روس-فارس جنگ (۱۸۲۶-۱۸۲۸)
روس-فارسی جنگ(۱۸۲۶–۱۸۲۸) | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
بسلسلہ روس-فارسی جنگاں تے قفقاز دی روسی فتح | |||||||||
ایلیزبتھ پول دی جنگ ۱۳ ستمبر ۱۸۲۶ | |||||||||
| |||||||||
محارب | |||||||||
|
| ||||||||
کمانڈر اور رہنما | |||||||||
|
| ||||||||
طاقت | |||||||||
34,000 [حوالہ درکار] | 35,000–50,000 [حوالہ درکار] |
روسی سلطنت تے ایران دے وچکار ۱۸۲۶–۱۸۲۸ دی روس-فارس جنگ آخری وڈی فوجی کشمکش سی۔
معاہدہ گلستان دے بعد جس نے ۱۸۱۳ وچ روس-فارسی دی سابقہ جنگ دا اختتام کيتا سی ، اس دے بعد قفقاز وچ تیرہ سال تک امن نے حکومت کيتی۔ اُتے ، فتح علی شاہ ، غیر ملکی سبسڈی دی مسلسل ضرورت وچ ، برطانوی ایجنٹاں دے مشورے اُتے انحصار کردے سن ، جنھاں نے روس توں کھوئے ہوئے علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا تے فوجی کارروائی دے لئی انہاں دی حمایت دا وعدہ کيتا۔ حوالےدی لوڑ؟ اس معاملے دا فیصلہ بہار ۱۸۲۶ وچ اس وقت کيتا گیا ، جدوں عباس مرزا دی اک بیلیکوز پارٹی تہران وچ غالب رہی تے روسی وزیر ، الیکسندر سرجیوچ مینشیکوف نوں نظربند کردتا گیا۔ حوالےدی لوڑ؟[ حوالہ دی ضرورت ]
تبریز اُتے قبضہ دے بعد جنگ ۱۸۲۸ وچ ختم ہوگئی۔ جنگ نے فارس دے لئی ۱۸۰۴–۱۸۱۳ دی جنگ توں وی زیادہ تباہ کن نتائج برآمد کیتے ، کیونجے اس دے بعد قفقاز وچ ترکمانچای معاہدے دے زریعے فارس نوں اس دے آخری باقی علاقےآں توں ہتھ دھونے پئے، جس وچ جدید آذربائیجان ، جدید آذربائیجان دے باقی حصےآں تے جدیدترکی وچ اگدیر اُتے مشتمل سن ۔ . گلستان تے ترکمانچای معاہداں دے ذریعے ،ایران قفقاز وچ اپنے تمام علاقےآں نوں روس توں ہار گیا۔ انہاں علاقےآں وچ اک بار زیادہ تر ٹرانسکاکیشیا تے شمالی قفقاز دے کچھ حصےآں وچ توسیع کيتی گئی سی۔
اس جنگ نے روس-فارسی جنگاں دے عہد دے اختتام دی نشاندہی کيتی سی ، ہن قفقاز وچ روس بلا مقابلہ غالب طاقت اے۔ فارس (ایران) نوں انہاں علاقےآں دی سرزمیناں اُتے قبضہ کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی جو اسنوں کدی نئيں ملا۔ فتح شدہ علاقےآں نے اپنی آزادی قائم کرنے توں پہلے روسی تسلط وچ ۱۶۰ سال توں زیادہ عرصہ گزاریا ، سوائے داغستان دے ، جو ہن وی اک روسی قبضہ اے۔ ۱۹۹۱ وچ ، سوویت یونین دی تحلیل دے ذریعے ، جارجیا ، آذربائیجان تے ارمینیا دی جدید ریاستاں جنوبی قفقاز دے بوہت سارے علاقےآں وچ قائم ہوئیاں جو ۱۸۲۸ تک روس دے زیر اقتدار آچکيتاں سن۔
۱۹ واں صدی دی دو روس-فارسی جنگاں توں پائے جانے والے گلستان تے ترکمانچی معاہداں دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے ، آذربائیجان تے تالیش دے افراد دو قوماں (آذربائیجان تے ایران) دے درمیان تقسیم ہوگئے نيں۔ سانچہ:Campaignbox Russo-Persian War (1826-1828) سانچہ:Campaignbox Russo-Persian Wars
۱۸۲۶: فارسی حملے تے روسی ردعمل
[سودھو]مئی ۱۸۲۶ وچ ، زار نکولس اول دی خواہش دے خلاف ، روسی فوج نے میرک اُتے قبضہ کيتا۔ [۱] اس دے جواب وچ ، فارس دی حکومت نے اس معاملے اُتے گل کرنے دی کوشش وچ مرزا محمد صادق نوں سینٹ پیٹرزبرگ بھیج دتا۔ اُتے ، قفقاز دے جنرل گورنر ایلکِسے یرمولوف نے صادق نوں طفلیس وچ حراست وچ لیا سی ۔
جنگ دے اعلان دے بغیر ، ۱۹ جولائی ۱۸۲۶ نوں (تمام تاریخی قدیم طرز اے ، لہذا مغربی کیلنڈر دے لئی ۱۲ دن دا اضافہ کرن) عباس مرزا دی سربراہی وچ ۳۵۰۰۰ مضبوط فوج نے کاراباخ تے تالیش اُتے حملہ کيتا ، تے خوب نقصان کيتا۔ مقامی خاناں نے رخ بدلا۔ یوریون توں بمباک تے شورجیل {قریب جمیری. اُتے حملہ کيتا گیا۔ جیومیری نوں ناکہ بندی کر دتا گیا سی ، لیکن گیریسن فرار ہونے وچ کامیاب ہوگیا ، جدوں کہ ۱۰۰۰ افراد نے اک کارا چائے نامی مقام اُتے ہتھیار ڈالے۔ قُراباخ دا راجگڑھ شوشہ دا محاصرہ کرلیا گیا ، لینکوران تے ایلیسبتھ پول (سابقہ گانجا) ترک کردتا گیا [۲] تے باکو نے محاصرہ کيتا۔ یرمولوف عجیب طور اُتے غیر فعال رہیا ، جزوی طور اُتے کہ اس دے پاس صرف ۳۵۰۰ مرد سن ۔ اس نے ہور طلب کيتا ، تے نکولس نے اک ڈویژن تے ڈان کوساک کیولری دی ۶ رجمنٹ بھیج دتی ، تے یرمولوف نوں ایہ کہہ کے کہ یریوان خانٹے اُتے حملہ کيتا۔ یرمولوف نے جواب دتا کہ ایہ ناممکن سی تے نکولس نے ایوان پاسکیویچ بھیج کر جواب دتا۔ اس توں یرمولوف مشتعل ہويا ، جنہاں نے ویلینرین ماداتوف نوں جنوب وچ بھیج دتا کہ اوہ کِسے وڈی جنگ دا خطرہ نہ لگائاں ۔ ماداتوف نے نافرمانی دی تے ۲ ستمبر نوں اس نے تے ۲۰۰۰ افراد حوالےدی لوڑ؟ 10000 فارسیاں نوں شکست دتی حوالےدی لوڑ؟ تے شوشہ دے محاصرے نوں فارغ کيتا۔ روسیاں نے ایلیسبتھ پول نوں دوبارہ نوکری دی۔ کمکاں آ گئياں ، ايسے طرح پاسکیچ نے وی کيتا جو یرمولوف توں فوج دی کمان سنبھالے سن ۔ ۱۴ ستمبر نوں اس نے اک اندازے دے مطابق ۶۰۰۰۰ فارسیاں نوں روانہ کيتا حوالےدی لوڑ؟ الزبتھ پول توں ۱۸ میل مغرب وچ دریائے اکستفا اُتے ۔
۱۸۲۷: روسی جوابی حملہ تے فتح
[سودھو]دراں اثنا ، ۲۱ جون نوں ، کراسوسکی اپنی فوجاں دی حالت دی وجہ توں یریوان دا محاصرہ کرنے اُتے مجبور ہوگیا۔ انہاں نے اک رجمنٹ ایکمیاڈزین وچ چھڈیا تے شمال وچ ریٹائر ہوئے گیا۔ اس مقام اُتے عباس مرزا نے حملہ کيتا۔ اس دا منصوبہ مغرب وچ پاسکیویچ نوں نظرانداز کرنے تے ایکمیڈزین تے گومری نوں لینے ، طفلیس نوں تباہ کرنے تے کرابخ دے راستے واپس جانے دا سی ۔ کرسووسکی (۱۶ اگست) اچیمیاڈزن نوں فارغ کرنے دے لئی جنوب پرتن اُتے مجبور ہوئے۔ اس دے پاس ۱۸۰۰ انفنٹری ، ۵۰۰ کیولری تے ۱۲ بندوقاں سن۔ فاصلہ صرف ۳۳ کلو میٹر سی لیکن خطہ مشکل سی ، گرمی خوفناک سی تے ۳۰۰۰۰ فارسیاں نے راستہ روک دتا سی ۔ اشتھارک دی لڑائی وچ ، روسیاں نے اپنا راستہ ختم کردتا تے ادھی تعداد دے حساب توں اچیمیاڈزین نوں فارغ کردتا۔ فارسی صرف ۴۰۰ مرداں دے نقصان اُتے جنوب توں دستبردار ہوگئے ۔ کہیا جاندا اے کہ جے کرسوسکی نے خانقاہ دی منزل حاصل نہ دی ہُندی تاں اوہ اپنی پسند دی بنیاد اُتے عباس مرزا توں مل سکدے سن ، لیکن گل ہوئے چکيتی سی تے اس نے کم کيتا۔
جب لفظ پاسکیچ تک پہنچیا تاں اس نے جنوب منتقل کرنے دا کوئی منصوبہ ترک کردتا تے ایکمیڈازن (۵ ستمبر) نوں واپس آگیا۔ مشرق دا رخ کردے ہوئے اس نے قلعہ صدر آباد اُتے قبضہ کرلیا تے ۲۳ ستمبر نوں یریوان دی دیواراں دے سامنے نمودار ہويا۔ محاصرے دے زیادہ تر کم دی ہدایت کاری Mikhail Ivanovich Pushchin نے کيتی سی ، اک سابق انجینئر آفیسر جو ڈیسمبرسٹس وچ شامل ہونے دی وجہ توں صفاں وچ شامل ہوگئے سن ۔ جدوں جگہ گر گئی تاں اسنوں ترقی دے کے نان کمیشنڈ آفیسر بنا دتا گیا۔ یوریون ۲ اکتوبر نوں گر گیا۔ ۴۰۰۰ قیدی تے ۴۹ بندوقاں لی گئياں حوالےدی لوڑ؟ تے یریوان خانیت روسی صوبہ بن گئے۔
جب پشکیویچ نے ناخچیوان چھڈیا تاں اس نے ایہ علاقہ جارجیائی شہزادہ اریستوف دے سپرد کردتا ، مرویف دے نال اپنا لیفٹیننٹ سی۔ انہاں نے انہاں نوں سخت ہدایات داں کہ اوہ محض صوبے دی حفاظت کرن تے کوئی جارحانہ اقدام نہ کرن۔ عباس مرزا نے واضح کم کيتا۔ ارس نوں بلا مقابلہ عبور کردے ہوئے اسنوں ۴۰۰۰ جواناں تے ۲۶ بندوقاں توں اپنے آپ نوں اریستوف دا سامنا کرنا پيا ، اس دی توقع توں کدرے زیادہ۔ عباس پِچھے ہٹ گیا ، اریستوف نے کچھ دیر اس دا پِچھا کيتا تے ناخچیون واپس آگئے۔ ہن تک اوہ انہاں دے احکامات وچ سن ۔ جدوں انہاں نے ایہ سنیا کہ فارسی فوج مکمل طور اُتے ہنگامہ آرائی دی حالت وچ اے تاں فتنہ بہت وڈا سی۔ ۳۰ ستمبر نوں روانہ ہوئے ، اوہ اک ایسی جگہ اُتے پہنچے جو مراؤڈ کہلاندا اے ، عباس انہاں دے پِچھے ہوئے گیا ، لیکن جدوں یاریوان دے زوال دی خبر انہاں تک پہنچی تاں فارسی فوج گھبراہٹ دے نال پھڑ گئی تے منتشر ہوگئی۔ مرویوف نے ہن جرات مند یا بے وقوف بننے دا انتخاب کيتا۔ Eristov اوہ کبھے سمیت ہر کِسے توں اس دی منصوبہ بندی ساتر Marand 11 اکتوبر تے سربراہی جنوب. ۱۳ اکتوبر تک اوہ تبریز توں چند میل دور سن ۔ کہیا جاندا اے کہ اوتھے دے باشندے بھج کر بھج گئے۔ دروازے کھولے گئے تے ۶۰٬۰۰۰ باشندےآں دے قدیم تے مالدار شہر اُتے بغاوت دے بغیر قبضہ کر ليا گیا۔ امن مذاکرات دا آغاز فورا. ہی ہويا ، لیکن گھسیٹ لیا گیا۔ جنوری وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی لیکن فارس دی فوج لڑنے دے لئی انتہائی مایوسی دا شکار ہوگئی۔ ارمیہ اُتے قبضہ کر ليا گیا تے اردیبل نے اپنے دروازے کھول دتے۔ ۱۰ فروری ۱۸۲۸ نوں ترکمانچی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ یوریون تے نخیچیوان دے دو آذربائیجان کناٹے روس نوں دتے گئے سن ۔ ۲۰ مارچ ۱۸۲۸ نوں پسکیویچ نوں معلوم ہويا کہ روس ہن ترکی دے نال لڑائی وچ اے ۔
بعد وچ
[سودھو]ترکمانچہ معاہدے دے ذریعے ، روس نے ۱۸۱۳ وچ گلستان دے معاہدے دے ذریعے جارجیا ، داغستان تے معاصر آذربائیجان دے بیشتر حصے حاصل کرنے والے ، ایران توں تمام کاکیشین علاقےآں نوں فتح توں مکمل کرلیا۔ اس معاہدے دی شرائط دے مطابق، ایریوان تے نخچیوان دے خانیت، روس نوں منظور جدید دن احاطہ آرمینیا ، تے عصر حاضر دے باقی حصے آذربائیجان ہن وی ایرانی ہتھوں وچ رہے کہ جمہوریہ، ايسے طرح دے اک چھوٹے توں حصے دے مشرقی اناطولیہ ، یعنی آئیڈر (اج کل ترکی دا حصہ)۔ شاہ نے ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ چاندی دے روبل دا معاوضہ ادا کرنے دا وعدہ کيتا تے اپنے آرمینیائی مضامین نوں بغیر کِسے رکاوٹ دے روسی سرزمین ہجرت کرنے دی اجازت دی۔ ایہ سن خاصی آبادی دے توازن دی وجہ توں کرنے قفقاز وچ اس دے نال نال ایران دے نويں قائم سرحداں دے اندر، اثرات دے نال مل کے کر رہے سن خاص طور اُتے دے طور ایڈریانوپل دے معاہدے دے بعد اک سال کے. ہور اہم گل ایہ اے کہ شاہ نے روسیاں نوں کیسپین وچ بحریہ نوں برقرار رکھنے دا خصوصی حق دتا تے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ روسی تاجر فارس وچ اپنی مرضی دے مطابق کدرے وی تجارت کرسکدے نيں۔
قلیل مدت وچ ، اس معاہدے نے فارس وچ برطانوی سلطنت دی غالب پوزیشن نوں مجروح کيتا تے سلطنتاں دے وچکار عظیم کھیل وچ اک نواں مرحلہ طے کيتا۔ طویل مدت وچ ، اس معاہدے نے روس اُتے قفقاز دی انحصار نوں یقینی بنایا ، اس طرح جنگ دے دوران ایران توں فتح شدہ علاقےآں اُتے ارمینیہ تے آذربائیجان دی جدید ریاستاں دا حتمی طور اُتے ابھرنا ممکن ہويا ، تے نال ہی اس دے نال مل کے براہ راست وجہ وی اج کل ایران تے آذربائیجان دے درمیان آذربائیجان تے تالیش لوکاں دی فیصلہ کن تقسیم دے لئی گلستان دا معاہدہ۔
ایہ وی دیکھو
[سودھو]حوالے
[سودھو]- لائن وچ
- ↑ Iranian relations with Russia and the Soviet Union, to 1921, F. Kazemzadeh, The Cambridge History of Iran, Vol.7, ed. Peter Avery, G. R. G. Hambly and C. Melville, (Cambridge University Press, 1991), 337.
- ↑ A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East, ed. Spencer C. Tucker, (ABC-CLIO, 2010), 1148.
- جنرل
- این ڈبرووین۔ войн войны и владычества русских на Кавказе ، جلد ۴-۶۔ ایس پی بی ، ۱۸۸۶-۸۸۔
- جنرل وی اے پوٹو . Кавказская война … ، جلد ۱-۵۔ ایس پی بی ، ۱۸۸۵–۸۶ ، ۲۰۰۶ وچ دوبارہ شائع ہويا۔ سانچہ:آئی ایس بی این آئی ایس بی این 5-9524-2107-5 ۔
- All articles with unsourced statements
- Articles with unsourced statements since March 2018
- ایران وچ انیہويں صدی
- ایران دیاں جنگاں
- آذربائیجان وچ انیہويں صدی
- آرمینیا وچ انیہويں صدی
- ۱۸۲۸ء دے تنازعات
- ۱۸۲۷ء دے تنازعات
- ۱۸۲۶ء دے تنازعات
- ایشیا وچ ۱۸۲۰ء دی دہائی
- ماخذ وچ نامکمل اندراجات
- غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
- روس دے حملے
- 1828ء دے تنازعات
- 1827ء دے تنازعات
- 1826ء دے تنازعات
- ایشیا وچ 1820ء دی دہائی