Gràmmàtik vum Milhüüser Dialekt/Deklinàtion
Nomen (Subschtàntiv)
[Quälltäxt bearbeite]Bestìmmter Àrtìkel
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | dr Hund | d Kàtz | s Kìnggala | d Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | dr Hund | d Kàtz | s Kìnggala | d Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | em Hund | dr Kàtz | em Kìnggala | da Veegel |
Unbestìmmter Àrtìkel
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | a Hund | a Kàtz | a Kìnggala | ° Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | a Hund | a Kàtz | a Kìnggala | ° Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | ema Hund | era Kàtz | ema Kìnggala | ° Veegel |
Bestìmmter Àrtìkel un Adjektiv
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | dr scheena Hund | d scheena Kàtz | s scheena Kìnggala | d scheena Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | dr scheena Hund | d scheena Kàtz | s scheena Kìnggala | d scheena Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | em scheena Hund | dr scheena Kàtz | em scheena Kìnggala | da scheena Veegel |
Unbestìmmter Àrtìkel un Adjektiv
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | a scheener Hund | a scheena Kàtz | a scheen Kìnggala | ° scheena Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | a scheener Hund | a scheena Kàtz | a scheen Kìnggala | ° scheena Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | ema scheena Hund | era scheena Kàtz | ema scheena Kìnggala | ° scheena Veegel |
Ohna Àrtìkel, numma mìt ema Adjektiv
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wàs wìtt? ...) | güeter Wii | güeta Suppa | güet Wàsser | güeta Wii |
Akkusativ (ìch wott ...) | güeter Wii | güeta Suppa | güet Wàsser | güeta Wii |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | güetem Wii | güeter Suppa | güetem Wàsser | güeta Wii |
Liawer Mànn, los güet!
Lieber Mann, höre gut zu!
Cher homme/Monsieur, écoute bien!
Liawa Fràui, los güet!
Liebe Frau, höre gut zu!
Chère femme, écoute bien!
Liab Kìnd, los güet!
Liebes Kind, höre gut zu!
Cher enfant, écoute bien!
Liawa Litt, losa güet!
Liebe Leute, hören Sie gut zu!
Chers gens/amis, écoutez bien!
Grianer Spack ìch güet, àwer ìch ìss liawer greiechter Spack. Hàsch dü aui Luscht noh greiechtem Spack?
Kàlta Suppa ìch nìt güet, ìch wìll jetzt wàrma Suppa. Kummt boll ebber mìt wàrmer Suppa?
Wàrm Biar ìsch nìt güet, mìr wann kàlt Biar, mìr han Luscht noh kàltem Biar.
Güeta Wii màcha eim glìcklig. Mìr trìnka garn güeta Wii. Kummsch wìdder amol mìt güeta Wii!
Àller (ìndefinite)
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch trunka worra) | àller Wii | àlla Mìlch | àll Wàsser | àlla Gleeser (... sìn trunka worra) |
Akkusativ (mìr brüücha ...) | àller Wii | àlla Mìlch | àll Wàsser | àlla Gleeser |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | àllem Wii | àller Mìlch | àllem Wàsser | àlla Gleeser |
Demonschtràtivàrtìkel
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | da Hund | dia Kàtz | dàs Kìnggala | dia Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | da Hund | dia Kàtz | dàs Kìnggala | dia Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | dam Hund | dara Kàtz | dam Kìnggala | dana Veegel |
... witterscht
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | saller Hund | salla Kàtz | sall Kìnggala | salla Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | saller Hund | salla Kàtz | sall Kìnggala | salla Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | sallem Hund | sallera Kàtz | sallem Kìnggala | salla Veegel |
Demonschtràtivàrtìkel un Adjektiv
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | da scheena Hund | dia scheena Kàtz | dàs scheena Kìnggala | dia scheena Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | da scheena Hund | dia scheena Kàtz | dàs scheena Kìnggala | dia scheena Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | dam scheena Hund | dara scheena Kàtz | dam scheena Kìnggala | dana scheena Veegel |
... witterscht
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | saller scheena Hund | salla scheena Kàtz | sall scheena Kìnggala | salla scheena Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | saller scheena Hund | salla scheena Kàtz | sall scheena Kìnggala | salla scheena Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | sallem scheena Hund | sallera scheena Kàtz | sallem scheena Kìnggala | salla scheena Veegel |
Possessivàrtikel
[Quälltäxt bearbeite] Uf Elsassisch/Àlemànnisch, wia uf Hoochditsch un uf Anglisch, düet dr Possessivàrtikel vu dr drìtta Person vum Sìngulàr noh-n-em Genus vum Besìtzer wachsla.
Uf Frànzeesch làuift's ànderscht: dr Possessivàrtikel folgt numma s Genus un d Mehrzàhl vu wàs besìtzt ìsch. (3. Person Sìngular: son chien/sa vache, ses chiens/ses vaches - 3. Person Pluràl: leur chien, leurs chiens)
Zum Beispiel:
Maskulin (ìn da drèi Sprocha): dr Hund der Hund
le chien
Feminin (ìn da drèi Sprocha): d Küeh die Kuh
la vache
Dr Mànn hàt a Hund → 's ìsch si Hund.
Der Mann hat ein Hund → es ist sein Hund.
L'homme a un chien → c'est son chien.
The man has a dog → it's his dog.
Dr Mànn hàt a Küeh → 's ìsch sina Küeh.
Der Mann hat eine Kuh → es ist seine Kuh.
L'homme a un chat → c'est sa vache.
The man has a cow → it's his cow.
D Fràui hàt a Hund → 's ìsch ìhra Hund.
Die Frau hat ein Hund → es ist ihr Hund.
La femme a un chien → c'est son chien.
The woman has a dog → it's her dog.
D Fràui hàt a Küeh → 's ìsch ìhra Küeh.
Die Frau hat eine Kuh → es ist ihre Kuh.
La femme a une vache → c'est sa vache.
The woman has a cow → it's her cow.
S Kìnd hàt a Hund → 's ìsch si Hund.
Das Kind hat ein Hund → es ist sein Hund.
L'enfant a un chien → c'est son chien.
The child has a dog → it's his dog.
S Kìnd hàt a Küeh → 's ìsch sina Küeh.
Das Kind hat eine Kuh → es ist seine Kuh.
L'enfant a une vache → c'est sa vache.
The child has a cow → it's his cow.
D Litt han a Hund → 's ìsch ìhr Hund.
Die Leute haben ein Hund → es ist ihr Hund.
Les gens ont un chien → c'est leur chien.
The poeple have a dog → it's their dog.
D Litt han a Küeh → 's ìsch ìhra Küeh.
Die Leute haben eine Kuh → es ist ihre Kuh.
Les gens ont une vache → c'est leur vache.
The people have a cow → it's their cow.
Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | mi Hund di Hund si/ ìhra/si Hund unser Hund èier Hund ìhra Hund Ìhra Hund |
mina Kàtz dina Kàtz sina/ ìhra/sina Kàtz unsera Kàtz èira Kàtz ìhra Kàtz Ìhra Kàtz |
mi Kìnggala di Kìnggala si/ ìhra/si Kìnggala unser Kìnggala èier Kìnggala ìhra Kìnggala Ìhra Kìnggala |
mina Veegel dina Veegel sina/ ìhra/sina Veegel unsera Veegel èira Veegel ìhra Veegel Ìhra Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | mi Hund di Hund si/ ìhra/si Hund unser Hund èier Hund ìhra Hund Ìhra Hund |
mina Kàtz dina Kàtz sina/ ìhra/sina Kàtz unsera Kàtz èira Kàtz ìhra Kàtz Ìhra Kàtz |
mi Kìnggala di Kìnggala si/ ìhra/si Kìnggala unser Kìnggala èier Kìnggala ìhra Kìnggala Ìhra Kìnggala |
mina Veegel dina Veegel sina/ ìhra/sina Veegel unsera Veegel èira Veegel ìhra Veegel Ìhra Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | mim Hund dim Hund sim/ ìhrem/sim Hund unserem Hund èirem Hund ìhrem Hund Ìhrem Hund |
minera Kàtz dinera Kàtz sinera/ ìhrer/sinera Kàtz unserer Kàtz èirer Kàtz ìhrer Kàtz Ìhrer Kàtz |
mim Kìnggala dim Kìnggala sim/ ìhrem/sim Kìnggala unserem Kìnggala èierem Kìnggala ìhrem Kìnggala Ìhrem Kìnggala |
mina Veegel dina Veegel sina/ ìhra/sina Veegel unsera Veegel èira Veegel ìhra Veegel Ìhra Veegel |
Possessivàrtikel un Adjektiv
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (Wer kummt? ...) | mi scheener Hund di scheener Hund si/ ìhra/si scheener Hund unser scheener Hund èier scheener Hund ìhra scheener Hund Ìhra scheener Hund |
mina scheena Kàtz dina scheena Kàtz sina/ ìhra/sina scheena Kàtz unsera scheena Kàtz èira scheena Kàtz ìhra scheena Kàtz Ìhra scheena Kàtz |
mi scheen Kìnggala di scheen Kìnggala si/ ìhra/si scheen Kìnggala unser scheen Kìnggala èier scheen Kìnggala ìhra scheen Kìnggala Ìhra scheen Kìnggala |
mina scheena Veegel dina scheena Veegel sina/ ìhra/sina scheena Veegel unsera scheena Veegel èira scheena Veegel ìhra scheena Veegel Ìhra scheena Veegel |
Akkusativ (ìch seh ...) | mi scheener Hund di scheener Hund si/ ìhra/si scheener Hund unser scheener Hund èier scheener Hund ìhra scheener Hund Ìhra scheener Hund |
mina scheena Kàtz dina scheena Kàtz sina/ ìhra/sina scheena Kàtz unsera scheena Kàtz èira scheena Kàtz ìhra scheena Kàtz Ìhra scheena Kàtz |
mi scheen Kìnggala di scheen Kìnggala si/ ìhra/si scheen Kìnggala unser scheen Kìnggala èier scheen Kìnggala ìhr scheen Kìnggala Ìhr scheen Kìnggala |
mina scheena Veegel dina scheena Veegel sina/ ìhra/sina scheena Veegel unsera scheena Veegel èira scheena Veegel ìhra scheena Veegel Ìhra scheena Veegel |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | mim scheena Hund dim scheena Hund sim/ ìhrem/sim scheena Hund unserem scheena Hund èirem scheena Hund ìhrem scheena Hund Ìhrem scheena Hund |
minera scheena Kàtz dinera scheena Kàtz sinera/ ìhrer/sinera scheena Kàtz unserer scheena Kàtz èirer scheena Kàtz ìhrer scheena Kàtz Ìhrer scheena Kàtz |
mim scheena Kìnggala dim scheena Kìnggala sim/ ìhrem/sim scheena Kìnggala unserem scheena Kìnggala èierem scheena Kìnggala ìhrem scheena Kìnggala Ìhrem scheena Kìnggala |
mina scheena Veegel dina scheena Veegel sina/ ìhra/sina scheena Veegel unsera scheena Veegel èira scheena Veegel ìhra scheena Veegel Ìhra scheena Veegel |
Adjektiv àls Subschtàntiv
[Quälltäxt bearbeite]Bestìmmter Àrtìkel
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
(Mànn, Büe...) |
(Fràui...) |
(Maidla...) |
(Litt...) | |
Nominativ (Wer kummt ...) | dr Jung | d Àlta | s Junga | d Ditscha |
Akkusativ (ìch seh ...) | dr Jung | d Àlta | s Junga | d Ditscha |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | em Jung | dr Àlta | em Junga | da Ditscha |
Ìch hà zwei Hunda, a Brüüner un a Wisser.
- Dr Brüün kummt.
- Ìch seh dr Brüün.
- Ìch kumm mìt em Brüün.
Ìch hà zwei Kàtza, a Gràuia un a Wissa.
- D Gràuia kummt.
- Ìch seh d Gràuia.
- Ìch kumm mìt dr Gràuia.
Ìch hà zwei Kìnggala, a Brüüns un a Wisses.
- S Brüüna kummt.
- Ìch seh s Brüüna.
- Ìch kumm mìt em Brüüna.
Ìch hà wissa un gràuia Veegel.
- D Gràuia kämma ku fliaga.
- Ìch seh d Gràuia.
- Ìch kumm mìt da Gràuia.
Unbestìmmter Àrtìkel oder Possessivàrtikel
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
(Mànn, Brüeder...) |
(Fràui, Schweschter...) |
(Kìnd, Maidla...) |
(Litt, Eltra...) | |
Nominativ (O dü/ ìhr ...) | mi Liawer | mina Liawa | mi Liabs | mina Liawa |
Nominativ ('s ìsch.../as sìn ...) | a Liawer a Junger |
a Liawa a Junga |
a Liabs a Jungs |
Liawa Junga |
Akkusativ (ìch seh ...) | a Scheener | a Scheena | a Scheens | Scheena |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | ema Scheena | era Scheena | ema Scheena | Scheena |
Ìch hà mehrera Hunda, Brüüna un Wissa.
- A Brüüner kummt.
- Ìch seh a Brüüner.
- Ìch kumm mìt ema Brüüna.
Ìch hà mehrera Kàtza, Gràuia un Wissa.
- A Gràuia kummt.
- Ìch seh a Gràuia.
- Ìch kumm mìt era Gràuia.
Ìch hà mehrera Kìnggala, Brüüna un Wissa.
- A Brüüns kummt.
- Ìch seh a Brüüns.
- Ìch kumm mìt ema Brüüna.
Ìch hà wissa un gràuia Veegel.
- Gràuia kämma ku fliaga.
- Ìch seh Gràuia.
- Ìch kumm mìt Gràuia.
Pronoma
[Quälltäxt bearbeite]Demonschtràtivpronoma
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet) | da | dia | dàs | dia (sìn güet) |
Akkusativ (ìch wìll ...) | da | dia | dàs | dia |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | dam | dara | dam | dana |
Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet) | saller | salla | sall | salla (sìn güet) |
Akkusativ (ìch wìll ...) | saller | salla | sall | salla |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | sallem | sallera | sallem | salla |
Ìnterrogàtivpronoma
[Quälltäxt bearbeite]Nominativ (... kummt?) | wer |
Akkusativ (... sehsch dü?) | wer |
Dativ (mìt ... kämma sa?) | wem |
Nominativ (... kummt?) | wàs |
Akkusativ (... sehsch dü?) | wàs |
Dativ (mìt ... kämma sa?) | wàs |
Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet?) | weller | wella | wells | wella (sìn güet?) |
Akkusativ (... wann sa?) | weller | wella | wells | wella |
Dativ (mìt ... kämma sa?) | wellem | wellera | wellem | wella |
Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch do?) | weller Mànn | wella Fràui | well Kìnd | wella Litt (sìn do?) |
Akkusativ (... hàsch gsah?) | weller Mànn | wella Fràui | well Kìnd | wella Litt |
Dativ (mìt ... kämma sa?) | wellem Mànn | wellera Fràui | wellem Kìnd | wella Litt |
Personàlpronoma
[Quälltäxt bearbeite]D Personàlpronoma han meischtens a kìrzera, eifàchera Form, wo ìm Reda vìelmols vorkummt. Ìm Schriiwa màcht ma zwàr weniger Àbkìrzunga às ìm Reda, àwer teil kìrzera Form kààt ma gàr nìt vermeida, denn sa gheera a so zu dr Sproch àss ma sa aui müeß schriiwa.
Ìn dr Tàfla do drìwer stehn d meischta verbreitet Form ìn fattiga Schrìft.
Noh-n-era Päposition kààt ma d normàla, lànga Form verwanda:
- ìch koch fer ìhn
ich koche für ihn
je cuisine pour lui
- ìch koch fer ìhns
ich koche für es
je cuisine pour lui/elle
...oder d kìrzera Form:
- ìch koch fer na
ich koche für ihn
je cuisine pour lui
- ar geht mìt 'ra
er geht mit ihr
il sort avec elle
Fer a direkt oder indirekt Objekt pàsst besser d kìrzera Form:
- ìch wìll'na
ich will ihn
je le veux, àstàtt:
ìch wìll ìhn - ìch mein's
ich meine es
je le pense, je pense cela, àstàtt:
ìch mein ìhns - ìch hà 'ni ebbis wälla sàga
ich habe euch etwas sagen wollen
j'ai voulu vous dire quelque chose
D normàla, lànga Form wìrd fer a direkt oder indirekt Objekt doch verwanda wenn dr Personàlpronom speziàl wìchtig ìsch:
- ìch mein ìhns nìt
ich meine es nicht
je ne parle de lui / d'elle, ce n'est pas de lui / d'elle que je parle
- (Noch ànderscht às: ìch mein dàs nìt
ich meine das nicht
je ne parle de ça, ce n'est pas de ça que je parle)
D Präposition zu hàt a Vàriànta: züe. Nàtiirlig wara beida vum Dativ gfolgt. („zu“ un „züe“ sìn eiglig d gliicha Präposition.)
Àwer d Personàlpronoma wo folga sìn nìt d gliicha:
- noh „zu“ kummt d Normàla Form vum Personàlpronom: Kumm zu mìr!
Komm zu mir!
Viens chez moi ! / Kumm zu uns!
Komm zu uns!
Viens chez nous !
- noh „züe“ kummt d kìrzera Form vum Personàlpronom: Kumm züe m'r!
Komm zu mir!
Viens chez moi ! / Kumm züe-n-is!
Komm zu uns!
Viens chez nous !
Verschìedena Beispìeler wo d kìrzera Form verwanda sìn:
- Gàng i, gàng i nìt.
Gehe ich, gehe ich nicht.
J'y vais, j'y vais pas. (wenn ma zeegert)
- Kumm i nìt hìtt, kumm i moorn.
Komme ich nicht heute, komme ich morgen.
Si je ne viens pas aujourd'hui, je viens demain. (wenn ma lotzt)
- Düesch ààriafa.
Du rufst an.
Tu téléphones.
- Màchsch züe, wenn da üssa gehsch.
Du schließt zu, wenn du heraus gehst.
Tu fermes, quand tu sors.
- Ìch seh'na.
Ich sehe ihn.
Je le vois.
- Geht's?
Geht's?
Ca va ?
- Wìrd's geh?
Wird's gehen?
Ca va aller ?
- Jo, ìch dank's.
Ja, ich denk's.
Oui, je (le) pense.
- 's ìsch güet.
Es ist gut.
C'est bien.
- Mìr mian is nìt verliara.
Wir dürfen uns nicht verlieren.
Nous ne devons pas nous perdre.
- Hàt'r is gsah?
Hat er uns gesehen?
Nous a-t-il vus ?
- Ar hàt is gschrìewa.
Er hat uns geschrieben.
Il nous a écrit.
- Ar hàt ni gschrìewa.
Er hat euch geschrieben.
Il vous a écrit.
- Ar hàt sa kàuift.
Er hat sie gekauft.
Il les a achetés.
- Ar hàt's'ra gsajt.
Er hat's ihr gesagt.
Il le lui a dit.
Reflexiv Personàlpronoma
[Quälltäxt bearbeite]Ìndefinitpronoma
[Quälltäxt bearbeite]„ma“ oder „mr“
[Quälltäxt bearbeite]„Ma“ oder „mr“ ìsch a Ìndefinitepronom, dàs heißt, 's ìsch egàl vu wem àss gredt wìrd.
Dr Pronom „ma“ / „mr“ làuift ìmmer noh dr Konjugàtion vu dr 3. Person sìngulàr.
Nominativ (... kummt) | ma oder mr |
Akkusativ (sa sahn ...) | eim |
Dativ (sa kämma mìt ...) | eim |
Sogàr ìm Akkusativ, sajt ma eim (un nìt
ein, àlso gliicht's do nìt ìm Hoochditscha).
Nominativ:
Ma dankt nia àn àlles. Man denkt nie an alles.
On ne pense jamais à tout.
Wia kummt ma do àna? Wie kommt man da hin?
Comment arrive-t-on ici ?
Akkusativ:
D Litt sahn eim dur dàs Fanschter. Die Leute sehen einen durch dieses Fenster.
Les gens te/nous voient à travers cette fenêtre.
Schneeluft màcht eim miad. Schneeluft macht einen müde.
Le temps de neige fatigue.
Sa wàrta nìt làng uf eim. Sie warten nicht lang auf einen.
Ils n'attendent pas longtemps les gens.
Dativ:
Sa gann eim nìt vìel. Sie geben einem nicht viel.
Ils ne te/nous donnent pas beaucoup.
So wenig Lohn langt eim küüm! So wenig Lohn reicht einem kaum!
Si peu de salaire suffit à peine !
Schneeluft gìtt eim Kopfweh. Schneeluft gibt einem Kopfschmerzen.
Le temps de neige donne mal à la tête.
Beispiel vu Nominativ un Dativ, ìn'ma Sprìchwort:
Wàs ma nìt weiß, màcht eim nìt heiß. Was man nicht weiß, macht einem nicht heiß.
Ce qu'on ne sait pas, ça ne nous fait ni chaud ni froid.
's ìsch nìt ìmmer eifàch uf Frànzeesch zu ìwersetza. Mankmol wìrd dr Sàtz uf Frànzeesch gànz ànderscht drahjt.
D Litt sahn eim dur dàs Fanschter. On risque d'être vu à travers cette fenêtre.
Sa gann eim nìt vìel. On n'obtient pas beaucoup.
So wenig Lohn langt eim küüm! On ne peut pas bien vivre avec un salaire aussi bas !
kenner, kè
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet) | kenner | kenna | kenns | kenna (sìn güet) |
Akkusativ (ìch wìll ...) | kenner | kenna | kenns oder kess |
kenna |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | kèm | kennera | kèm | kenna |
Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... wìrd so àlt) | kè Mànn | kè Fràui | kè Kìnd | kè Litt (sìn do) |
Akkusativ (ìch seh ...) | kè Mànn | kè Fràui | kè Kìnd | kè Litt |
Dativ (ìch wìnsch dàs ìn ...) | kèm Mànn | kennera Fràui | kèm Kìnd | kenna ... wenig benutzt |
einer
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet) | einer | eina | eins | mehrera (sìn güet) |
Akkusativ (ìch wìll ...) | einer | eina | eins | mehrera |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | eim | einera | eim | mehrera |
jeder
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet) | jeder | jeda | jedes | àlla (sìn güet) |
Akkusativ (ìch wìll ...) | jeder | jeda | jedes | àlla |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | jedem | jedera | jedem | àlla |
Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... kààt kumma) | jeder Mànn | jeda Fràui | jed Kìnd | àlla Litt (känna kumma) |
Akkusativ (ìch kenn ...) | jeder Mànn | jeda Fràui | jed Kìnd | àlla Litt |
Dativ (ìch redd mìt ...) | jedem Mànn | jedera Fràui | jedem Kìnd | àlla Litt |
manker
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (... ìsch güet) | manker | manka | manks | manka (sìn güet) |
Akkusativ (ìch seh ...) | manker | manka | manks | manka |
Dativ (ìch kumm mìt ...) | mankem | mankera | mankem | manka |
ebber
[Quälltäxt bearbeite]Nominativ (... kummt) | ebber |
Akkusativ (sa sahn ...) | ebber |
Dativ (sa kämma mìt ...) | ebberem |
„niama“ oder „niamens“ oder „niamets“
[Quälltäxt bearbeite]Ìmmer gliich (ìn àlla Kasus).
Nominativ (... kummt) | niama |
Akkusativ (sa sahn ...) | niama |
Dativ (sa kämma mìt ...) | niama |
ebbis
[Quälltäxt bearbeite]Ìmmer gliich (ìn àlla Kasus).
Nominativ (... kummt) | ebbis |
Akkusativ (sa sahn ...) | ebbis |
Dativ (sa kämma mìt ...) | ebbis |
„nit“ oder „nix“
[Quälltäxt bearbeite]Ìmmer gliich (ìn àlla Kasus).
Nominativ (... kummt) | nit |
Akkusativ (sa sahn ...) | nit |
Dativ (sa kämma mìt ...) | nit |
Beispiel
Da ìsch kumma, ar hàt sina Briader gsah, ar hàt àwer mìt kem gredt.
Dieser ist gekommen, er hat seine Brüder gesehen, er hat aber mit keinem geredet.
Celui-là est venu, il a vu ses frères, mais il n'a parlé avec aucun.
Ar hat jeder kännta froga, ar hat vu jedem Hìlf bikumma, àwer mìt mankem wìll'r nit z'düe hàà. Ar wìll manker nìmm sah.
Er hätte jeden fragen könnte, er hätte vom jedem Hilfe bekommen, aber mit manchem will er nichts zu tun haben. Er will manchen nicht mehr sehen.
Il aurait pu demander à chacun, il aurait obtenu de l'aide de chacun, mais il ne veut plus avoir affaire à plusieurs (d'entre eux). Il ne veut plus en voir plusieurs.
- Mìt wellem redt'r mankmol doch noch? - Mìt dam wo vorna sìtzt.
- Mit welchem redet er manchmal doch noch? - Mit diesem der vorne sitzt.
- Avec lequel parle-t-il parfois quand même encore ? - Avec celui qui est assis devant.
Dia ìsch kumma, sa hàt ìhra Schweschtra gsah, sa hàt àwer mìt kennera gredt.
Sa hat jeda kännta froga, sa hat vu jedera Hìlf bikumma, àwer mìt mankera wìll sa nit z'düe hàà. Sa wìll manka nìmm sah.
- Mìt wellera redt sa mankmol doch noch? - Mìt dara wo vorna sìtzt.
Dàs ìsch kumma, as hàt sina Kìnder gsah, as hàt àwer mìt kem gredt.
As hat jedes kännta froga, as hat vu jedem Hìlf bikumma, àwer mìt mankem wìll's nit z'düe hàà. As wìll manks nìmm sah.
- Mìt wellem redt's mankmol doch noch? - Mìt dam wo vorna sìtzt.
Dia sìn kumma, sa han ìhra Großvatter un Großmiater gsah, sa han àwer mìt kenna gredt.
Sa hatta àlla kännta froga, sa hatta vu àlla Hìlf bikumma, àwer mìt manka wann sa nit z'düe hàà. Sa wann manka nìmm sah.
- Mìt wella reda sa mankmol doch noch? - Mìt dana wo vorna sìtza.
Possessivpronoma
[Quälltäxt bearbeite]Masculin |
Feminin |
Neutrum |
Pluràl | |
---|---|---|---|---|
Nominativ (dàs ìsch ...) | miner diner siner/ ìhrer/siner unserer èirer ìhrer Ìhrer |
mina dina sina/ ìhra/sina unsera èira ìhra Ìhra |
mins dins sins/ ìhres/sins unsers èires ìhres Ìhres |
mina dina sina/ ìhra/sina unsera èira ìhra Ìhra |
Akkusativ (ìch seh ...) | miner diner siner/ ìhrer/siner unserer èirer ìhrer Ìhrer |
mina dina sina/ ìhra/sina unsera èira ìhra Ìhra |
mins dins sins/ ìhres/sins unsers èires ìhres Ìhres |
mina dina sina/ ìhra/sina unsera èira ìhra Ìhra |
Dativ (sa kämma mìt ...) | mim dim sim/ ìhrem/sim unserm èirem ìhrem Ìhrem |
minera dinera sinera/ ìhrera/sinera unsera èirera ìhrera Ìhrera |
mim dim sim/ ìhrem/sim unserm èirem ìhrem Ìhrem |
mina dina sina/ ìhra/sina unsera èira ìhra Ìhra |
Fer sàga àss eim ebbis gheert gìtt's aui Pronoma.