1825
(Preusmjereno sa stranice 1825.)
- Ovo je članak o godini 1825.
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
Decenija: | 1790-e 1800-e 1810-e – 1820-e – 1830-e 1840-e 1850-e |
Godine: | 1822 1823 1824 – 1825 – 1826 1827 1828 |
Gregorijanski | 1825. (MDCCCXXV) |
Ab urbe condita | 2578. |
Islamski | 1240–1241. |
Iranski | 1203–1204. |
Hebrejski | 5585–5586. |
Bizantski | 7333–7334. |
Koptski | 1541–1542. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1880–1881. |
• Shaka Samvat | 1747–1748. |
• Kali Yuga | 4926–4927. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4461–4462. |
• 60 godina | Yin Drvo P(ij)etao (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11825. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1825 (MDCCCXXV) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.
- 4. 1. - Francesco I je novi kralj Dvije Sicilije (do 1830).
- 14. 1. - Osnovana Slavenoserbska biblioteka u Zemunu.
- 18. 1. - U Moskvi otvoren Boljšoj teatar.
- 29. 1. - U Srbiji izbija Đakova buna protiv kneza Miloša[1].
- 3. 2. (22. 1. po j.k.) - Toma Vučić Perišić razbio na Oplencu okupljene oko Miloja Đaka, koji će ubrzo biti ubijen. Jedan knežev savetnik, Milisav Lapovac, predlaže nakog ovoga da se u Srbiji pobiju pismeni ljudi.[2]
- 3. 2. - Posle više od šest stoleća Severnojutlandsko ostrvo poplavom odvojeno od Jutlanda.
- 3 - 5. 2. - Februarska poplava na nemačkoj obali Severnog mora, utopilo se oko 800 ljudi.
- 9. 2. - Predstavnički dom SAD izabrao Johna Quincyja Adamsa za predsednika SAD nakon izbora u kome četvorica kandidata nisu osvojili većinu (preuzima 4. 3.).
- 12. 2. - Drugi Sporazum iz Indian Springsa: narod Creek predao ostatak zemlje u Džordžiji.
- februar - Vijetnamski car Minh Mạng zabranio ulazak hrišćanskim misionarima.
- 26. 2. - Grčki rat za nezavisnost: Ibrahim Paša Egipatski se iskrcao na Peloponezu, u Metoniju.
- zima 1824-25 - Jim Bridger je prvi Amerikanac koji je video Veliko slano jezero (u približno isto vreme ga je mogao videti i Kanađanin Étienne Provost).
- 15. 4. - U Grčkoj počinje jednogodišnja osmansko-egipatska Treća opsada Misolongija.
- 17. 4. - Francuski kralj Šarl X "priznaje" nezavisnost Haitija tako što uz pomoć flote traži 150 miliona franaka.
- april - Bolivijski rat za nezavisnost: Antonio José de Sucre odlučujuće porazio rojaliste u Gornjem Peruu (Kraljevska Audijencija Charcas).
- 19. 4. -
Juan Antonio Lavalleja sa Trideset tri istočnjaka stupio na tlo današnjeg Urugvaja kako bi se borio protiv brazilske okupacije.
- 22. 6. - Ibrahim Paša zauzeo Tripolicu u Grčkoj.
- 6. 7. - Proširenjem titule nastaje Kuća Glücksburg, iz koje će nastati vladarski domovi Grčke, Danske i Norveške.
- 30. 7. - Britanski brod otkriva otok Malden u centralnom Pacifiku.
- 6. 8. -
Gornji Peru postaje nezavisna Republika Bolivija; prvi predsednik će biti Simón Bolívar (do decembra).
- avgust - Portugal priznaje nezavisnost Brazila.
- 18. 8. - Avanturista Gregor MacGregor izdaje zajam od 300.000 funti uz interes od 2,5%, što će u Velikoj Britaniji dovesti do Panike 1825., prvog modernog kraha berze u Engleskoj.
- 25. 8. - Brazilska provincija Cisplatina tj. Urugvaj proglašava nezavisnost što vodi do Cisplatinskog rata između Brazilskog Carstva i Ujedinjenih Provincija Rio de la Plate (tj. Argentine).
- 25. 9. - Javanski rat (1825-30): holandski general Hendrik Merkus de Kock deblokirao Jogjakartu od pobunjenika princa Diponegoroa.
- 27. 9. - U Engleskoj otvorena prva moderna železnica Stockton and Darlington Railway.
- 13. 10. - Ludwig I. je novi kralj Bavarske (do 1848).
- 26. 10. - Zvanično otvoren kanal Erie kojim su povezani New York i Velika jezera.
- 3. 11. - Osnovana Mađarska akademija nauka.
- 14. 11. - Proslavljen završetak Prokatedrale Svete Marije u Dublinu, prvog katoličkog episkopskog sedišta u Ujedinjenom Kraljevstvu od Reformacije.
- 1. 12. (19. 11. po j.k.) - Umro ruski car Aleksandar I. Za cara je je prvo proglašen veliki vojvoda i vicekralj Poljske Konstantin jer je bilo nepoznato da se on odrekao prestola (Ruski interregnum 1825.).
- 25. 12. (13. 12. po j.k.) - Nikolaj I objavio svoj dolazak na ruski presto (do 1855).
- 26. 12. (14. 12. po j.k.) - Dekabristički ustanak nekih oficira u Rusiji - ubrzo ugušen. General Mihail Miloradovič fatalno ranjen u pokušaju da smiri situaciju.
- 29. 12. - Antonio José de Sucre postaje drugi predsednik Bolivije
- 1825-27 - Ponovo okupljen Ugarski sabor, traži se da mađarski jezik bude zvaničan u Hrvatskoj.
- Mustafa-paša poslat za vezira u Bosnu, gde radi protiv buntovnih bosanskih velikaša[3].
- Georgije Magarašević pokreće "Serbski letopis".
- Joakim Vujić objavio "Novjejše zemljeopisanije" na slavenosrpskom (ali oko ove godine taj jezik se prestaje koristiti)[4].
- Grof Laval Nugent von Westmeath kupio zamak Bosiljevo.
- Stefan Stefanović napisao istorijsku dramu "Smert Uroša Petago".
- Kuća Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg je dobila to ime.
- Osnovana kažnjenička kolonija Edenglassie, današnji Brisbane u Australiji.
- U Japanu donet Edikt o odbijanju stranih brodova (važi do 1842.).
- Nauka i tehnika:
- Hans Christian Ørsted izolovao čist aluminijum.
- Michael Faraday otkrio benzen.
- 6. 2. - Đorđe Cenić, pravnik i političar († 1903)
- 18. 2. - Mór Jókai, književnik († 1904)
- 21. 3. - Aleksandar Možajski, aeronautički pionir († 1890)
- 4. 4. - Đuro Daničić (Popović), srpski filolog, reformator pravopisa († 1882)
- 11. 4. - Ferdinand Lassalle, nemački socijalista († 1864)
- 1. 5. - Johann Jakob Balmer, matematičar i fizičar († 1898)
- 4. 5. - Thomas Henry Huxley, biolog († 1895)
- 15. 5. - Adolfo Veber Tkalčević, filolog, književnik itd. († 1889)
- 6. 6. - Friedrich Bayer, osnivač firme Bayer († 1880)
- 24. 6. - Jovan Sundečić, pesnik i diplomata († 1900)
- 28. 6. - Emil Erlenmeyer, hemičar († 1909)
- 1. 8. - Ilija Guteša, trgovac, političar, dobrotvor († 1894)
- 11. 9. - Ivan Skvarčina, slikar († 1891)
- 10. 10. - Paul Kruger, lider Bura († 1904)
- 23. 10. - Ivan Vlahović, liječnik, prirodoslovac († 1899)
- 25. 10. - Johann Strauss mlađi, kompozitor († 1899)
- 31. 10. - Eugen Kvaternik, političar i revolucionar († 1871)
- 30. 11. - William-Adolphe Bouguereau, slikar († 1905)
- 2. 12. - Pedro II, brazilski car († 1891)
- ? - Sher Ali Khan, emir Afganistana († 1879)
- ? - Georg Koppitsch, graditelj († 1880)
- ? - Paško Vasa, albanski pisac i aktivista († 1892)
- ? - Jeronim Jovanović, episkop šabački i niški († 1894)
- ? - Teofan Živković, vladika gornjokarlovački († 1890)
- ? - Nikanor Ivanović, mitropolit crnogorsko-brdski († 1894)
- ? - Lazo Škundrić, hajduk
- 4. 1. - Ferdinand I, kralj Dve Sicilije (* 1751)
- 8. 1. - Eli Whitney, pronalazač (* 1765)
- 9. 2. - Miloje Đak, trgovac, vođa pobune
- 16. 4. - Henry Fuseli, slikar (* 1741)
- 4. 5. - Stjepan Korolija, književnik, zagrebački kanonik (* 1760)
- 7. 5. - Antonio Salieri, kompozitor (* 1750)
- 19. 5. - Grof de Saint-Simon, socijalistički teoretičar (* 1760)
- 24. 5. - Matija Petar Katančić, književnik (* 1750)
- 14. 6. - Pierre Charles L'Enfant, arhitekta (* 1754)
- 25. 8. - Josip Voltić, jezikoslovac, leksikograf (* 1750)
- 13. 10. - Maximilian I., kralj Bavarske (* 1756)
- 1. 12. - Aleksandar I., ruski car (* 1777)
- 27. 12. - Mihail Miloradovič, ruski general (* 1771)
- 29. 12. - Jacques-Louis David, slikar (* 1748)
- ? - Marko Ivelić, ruski general (* 1740)
- ? - Ilija Petrović Strelja, vojvoda
- ↑ Vuk Karadžić, Милош Обреновић, књаз Сербији, или грађа за српску историју нашега времена, rastko.rs
- ↑ Vreme, 18. dec. 1938, str. 13. digitalna.nb.rs
- ↑ Stanojević, Stanoje (1909). Istorija Bosne i Hercegovine, rastko.rs
- ↑ Istorija s.n. V-2, 336
- Literatura
- Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
- Peta knjiga drugi tom (V-2)