Świdry Wielkie – Okrzei – Mazurska – Batorego – Olszowa – Szpital Powiatowy – Park Miejski – Hoża – Orla –).
- L20 – trasa na terenie Otwocka: OTWOCK-KUPIECKA – Kupiecka – Staszica –Świderska – Orla (powrót: Orla – Andriollego – Kupiecka) – Powstańców Warszawy – Andriollego – Pułaskiego – Poniatowskiego – Narutowicza – ... – RZAKTA
- L22 – trasa na terenie Otwocka: OTWOCK-KUPIECKA – Kupiecka – Staszica – Świderska – Orla (powrót: Orla – Andriollego – Kupiecka) – Powstańców Warszawy – Andriollego – Filipowicza – Żeromskiego – Szosa Lubelska – Wspaniała – Wypoczynkowa – Żeromskiego – Szosa Lubelska – Wiązowna (Urząd Gminy)
- L51 – linia na terenie Otwocka i Karczewa, następca linii L46: – Warsztatowa – Miziołka – Wysockiego – Bednarska – Stare Miasto – Pomnik Kolei Wąskotorowej – Os. Ługi – Szpital Powiatowy – Hoża – Orla
- S1 (SKM) – trasa na terenie Otwocka: – Świder – Otwock
- N72 – nocna linia łącząca Karczew oraz Otwock z Dworcem Centralnym w Warszawie. W latach 2007–2012 kursowała jako N75. Po 8 latach przerwy wróciła i została wydłużona do Karczewa
Historyczne linie komunikacji miejskiej:
- 220 – kursowała w latach: 1984-1985
- 250 – kursowała w latach: 1985-1991
- 251 – kursowała w latach: 1985-1991
- 720 – kursowała w latach: 1985 oraz 1991-1993
- 721 – kursowała w latach: 1985 oraz 1991-1993
- N75 – kursowała w latach: 2007-2012
- ŚWIDRY WIELKIE – kursowała w latach: 1966-1980 (linia sezonowa, kursująca w okresie letnim w dni wolne od pracy)
Oświata
edytuj- Europejskie Centrum Kształcenia Pascal w Otwocku
- Pascal Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
- Pascal Policealna Szkoła Zawodowa
- Uczelnie
Przedszkola
- Domowe Przedszkole, ul. Szkolna 50
- Szkoły ponadgimnazjalne
- Liceum Ogólnokształcące nr I im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Otwocku
- Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego
- Katolickie Liceum im. Królowej Jadwigi
- Zespół Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych im. Stanisława Staszica
- Zespół Szkół Nr 2 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Otwocku, dawniej Technikum Nukleoniczne
- Szkoły podstawowe[20]
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. Władysława Reymonta
- Szkoła podstawowa nr 2 im. Ireny Sendlerowej
- Szkoła podstawowa nr 3 im. Tomasza Morusa
- Szkoła podstawowa nr 4 im. Józefa Piłsudskiego
- Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jadwigi Korczakowskiej
- Szkoła Podstawowa nr 6 im. Michała Elwiro Andriollego
- Szkoła Podstawowa nr 7 im. Batalionu „Zośka”
- Szkoła Podstawowa nr 8 im. Gen. Juliana Filipowicza
- Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II
- Szkoła Podstawowa nr 12 im. Kornela Makuszyńskiego
- Szkoła Podstawowa Niepubliczna nr 56
- Szkoła Podstawowa Niepubliczna nr 96 i Społeczne Gimnazjum nr 1 im. Świętej Rodziny
Media
edytujNa terenie powiatu działały cztery telewizje regionalne: „Halotv” „Pixel tv”, „Otwock tv”, „Linia tv”. Obecnie są to portale internetowe (dawniej również gazety) HaloOtwock, iotwock.info, oraz portal internetowy i tygodnik: „Linia Otwocka”.
Służby ratunkowe
edytujNa terenie miasta Otwock znajdują się trzy jednostki straży pożarnej: Komenda Powiatowa PSP, OSP Otwock-Jabłonna oraz OSP Otwock Wólka Mlądzka. Miasto posiada również Komendę Powiatową Policji oraz Bazę Pogotowia Ratunkowego.
Wspólnoty wyznaniowe
edytuj- Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu:
- grupa medytacyjna w Otwocku[21]
- Kościół rzymskokatolicki, dekanat otwocki i dekanat Otwock-Kresy[22][23]:
- Otwock – parafia pw. św. Wincentego á Paulo (1911);
- Otwock – parafia księży Pallotynów pw. Zesłania Ducha Świętego (1989)
- Otwock – parafia bł. Ignacego Kłopotowskiego (2005);
- Otwock Świder Zachodni – parafia pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus (1950);
- Otwock Kresy – parafia pw. Matki Bożej Królowej Polski (1978);
- Otwock Śródborów – parafia pw. Niepokalanego Serca Maryi (1983);
- Otwock Świder Wschodni – parafia pw. Matki Boskiej Częstochowskiej (1985);
- Otwock Wólka Mlądzka – parafia pw. św. Józefa Oblubieńca NMP (1987);
- Otwock Ługi – parafia pw. Miłosierdzia Bożego (1989);
- Otwock Mlądz – parafia pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy (1992).
- Kościół Chrześcijan Baptystów w RP:
- Zbór Baptystyczny „Berea”
- Świadkowie Jehowy:
- zbory: Otwock-Centrum, Otwock-Kresy (Sala Królestwa)[26].
- Wspólnota Chrześcijan:
- Wspólnota Chrześcijan Warszawa/Otwock[27]
Sport
edytujW mieście działa od 1924 roku Otwocki Klub Sportowy, w sezonie 2023/2024 występujący w klasie B.
Turystyka
edytujW mieście działa od 1963 r. Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego im. Michała Elwiro Andriollego. Otwocki PTTK obecnie zajmuje się prowadzeniem:
- Centrum Informacji Turystycznej,
- Pracowni Krajoznawczej,
- konserwacją i znakowaniem szlaków turystycznych,
- gromadzeniem materiałów dotyczących historii regionu otwockiego, szeroko rozumianej tematyki grobownictwa wojennego i związanych ze szlachecką przeszłością regionu.
W Otwocku również mieści się siedziba Zespołu Mazowieckich Parków Krajobrazowych oraz Muzeum Ziemi Otwockiej. Dziś walory turystyczne miasta i powiatu to rzeka Świder, która powoli jest oczyszczana po długoletnim okresie zanieczyszczenia, a także sosnowe lasy wchodzące w skład Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. W pobliżu znajduje się również rezerwat przyrody „Na Torfach”.
Władze miasta
edytujRada Miasta
edytujKomitet wyborczy | Kadencja 2014–2018[28] | Kadencja od 2018[29] |
---|---|---|
Platforma Obywatelska | 1 | 4 |
Prawo i Sprawiedliwość | 10 | 10 |
Samorządowa Inicjatywa Mieszkańców | – | 3 |
Stowarzyszenie Inicjatywa dla Miasta | 1 | – |
Przyjazny Otwock | – | 3 |
OTW | 3 | – |
Wspólnota Samorządowa Powiatu Otwockiego | 3 | – |
Chrześcijańska Inicjatywa Społeczna | 2 | – |
Niezależny | 1 | 1 |
Burmistrzowie
- Witold Kasperowicz (1916-1916)
- Józef Kwieciński (1916-1917)
- Georg Opitz (1917-1917)
- Stanisław Wróblewski (1917-1919)
- Izydor Klimontowicz (1919-1920)
- Michał Górzyński (1920-1934)
- Otto Samojłowicz-Salomonowicz (1934-1937)
- Jan Gadomski 1937-1939
W okresie II Wojny
- Jan Gadomski 1939–1944
Naczelnicy
- Feliks Betkier (1970–1975) oraz (1975–1980)
- Andrzej Wilczewski (1984–1986)
- Andrzej Mielcuch 1986
Prezydenci
- Andrzej Mielcuch (1986–1989)
- Krystyna Kubiak 1989
- Andrzej Bodalski (1989–1990)
- Antoni Fedorowicz (1990–1994)
- Andrzej Zyguła (1994–1998)
- Sławomir Dąbrowski (1998–2001)
- Krzysztof Boczarski (2001–2002)
- Andrzej Szaciłło (2002–2006)
- Zbigniew Szczepaniak (2006-2018)
- Jarosław Tomasz Margielski (od 2018)
Przewodniczący Rady Miasta:
- Alicja Azulewicz-Rek (2002–2006)
- Dariusz Kołodziejczyk (2006–2010)
- Piotr Mateusz Kudlicki (2010–2014)
- Jarosław Tomasz Margielski (2014-2018)
- Monika Joanna Kwiek (od 2018)
Wiceprzewodniczący Rady Miasta:
- Bartłomiej Kozłowski (od 2018)
- Arkadiusz Krzyżanowski (od 2018)
Sąsiednie gminy
edytujWspółpraca międzynarodowa
edytujMiasta i gminy partnerskie:
Ludzie związani z Otwockiem
edytujZobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Otwock [online], otwock.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).
- ↑ Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. XIII, oprac. Seweryn Uruski, Adam Amilkar Kosiński, Aleksander Włodarski. Księgarnia Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1916, s. 131.
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Księga ziemi czerskiej 1404-1428. Warszawa: J.T. Lubomirski, 1879.
- ↑ Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 178. ISBN 83-04-02436-5.
- ↑ Urząd Miasta Otwocka , Gazeta Otwocka – „Powstanie Styczniowe na ziemi otwockiej” .
- ↑ Norbert Michta „Julian Marchlewski. Polska, Naród. Socjalizm“, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1975, str. 80
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 1923 r. (Dz.U. z 1924 r. nr 14, poz. 131).
- ↑ „Warszawa Prawa Podmiejska 1942-1944, Z walk PPR, GL-AL” praca zbiorowa redakcją Benona Dymka, Wyd. MON Warszawa 1973 s. 798.
- ↑ Krystyna Kubiak: Zarys dziejów Otwocka w latach 1407–1944, [w:] Otwock 1407–1967. Warszawa: Książka i Wiedza, 1972, s. 46.
- ↑ Szymon Rudnicki , Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5 .
- ↑ Krystyna Kubiak: Zarys dziejów Otwocka w latach 1407–1944, [w:] Otwock 1407–1967. Warszawa: Książka i Wiedza, 1972, s. 80.
- ↑ Calek Perechodnik: Spowiedź. Warszawa: Ośrodek KARTA i Żydowski Instytut Historyczny, 2016. ISBN 978-83-64476-55-6.
- ↑ Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] [zarchiwizowane z adresu 2020-05-08] (pol.).
- ↑ Gospodarka przestrzenna na stronie Urzędu Miasta (14.02.2008).
- ↑ Weather averages for Otwock, POL. [dostęp 2008-12-15]. (ang.).
- ↑ Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Spis linii komunikacji miejskiej – rok 1956. [dostęp 2010-12-13].
- ↑ Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Spis linii komunikacji miejskiej – rok 1959. [dostęp 2010-12-13].
- ↑ Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1985. [dostęp 2010-12-13].
- ↑ Uchwała Nr XLVII/354/17 Rady Miasta Otwocka z dnia 30 marca 2017 r.
- ↑ Ośrodki [online], buddyzm.pl [dostęp 2023-01-25] .
- ↑ Dekanat otwocki [online], diecezja.waw.pl [dostęp 2023-01-25] .
- ↑ Dekanat Otwock-Kresy [online], diecezja.waw.pl [dostęp 2023-01-25] .
- ↑ Zbory [online], baptysci.pl [dostęp 2023-01-25] .
- ↑ Kontakt [online], drogazycia.pl [dostęp 2023-01-25] .
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05] .
- ↑ Kontakt [online], wspolnotachrzescijan.pl [dostęp 2023-01-25] .
- ↑ PKW | Samorząd 2014 [online], samorzad2014.pkw.gov.pl [dostęp 2023-08-20] .
- ↑ Wybory samorządowe 2018 [online], wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2023-08-20] .
- ↑ a b Miasta bliźniacze. [dostęp 2019-11-14].
- ↑ Podpisanie aktu partnerstwa.
- ↑ Podpisanie aktu partnerstwa z Szumskiem.
Bibliografia
edytuj- Paweł Ajdacki, Przedmoście Warszawa, PTTK Oddział Otwock, Otwock 2007.
- Paweł Ajdacki, Jacek Kałuszko, Otwock i okolice, Rewasz, Pruszków 2006.
- Paweł Ajdacki, Zbigniew Wiliński, Miejsca Pamięci Narodowej. Otwocka, Mazowieckiego PK i okolic, PTTK Oddział Otwock, Otwock 2008.
Linki zewnętrzne
edytuj- Serwis urzędu miasta
- Portal informacyjny gminy Otwock
- Serwis O/PTTK w Otwocku
- Otwock Wielki i Mały, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 766 .
- Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona