Әзһәр Шакиров
Әзһәр Шакиров | |
---|---|
Туган телдә исем | Әзһәр Шәфикъ улы Шакиров |
Туган | 22 февраль 1940 (84 яшь) СССР, РСФСР, ТАССР, Тымытык районы, Яңа Ташлыяр |
Яшәгән урын | Жуковски урамы, Казан[1] |
Милләт | татар |
Ватандашлыгы | |
Әлма-матер | М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе |
Һөнәре | артист, актер |
Эш бирүче | Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры |
Җефет | Саҗидә |
Балалар | Рөстәм Шакиров |
Ата-ана |
|
Бүләк һәм премияләре | |
Әзһәр Шакиров, Әзһәр Шәфикъ улы Шакиров (1940 елның 22 феврале, Яңа Ташлыяр, Тымытык районы, ТАССР, РСФСР, СССР) – күренекле татар актеры, Галиәсгар Камал исемендәге театр артисты[2], ТАССР һәм РСФСР халык артисты — 1974, 1988, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт (1998), «Тантана» (2024) премияләре лауреаты. Азнакай районының мактаулы гражданы (2012)[3].
Күктау, Бөркетләр, Зөләйха фильмнарында төшә, Татарстан радиосында әсәрләр укый[4].
Тәрҗемәи хәле
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Әзһәр Шакиров 1940нчы елның 22 февралендә ТАССРның Тымытык районы Яңа Ташлыяр (Буклы) авылында [5][6] гаиләдә 5 нче бала булып дөньяга килә[7]. Кечкенә авыл бары 24 йорттан гына тора. Мәктәпне тәмамлап, ике яшькә өлкәнрәк авылдашы Нәҗибә Ихсанова белән 40 чакрымдагы Тымытык авылына паспорт алырга китә[7].
Паспорт алгач, Казан университетына керергә өмет баглап, иптәше белән юлга чыга[7]. Рангазар авылы аша Яр Чаллыга, аннан Казанга пароходта юл тоталар. Университетка документ бирергә кергәндә, Мәскәүдәге Щепкин исемендәге театр училищесының ачылачак курсына татар артистларын эзләп җыю бәйгесе турында хәбәр ишетәләр[7]. Әзһәр Шакиров кечкенә буе аркасында гариза тапшыручыларның сафына чак кына кертелмичә кала[7]. Бәйгедә 600 дән артык яшүсмер катнаша, шулардан 25 генә 1956 елда Мәскәүгә җибәрелә[7]. 1957 елдагы Татар декадасы вакытында «вак-төяк» рольләрне башкару өчен щепчинчы татар студентларын кулланалар[7].
Щепкинчылар төркеме 1961 елда Казанга кайта, шуларның егермесе, шул исәптә Ә. Шакиров, Татар академия театрына эшкә алына[2].
1990 елларда актер, татар актерларыннан беренче булып, милли хәрәкәтнең алгы рәтләренә баса. Әзһәр Шакиров Ирек мәйданында бүтән шәһәрләрдән килгән 30-40 автобусны каршы ала. Кулына микрофон тотып, халык каршында чыгышлар ясый[7].
Иҗаты
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Татар академия театрында Әзһәр Шакиров башкарган беренче роль - Ш.Шаһгалинең «Без аерылышабыз» спектаклендә Котлыбай роле[7].
1960 елларда Казан телестудиясе зур алгарышлар кичерә[7]. Аның тарафыннан академия театрының күп спектакльләре тасмаларга төшерелеп, төрле районнарда, шәһәрләрдә телевидение аша халыкка күрсәтелә башлый. Телевидение режиссерлары Г. Хөсәенов һәм Х. Арсланов тарафыннан яңа спектакльләр дә "экранлаштырыла": Ә.Шакиров Ш. Маннурның «Муса Җәлил»ендә Гайнан Кормаш ролен, Г. Ибраһимовның «Казакъ кызы» нигезендә куелган әсәрдә Җолкынбай ролен, Г. Әпсәләмовның «Ак чәчәкләр»ендә Мансур ролен башкара[7].
Вакытлыча Фәридә Кудашева концертлары алып баручысы вазифасын үти[8].
Театрның бүгенге бурычы – милләткә үз фаҗигасен аңлату, халыкны берләштерү. Әзһәр Шакиров[9]
|
Гаиләсе
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Шәфигулла Шакиров, актерның атасы, 1886 елда Мөслим районының Иске Ташлыяр авылында дөньяга килә[9]. 1890 елда авыл яңа җиргә күчерелә һәм Яңа Ташлыяр авылы төзелә[9]. Бервакыт авылда чыккан янгынны сүндергәндә, Шәфигулла абзый салкын тидерә[9]. Гомерлеккә бер үпкәсен югалта. Донбасста шахталарда күмер чапкан, Себердә, Златоуст якларында урман кискән. Улын укытыр өчен җан атып йөргән[9].
Миңҗиһан апа, актерның анасы, 1896/1897 елда туган[9]. 16 яшендә ятимә буларак хатыны үлеп киткән байга кияүгә чыгарга мәҗбүр булган[9]. Башта ире чирдән җан биргән, аннары 1921 елгы ачлыкта 2 үз һәм 5 үги балалары да дөнья куйган[7]. Бу вакыйгалардан соң, аны гаиләле иргә - Шәфигулла абзыйга - икенче хатын булып бирәләр[9].
Әзһәр Шакировның хатыны - Саҗидә[8]. Бергә Рөстәм улларын тәрбияләп үстергәннәр. Рөстәм хәрби комиссар булып хезмәт итә, ике баласы бар: Камилә белән Руслан[9].
Рольләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Каһарман | Әсәр | Автор |
Рамай | «Чаткылар» | Т.Гыйззәт |
Ринат | «Кайда соң син?» | X.Вахит |
Зөфәр | «Соңгы хат» | |
Кариб | «Шамил Усманов» | А.Гыйләҗев, А.Яхин |
Анджело | «Чамасына күрә чарасы» | У.Шекспир |
Айдын | «Айдын» | Җ.Җаббарлы |
Дятлов | «Баһадирлар» | Н.Погодин |
Надир мәхдүм | «Сүнгән йолдызлар» | К.Тинчурин |
Таланов | «Ябырылу» | Л.Леонов |
Гариф | «Намус хөкеме» | Д.Вәлиев |
Саматов | «Чикләвек төше» | Г.Ахунов |
Василий | «Әгәр ташлап китсәң» | М.Сторожева |
Большов | «Агай-эне ак мыек» | А.Островский |
Паратов | «Бирнәсез кыз» | |
Наил | «Синең урыныңа кайттым» | Р.Хәмид |
Дәрвиш | «Ай тотылган төндә» | М.Кәрим |
Саттар | «Монда тудык монда үстек» | Т.Миңнуллин |
Гайнулла | «Дуслар җыелган җирдә» | |
Галимулла | «Хушыгыз!» | |
Нурхәмәт | «Илгизәр + Вера» | |
Хәсән Акчурин | «Без китәбез, сез каласыз» | |
Бостан
|
«Ахырзаман» | Ч.Айтматов |
Аксак | «Бичура» | М.Гыйләҗев |
Фатих бай | «Боз астында дулкын» | Ә.-Т.Рахманкулов |
Туктамыш хан | «Идегәй» | Ю.Сафиуллин |
Богатырев | «Бер төн» | Б.Горбатов |
Әлмөхәммәт | «Әни килде» | Ш.Хөсәенов |
Хәнәви | «Күрәзәче» | З.Хәким |
Зариф | «Телсез күке» | |
Мөхәммәт | «Яра» | А.Гыйләҗев, М.Гыйләҗев |
Солтан Кадерхөрмәтов | «Суган чәчәге» | И.Зәйниев |
... | ... | ... |
Китаплары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Шакиров Ә.Ш. Язмыш: уйланулар, истәлекләр, әңгәмәләр, чыгышлар / Әзһәр Шакиров. - Казан : Татарстан китап нәшрияты, 2007. - 201с.; ISBN 978-5-298-01495-3
- Халкыбызның кадерле шәхесләре. – Казан: Рухият, 2021. – 288 б.; ISBN 978-5-89706-218-8 [10]
Хөрмәтләү
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 2023 елда Татарстан мәдәният министрлыгының матди ярдәме белән (субсидия буларак 1 млн сум акча бирелгән) Әзһәр Шакировның тормыш юлына багышланган «Җылак» фильмы төшерелгән (авторы Алмаз Нургалиев). Фильм артистның туган ягында һәм Казанда төшерелгән.[11][12]
- 2024 — «Тантана» премиясе — «Намус һәм тугърылык. Фидакарь хезмәт өчен» номинациясендә[13]
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ https://jitely.info/kazan
- ↑ 2,0 2,1 Шакиров Әзһәр Шәфикъ улы kamalteatr.ru
- ↑ Шакиров Азгар Шафикович
- ↑ Тирән мәгънәле беркатлылык 2021 елның 23 август көнендә архивланган. tatyash.ru
- ↑ Яңа Ташлыяр ― Чубар Абдул авыл советына караган, 1980-елларда юкка чыккан авыл
- ↑ Шакиров Әзһәр Шәфигулла улы // Язмышыбыз Азнакай. К., 2014, Б. 412
- ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 Очар кош иреккә омтыла 2020 елның 6 апрель көнендә архивланган. madanizhomga.ru
- ↑ 8,0 8,1 Әзһәр Шакиров: "Гомер буе буйсынырга яратмадым" 2020 елның 6 апрель көнендә архивланган. shahrikazan.ru
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 9,8 "Ир-егет - көрәшче ул" syuyumbike.ru «Сөембикә», № 2, 2010.
- ↑ Каталог книг Рухият
- ↑ Рузилә Мөхәммәтова. Алмаз Нургалиевның Әзһәр Шакировка багышланган «Җылак» фильмының трейлеры чыкты.(үле сылтама) Татар-информ, 29.01.2023
- ↑ Рузилә Мөхәммәтова. «Җылак»: Әзһәр Шакиров турында фильм төшерелде – нәфис тә кебек, түгел дә кебек. Интертат, 21.08.2023
- ↑ Р. Мөхәммәтова. Камал театрының легендар артистларына «Тантана» премиясе тапшырылды. Татар-информ, 27.03.2024
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Камал театры сайты 2010 елның 8 июнь көнендә архивланган.
- Матбугат.ру сайтында әңгәмә
- Әзһәр Шакиров «Татарлар» тапшыруында
- YouTube сайтында “Әйдә халыкка хезмәткә” журналист Эльза Газизова белән әнгәмә «Татарстан» дәүләт телеканалы, 6.09.2022
Чыганаклар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Шакиров Ә.Ш. Язмыш: уйланулар, истәлекләр, әңгәмәләр, чыгышлар / Әзһәр Шакиров. - Казан : Татарстан китап нәшрияты, 2007. - 201с.; ISBN 978-5-298-01495-3
Шулай ук карагыз
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Бу мәкалә Татар Википедиясенең яхшы мәкаләләр рәтенә керә. |
- 22 февраль көнне туганнар
- 1940 елда туганнар
- Әлифба буенча шәхесләр
- Азнакай районында туганнар
- Тукай премиясе лауреатлары
- Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары
- Яхшы мәкаләләр
- Камал театры актерлары
- ТАССР халык артистлары
- PСФСР халык артистлары
- Щепкин театр укуханәсен тәмамлаучылар
- Азнакай районының мактаулы гражданнары
- «Тантана» премиясе лауреатлары