Zeki Rıza Sporel
| |||
Kişisel bilgileri | |||
---|---|---|---|
Doğum tarihi | 28 Şubat 1898 | ||
Doğum yeri | İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu | ||
Ölüm tarihi | 3 Kasım 1969 (71 yaşında) | ||
Ölüm yeri | İstanbul, Türkiye | ||
Mevkii | Forvet | ||
Altyapı kariyeri | |||
1912-1915 | Fenerbahçe | ||
Profesyonel kariyeri* | |||
Yıllar | Takım | Maç | (Gol) |
1916-1934 | Fenerbahçe | 352 | (473) |
Millî takım kariyeri | |||
1923-1932 |
| 16 | (15) |
* Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. |
Mehmed Zeki Sporel[1] (28 Şubat 1898, İstanbul - 3 Kasım 1969, İstanbul), Türk millî futbolcu, asker, veteriner hekim, siyasetçi ve 1955-58 yılları arasındaki Fenerbahçe Spor Kulübü başkanı. Zeki Rıza Sporel, Türk milli futbol takımının ilk golünü atmış, Fenerbahçe’de oynadığı 18 yılda 352 maçta 473 gol atarak, maç başına 1.34’lük gol oranı sağlamış ve Türk futbolunda en fazla gol atan oyunculardan birisi olarak Türk futbolunda tarihe geçmiştir.[2] Soyadı kanunu sonrası kendisine bizatihi Atatürk tarafından Sporel soyismi verilmiştir.
Futbolculuk kariyeri
[değiştir | kaynağı değiştir]28 Şubat 1898 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası, Mızıka-yı Hümayun Kolağası Ali Rıza Bey'di. Eğitimine Selimiye Kışlası’nda bulunan Mülkiye Baytar Mekteb-i Alisi‘nde başladı ancak daha sonrasında ise Bursa Askeri İdadisi’ne nakil oldu ve askeri baytar olarak okulu bitirdi.
1912-13 sezonunda; ağabeyi, Fenerbahçeli futbolcu Hasan Kâmil Bey’in de etkisinde kalarak Fenerbahçe‘nin genç takımına 14 yaşında katılmıştır. Burada 1916’ya kadar yetişip, A takıma 17 yaşında yükseldi. Birinci takımdaki ilk maçını 17 Kasım 1916’da, Üsküdar Anadolu‘ya karşı oynamış ve Fenerbahçe’nin 7-0 galip geldiği bu maçta henüz çocuk yaştaki Zeki Rıza Sporel, 4 gol atmıştır. Fenerbahçe birinci takımında 18 yıl boyunca forma giymiş, 352 maçta 473 gol atarak, maç başına 1.34’lük gol oranı sağlamış ve Türk futbolunda en fazla gol atan futbolcular arasında tarihe geçmiştir.[3] Türkiye millî futbol takımı formasını 16 kez giydi. 10 kez kaptanlık yaptı. 26 Ekim 1923'te Romanya ile oynanan ve 2-2 berabere sonuçlanan Türkiye millî takımının ilk maçında 2 gol atarak millî takımın ilk golcüsü olarak tarihe geçti. Millî takıma toplam 15 gol kazandırdı. Millî takımın Finlandiya'yı 4-2 yendiği maçta Türkiye'nin 4 golünü de atarak bu konudaki rekoru uzun zaman elinde tuttu. Futbolu 1934'te bıraktı. Soyadı kanunu çıktıktan sonra, soyadı bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından verilmiştir.[4] Tenis dalında Türkiye'yi temsil etti. Yöneticilik yaptı. Türkiye Su Sporları Federasyonu ve Fenerbahçe Spor Kulübü başkanlıklarında (1955-1958) bulundu.
Ayrıca Fenerbahçe ile Galatasaray arasındaki ezeli rekabette Galatasaray ağlarına tam 33 gol atarak kırılması çok güç bir rekora imza atmıştır. Kardeşleri ünlü futbolcular Hasan Kâmil Sporel ve Arif Sporel. 1921 yılında Galatasaray'ın yurt dışı turunda Galatasaray forması ile mücadele etmiş, Werder Bremen, FC Köln, FC Saarbrücken ve FC Lausanne Sport maçlarında goller atmıştır.[5]
1933'te Türkiye Futbol Şampiyonası'na İstanbul şampiyonu olarak katılan Fenerbahçe'nin finalde karşılaştığı İzmirspor'a karşı 2 gol atıp takımının tarihindeki ilk Türkiye şampiyonluğunda doğrudan katkıda bulunmuştur.[6]
-
Zeki Rıza Sporel'in Karacaahmet Mezarlığı'ndaki mezarı
-
Zeki Rıza Sporel'in mezar taşı
Kariyer istatistikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Millî takım golleri
[değiştir | kaynağı değiştir]# | Tarih | Stadyum | Rakip | Skor | Sonuç | Turnuva |
---|---|---|---|---|---|---|
1. | 26 Ekim 1923 | Taksim Stadyumu, İstanbul, Türkiye | 2–2 | Beraberlik | Hazırlık maçı | |
2. | 26 Ekim 1923 | Taksim Stadyumu, İstanbul, Türkiye | 2–2 | Beraberlik | Hazırlık maçı | |
3. | 17 Haziran 1924 | Töölön Pallokenttä, Helsinki, Finlandiya | 2–4 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
4. | 17 Haziran 1924 | Töölön Pallokenttä, Helsinki, Finlandiya | 2–4 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
5. | 17 Haziran 1924 | Töölön Pallokenttä, Helsinki, Finlandiya | 2–4 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
6. | 17 Haziran 1924 | Töölön Pallokenttä, Helsinki, Finlandiya | 2–4 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
7. | 19 Haziran 1924 | Reval Stadyumu (Kalevi aed), Tallinn, Estonya | 1–4 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
8. | 19 Haziran 1924 | Reval Stadyumu (Kalevi aed), Tallinn, Estonya | 1–4 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
9. | 22 Haziran 1924 | LSB Stadions, Riga, Letonya | 1–3 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
10. | 22 Haziran 1924 | LSB Stadions, Riga, Letonya | 1–3 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
11. | 22 Haziran 1924 | LSB Stadions, Riga, Letonya | 1–3 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
12. | 1 Mayıs 1925 | Stadionul Romcomit, Bükreş, Romanya | 1–2 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
13. | 2 Ekim 1925 | Taksim Stadyumu, İstanbul, Türkiye | 1–2 | Mağlubiyet | Hazırlık maçı | |
14. | 14 Ekim 1927 | Taksim Stadyumu, İstanbul, Türkiye | 3–1 | Galibiyet | Hazırlık maçı | |
15. | 14 Ekim 1927 | Taksim Stadyumu, İstanbul, Türkiye | 3–1 | Galibiyet | Hazırlık maçı |
Futbol sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]VIII. Dönem (Milletvekilliği reddedilmiştir: 6 Aralık 1946) ve X. Dönem İstanbul, IX. Dönem Rize Milletvekili seçilmiştir.[7]
Hakkındaki iddialar
[değiştir | kaynağı değiştir]Sporel'in Millî Mücadele döneminde, muvazzaf baytar olduğu hâlde ve kendisine orduya katılması emri verilmesine karşın Millî Mücadele karşıtı Kuvâ-yi İnzibâtiye hareketine katılması sonucu Harp Divanı tarafından ordudan atıldığı iddia edilmiştir. Zeki Rıza ise yaptığı savunmada o dönem eşi hasta olduğu ve eşine bakacak bir kimse bulunmadığı ve savaşın sonucu beklediği için çağrıya yanıt vermediğini söylemiştir. Bunun üzerine verilen kararda Sporel'in milletvekilliği düşürülmüştür.[8]
Zeki Rıza Sporel, 3 Kasım 1969 tarihinde kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Cenazesi Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.[9]
Başarıları
[değiştir | kaynağı değiştir]- General Harington Kupası: 1923
- Türkiye Futbol Şampiyonası (1): 1933
- İstanbul Ligi (4): 1920–21, 1922–23, 1929–30, 1932–33
- Cuma Ligi (2): 1920–21, 1922–23
Sportif görevi | ||
---|---|---|
Önce gelen: Bedii Yazıcı |
23. Fenerbahçe SK Başkanı 1955-1958 |
Sonra gelen: Agah Erozan |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "TBMM Albümü 2. Cilt (1950-1980)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 12 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Ekim 2021.
- ^ "Çubuklu Formayı Kesintisiz En Uzun Süre Giyen Unutulmaz 11 Futbolcu". Fenerbahçe Resmî Web Sitesi. fenerbahce.org. 20 Ocak 2020. 31 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 17 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2013.
- ^ Atabeyoğlu, Cem. 1453-1991 Türk Spor Tarihi Ansiklopedisi. page(80, 81).(1991) An Grafik Basın Sanayi ve Ticaret AŞ
- ^ "1933 Sezonu Türkiye Futbol Birinciliği". macanilari.com. 1 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2018.
- ^ "TBMM Albümü". tbmm.gov.tr. 31 Ekim 2012. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2013.
- ^ "Fenerbahçe'ye tarihi şok!". beIN SPORTS Türkiye. 10 Ekim 2006. 2 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Türk Parlamento Tarihi TBMM 8. Dönem (1946-1950) 3. Cilt (PDF). TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları No:146. 2012. s. 572-573. 21 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Temmuz 2024.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1898 doğumlular
- 1969 yılında ölenler
- Türk erkek futbolcular
- Fenerbahçe SK futbolcuları
- İstanbul ili doğumlu futbolcular
- Türk spor yöneticileri
- Fenerbahçe SK başkanları
- Türkiye millî futbol takımı futbolcuları
- 1928 Yaz Olimpiyatları futbolcuları
- 1924 Yaz Olimpiyatları futbolcuları
- 1968 yılında ölenler
- TBMM Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu
- TBMM 8. dönem İstanbul milletvekilleri
- TBMM 9. dönem Rize milletvekilleri
- TBMM 10. dönem İstanbul milletvekilleri
- Türk Olimpiyat futbolcuları
- Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilenler
- Demokrat Parti (1946) mensubu siyasetçiler
- 20. yüzyıl Türk siyasetçileri
- Forvet futbolcular
- Türk veteriner hekimler