Fas Arapçası
Fas Arapçası | |
---|---|
اللهجة المغربية | |
Ana dili olanlar | Fas |
Konuşan sayısı | 31.550.000 (2014)[1] |
Dil ailesi | |
Dil kodları | |
ISO 639-3 | ary |
Glottolog | moro1292 [2] |
Fas Arapçasının konuşulduğu bölgeler |
Fas Arapçası (Arapça: اللهجة المغربية, romanize: El-Lehce El-Mağribiye) veya Derice (الدارجة), Arapçanın Fas'ta konuşulan diyalektik, yerel biçimi veya biçimleridir.[3] Fas Arapçası, diğer Mağrip lehçeleri olan Cezayir Arapçası ve Tunus Arapçası bir dereceye kadar anlaşılabilmektedir.[4] Yaklaşık 31,5 milyondan fazla kişi tarafından konuşulmakta olup ülkenin baskın konuşulan dilidir ve Fas televizyon eğlencesi, sineması ve ticari reklamcılığında güçlü bir varlığa sahiptir. Fas'ın resmi dili olan Fasih Arapça ise dini vaazlar, kitaplar, gazeteler, hükûmet haberleşmeleri, haber yayınları ve siyasi sohbet programları gibi resmi durumlarda değişen derecelerde kullanılır.
Fas Arapçasının da birçok bölgesel lehçesi ve aksanı bulunmaktadır. Ana lehçesi Kazablanka, Rabat ve Fes'te kullanılan lehçedir ve bu nedenle medyaya hakimdir ve Tanca ve Vecde'de konuşulanlar gibi diğer bölgesel lehçeleri gölgede bırakmaktadır.
Fas Sahrası'sında konuşulan Hasaniye Arapçası, genellikle bazı Berberi kelime dağarcığıyla ayrı bir Arapça çeşidi olarak kabul edilir.
Yazımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Tarihin büyük bölümünde Fas yerel Arapçası genellikle yazılmamıştır.[5] Arapçanın diglossik yapısı nedeniyle Fas'taki okuryazar müslümanların çoğu ana dil olarak Derice konuşsalar bile Standart Arapça ile yazarlardı. Bununla beraber Standart Arapça genelde islami dini bağlamlarda öğretildiğinden, Fas Yahudileri genelde Derice veya İbrani alfabesini kullanan Yahudi Fas Arapçası'nda yazarlardı.
Kelime Bilgisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Temel
[değiştir | kaynağı değiştir]Fas Arapçası güçlü bir Berberi ve Latin (Afrika Latincesi) temeline sahiptir.
Arap Fetihleri ardından da Berberi dilleri konuşulmaya devam etmiştir. Araplaşma süreçlerinde bazı Berberi kabileleri iki dilli yaşadılar, bu da Mağrip'in doğusundan batısına doğru giden Berberi temeli korudu ve Fas Arapçası'nı en çok etkileyen dil oldu.
Daha yakın zamanda Endülüslülerin ve İspanyolca konuşan Morisko halkının 15. ve 17. Yüzyıllardaki akını kentsel lehçelere İspanyolca alıntı kelimelerin yerleşmesine neden olmuştur.
Kelime Hazinesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Fas Arapçasının kelime hazinesi genellikle Sami kökenlidir ve Klasik Arapçadan türetilmiştir.[6] Ayrıca kelime haznesinin %10'u ila %15'i Berberi kökenli kelimelerden oluşur. Fransızca ve İspanyolcadan alınan alıntı kelimelerde dile destek olur.
Fas Arapçası ile diğer Arap dillerinin arasında kelime farklılıkları bulunur. Bazı kelimeler Fas Arapçasına özgündür: daba ''şimdi''. Fas Arapçasının karakteristik özelliklerini ise çoğunlukla kelimede kayıplar yaşanan Mağrip Arapçası oluşturur: örnek olarak Klasik Arapçası habaṭ olan hbeṭ' ''inmek''.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Moroccan at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, (Ed.) (2017). "Moroccan Arabic". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ^ Yabiladi.com. "Darija, a lingua franca influenced by both Arabic and Berber". en.yabiladi.com (İngilizce). 4 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2022.
- ^ Ennaji, Moha (1998). Arabic Varieties in North Africa (İngilizce). Centre for Advanced Studies of African Soc. s. 6. ISBN 978-1-919799-12-4. 13 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2022.
- ^ Gottreich, Emily (2020). Jewish Morocco: a history from pre-Islamic to postcolonial times. London: I.B. Tauris. ISBN 978-1-78076-849-6.
- ^ Du Punique au Maghribi : Trajectoires d'une langue sémito-méditerranéenne (PDF).
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Moroccan Arabic Guide 7 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.