بيبرس الجاشنكير
بيبرس الجاشنكير هوه حاكم مصر رقم بيبرس الجاشنكير |
---|
| ||||
---|---|---|---|---|
معلومات شخصيه | ||||
الوفاة | 5 ابريل 1310 | |||
مواطنه | ||||
عيله | المماليك البحريه | |||
معلومات تانيه | ||||
المهنه | سياسى | |||
اللغه الام | اللغه المصريه الحديثه | |||
اللغات المحكيه او المكتوبه | عربى ، واللغه المصريه الحديثه | |||
تعديل مصدري - تعديل |
الملك المظفر ركن الدين بيبرس الجاشنكير المنصورى، كنيته ابو الفتح .[1] (اتوفى فى القاهرة سنة 1309 ). تانى عشر سلاطين الدوله المملوكيه [2]
قعد على العرش فترة قصيره ( 1308 - 1309). كان من اصل شركسى .[3]
قبل السلطنه
[تعديل]بيبرس الچاشنكير كان من مماليك السلطان قلاوون ، و بيعتقد انه كان من اصل شركسى. اتدرج فى المراكز لغاية ما بقى امير و بعدين چاشنكير ، الچاشنكير كانت وظيفة دواق اكل و شرب السلطان عشان التأكد ان مافهومش سم. بعد وفاة قلاوون خدم بيبرس ولاد قلاوون الأشرف خليل و الناصر محمد فى فترة حكم الناصر محمد الثانيه (1309 - 1299) اتعين استادار [4] ، و فى سنة 1302 لعب دور فى التصدى لخروج العربان على القانون فى صعيد مصر ، و فى سنة 1303 كان من قواد الجيش المصرى اللى غلب المغول فى معركة مرج الصفر.
السلطنه
[تعديل]السلطان الناصر محمد بن قلاوون فى فترة حكمه الثانيه كان لايزال صغيرا فى السن فبقى يحكم تحت سيطرة الامرا سلار و بيبرس الچاشنكير. وفى دى الفتره ادى انتشر الفساد و نظام الحماية ، نظام الحمايه ده كان عباره عن رشاوى مقنعه بيدفعها الناس و التجار للامرا عشان يحموهم فى القضايا و المشاكل ، و اتضخمت سطوة و ثروات المماليك البرجيه اللى كان بيبرس الچاشنكير بيتزعمهم و المماليك الصالحيه و المنصوريه اللى كان بيتزعمهم الامير سلار و المماليك الأشرفيه اللى كان بيتزعمهم الامير برغلى .[5][6] فى سنة 1308 فهم السلطان الصغير النبيه انه قليل الحيله و انه عايش فى خطر مع سلار و بيبرس الچاشنكير ، فقالهم انه رايح يحج لكن بدل ما يروح مكه راح على الكرك و مارضاش يرجع مصر.[7][8] الامرا عرضوا السلطنه على سلار لكنه ما رضاش و قالهم : : " والله يا امرا أنا ما أصلح للملك ، و ما يصلح له غير أخى ده " وشاور على بيببرس الجاشنكير فراح البرجيه هاتفين : " صدق الامير " ، فوافق الامرا و اتنصب بيبرس سلطان على البلاد غصب عنه و هو بيعيط من التدبيسه و اتلقب الملك المظفر و معاه الامير سلار نايب للسلطنه.[9][10] بيبرس ادى نيابة الكرك و ميت فارس للناصر محمد و بعت له جواب بيقول : " أنى أجبت سؤالك فيما اخترته ، و قد حكم الأمراء على فلم تمكن مخالفتهم، و أنا نائبك ". و بايع امرا الشام بيبرس ماعادا الامير الأفرم اللى رفض سلطنة بيبرس و قال: " بئس و الله ما فعله الملك الناصر بنفسه!، و بئس ما فعله بيبرس ! و أنا لا أحلف لبيبرس -و قد حلفت للملك الناصر- لحد أبعث الى الناصر" لكن وافق بعد ما رد عليه الناصر و شكره و قاله انه ساب الملك و ان المفروض انه يبايع اللى يولوه الحكم [11]
لكن احوال بيبرس الچاشنكير اتلخبطت ، بيبرس ماكانش محبوب من المصريين بسبب تدهور الاقتصاد و انخفاض منسوب ماية النيل اللى سبب ارتفاع الاسعار ، وفوق كده انتشرت فى عهده الاوبئه ، و ظهرت فى الافق تهديدات جديده من المغول و الصليبيين .[12][13] يادوبك بعد ما بيبرس الچاشنكير قعد على عرش مصر وصلت اخبار بان ملك قبرص اتفق مع ملوك صليبيين على غزو دمياط، فأمر بيبرس بتجهيز السكه اللى بتوصل ما بين القاهره و دمياط و اسكندريه [14] ، و بعدين وصلت أخبار تانيه بان المغول كمان بيتأهبوا للهجوم على الشام.[15] لكن اكتر حاجه كانت قالقه بيبرس و رعباه هى وجود الملك الناصر فى الكرك ، فراح باعت له يطلب منه يرجع الفلوس اللى خدها معاه من مصر و ما يخليش عنده غير عشر مماليك و هدده بانه اذا ما عملش كده حا يبعت له العسكر يطربقوا الكرك عليه فبعت الناصر مبلغ.[16] و امر بيبرس بمنع الخمره فى مصر و استخدم عنف جامد ضد عامة الناس و التجار و لحد الامرا [17] ، و اتدهورت الاحوال و بقت الناس تطلع فى مظاهرات تهتف ضده و تقول : " سلطاننا ركين و نائبنا دقين ، تجينا المايه منين . جيبوا لنا الأعرج, يجى الما و يدحرج " [13] و بركين و دقين كانو بيقصدوا بيبرس ( ركن الدين ) و سلار اللى كانت دقنه مفيهاش شعر كتير ، و بالأعرج كانو بيقصدوا الملك الناصر لانه كان بيعرج شويه [18]
السقوط
[تعديل]فضل الملك الناصر فى راس بيبرس الچاشنكير و مسبب له قلق جامد فراح باعت له الامير مغلطاى عشان ياخد حصنته و مماليكه فغضب الملك الناصر و قال لمغلطاى : " انا خليت ملك مصر و الشام لبيبرس ، و مش مكفيه ، لحد ضاقت عينه على فرس عندى او مملوك ليا ، و يكرر الطلب ؟ ارجع له و قل له و الله لو ما سابنيش حاادخل بلاد التتار ، و اعرفهم انى سبت ملك ابويا و اخويا و ملكى لمملوكى ، و هو بيتبعنى و بيطلب منى اللى أخدته " ، و كتب الملك الناصر لنواب الشام و لأمرا مصر اللى فى صفه و اشتكى لهم مر الشكوى و ألبهم على بيبرس .[19] و بعدين وصلت اخبار بان الملك الناصر طلع من الكرك و اتوجه لجهه مش معروفه ، و انتشر الخبر ده فى نواحى القاهره ، و انشق الامير نوغاى عن بيبرس و راح بمماليكه على الكرك [20] ، و ابتدا نواب الشام و عسكر مصر ينضموا لصف الملك الناصر لدرجة ان اتخطب باسمه فى دمشق. لما عرف بيبرس الجاشنكير باللى حصل اتخض و عرف ان ايام ملكه بقت معدوده. و دخل الملك الناصر دمشق و طلع الامرا و عامة الناس يستقبلوه [21] ، و فى مصر طلع الناس فى الشوارع و قعدوا يشتموا بيبرس ، فرد عليهم بقسوه و عنف جامد فزود كرههم ليه و ثورتهم عليه [22] ، و زاد اضطرابه فجمع الامرا و كان من ضمنهم المؤرخ الامير بيبرس الدوادار ، و استشارهم يعمل ايه فنصحوه بانه يخلع نفسه و يبعت يستعطف الملك الناصر عشان يعفى عنه. لكن بيبرس بقى مرعوب و متلخبط فراح ناهب الخزاين و الحصنه و جرى على باب الاسطبل عشان يهرب مع مماليكه و الامرا البرجيين بتوعه و كان عددهم سبعميت فارس ، لكن عند باب الاسطبل لقى عامة الناس محتشدين و قعدوا يشتموه و يرموا عليه طوب ، و لما عاز مماليكه يتصدوا ليهم بالسيوف منعهم و امرهم بانهم يرشوا على الناس فلوس عشان ينشغلوا بجمعها و يقدر يهرب ، لكن الناس ما اهتمتش بالفلوس و فضلوا يجروا وراهم و يشتموهم لغاية ما قدروا يهربوا بعد ما الناس اتراجعت لما مماليكه شهروا سيوفهم [23]
هرب بيبرس على بلد اسمها أطفح فى الصعيد و بعدين هرب على اخميم و فى نيته يهرب من مصر على برقه ، لكن معظم اللى معاه اتخلوا عنه و سابوه فى اخميم و رجعوا القاهره فقرر انه ما يروحش برقه .[24]
تانى يوم ، و كان يوم اربع ، امر الامير سلار حراس القلعه بالهتاف باسم الملك الناصر ، و بعت له جواب قاله فيه ان بيبرس نحى نفسه و هرب ، و يوم الجمعه اتخطب باسم الملك الناصر محمد فى القاهره و مصر و اتحذف اسم الملك المظفر بيبرس بعد ما حكم مصر اقل من سنه .[25] و وصل الملك الناصر مصر و دخل قلعة الجبل و قعد على عرش مصر للمره التالته و فرحت الناس و اتزينت القاهره. و اتقبض على بيبرس الجاشنكير و ودوه للملك الناصر و هو متقيد فى الحديد ، و قعد الملك الناصر يعد له ذنوبه و يعنفه و قاله : " فاكر لما صرخت فيا بسبب فلان ، و رديت شفاعتى فى حق فلان ، و طلبت نفقه من الخزانه و انت منعتها ، و طلبت مره حلويات باللوز و السكر و انت منعتها عنى. يا ويلك ! ، و اتدخلت فى شئونى لغاية ما منعت عنى لحد شهوة نفسى ". و بعد ما أقر بيبرس و طلب العفو قاله الناصر : " يا ركن الدين انا النهارده استاذك ، و امبارح لما انا طلبت وز مشوى قلت ايش يعمل بالوز ، الأكل عشرين مره فى النهار ! ". امر الملك الناصر بخنق بيبرس الچاشنكير ، فاتخنق و اتدفن ورا القلعه [26][27]
عملات بيبرس الچاشنكير
[تعديل]بيقول الدكتور شفيق مهدى فى كتابه "مماليك مصر و الشام" ان اسم بيبرس الجاشنكير اتنقش على عملاته من غير حرف الياء فى اسم "بيبرس" ، يعنى اسمه اترسم " ببرس " ، و ده يشكك فى انه اسمه كان "بيبرس" اللى بيستخدمه المؤرخين .[28]
اتنقشت اساميه و ألقابه على عملاته بالشكل ه : السلطان الملك المظفر ركن الدنيا و الدين ببرس المنصورى ، السلطان الملك المظفر ركن الدنيا و الدين ببرس ، السلطان الملك المظفر ركن الدنيا و الدين ببرس قسيم امير المؤمنين ، السلطان الملك المظفر ركن الدنيا و الدين ابو الفتح ببرس قسيم امير المؤمنين .[29] و امير المؤمنين كان الخليفه العباسى المقيم فى القاهره [30]
أثاره و مخلفاته
[تعديل]خانقاه بيبرس الچاشنكير: موجوده فى شارع باب النصر فى حى الجماليه. و بتعتبر اقدم خانقاه لسه موجوده فى القاهره لغاية النهارده و ليها مناره طرازها فريد. ابتدا يبنيها سنة 1307 قبل ما يتسلطن و خلص بناها فى سنةسلطنته (1309). وصفها المقريزى بانها " اجل خانقاة بالقاهرة و أن من جملتها الشباك الكبير الذى يكاد يتبين عليه أبهة الخلافة" و ده لان الشباك ده كان جابه الامير البساسيرى القاهره من بغداد بعد سقوط بغداد فى ايد المغول سنة 1258. و كان فيها مطبخ بيوزع كل يوم لحمه و عيش و حلويات على الصوفيين و الفقرا اللى كانو عايشين فيها. السلطان الناصر محمد قفل الخانقاه و مسح اسم بيبرس من طرازها بعد ما قبض عليه و اعدمه ، لكن فتحها تانى بعد عشرين سنه من قفلها .[31]
- صور خانقاه بيبرس الجاشنكير Archived 2004-01-01 at the Wayback Machine
مصحف بيبرس الجاشنكير : محفوظ فى المكتبه البريطانيه فى لندن. فريد من نوعه و بيتكون من سبع اجزاء ، و اتنسخ بالدهب لبيبرس الجاشنكير فى القاهره فى الفتره مابين 1304 و 1306
فهرست وملحوظات
[تعديل]- ↑ شفيق مهدى، 280
- ↑ فيه مؤرخين بيعتبروا شجر الدر أول سلاطين المماليك. فى الحاله دى يبقى بيبرس الچاشنكير السلطان المملوكى التلتاشر مش الاتناشر (قاسم، 22 ).
- ↑ المقريزى، السلوك, 2/423
- ↑ الشيال، 2/181
- ↑ المماليك البرجيه: المماليك اللى كانو عايشين فى براج قلعة الجبل ، كانو من الشركس - المماليك الصالحيه: مماليك السلطان الأيوبى الصالح أيوب - المماليك المنصوريه: مماليك السلطان المنصور قلاوون - المماليك الأشرفيه: مماليك السلطان الأشرف خليل.
- ↑ الأمير برغلى اتجوز بنت بيبرس الچاشنكير وقت سلطنته. (المقريزى، السلوك، 2/ 429)
- ↑ الشيال, 2/ 183-182
- ↑ الناصر محمد ما قصدش انه يتنحى عن الحكم لكن كان فاهم ان سلار و بيبرس يا اما حا يعزلوه يا اما حا يقتلوه فقرر انه يبعد عن مصر عشان يرتب نفسه بعيد عنهم و يتصل بالأمرا اللى بيأيدوه فى مصر و الشام لتعزيز موقفه لما يرجع عشان يطيح بسلار و بيبرس. و فعل نجح الناصر محمد فى خطته و طيرهم هما الجوز بعد ما رجع مصر عشان يحكم للمره التالته.-(الشيال، 2/183)
- ↑ المقريزى، السلوك، 2/424-423
- ↑ الشيال، 2/ 183
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 425
- ↑ الشيال، 2/183
- ↑ أ ب المقريزى، السلوك، <2/ 431
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 426-425
- ↑ المقريزى, السلوك, <2/ 432
- ↑ المقريزى, السلوك, <2/ 428
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 431-430
- ↑ الشيال 2/ 183
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 432
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 435-434
- ↑ ابن كثير، 25/ 14
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 441-439
- ↑ المقريزى, السلوك, <2/ 441-442
- ↑ المقريزى، السلوك، 2/447
- ↑ المقريزى، السلوك، <2/ 442-443
- ↑ المقريزى، السلوك، 2/449
- ↑ الشيال، 2/184
- ↑ شفيق مهدى، <107
- ↑ شفيق مهدى، <280
- ↑ بعد سقوط بغداد فى ايد المغول و قتل الخليفه العباسى المستعصم بالله سنة 1258 ، أحيا السلطان الظاهر بيبرس خلافة عباسية فى القاهره.
- ↑ المقريزى, الخطط المقريزية، 4/276
المراجع
[تعديل]- ابن تغرى : النجوم الزاهرة فى ملوك مصر و القاهرة, الحياة المصرية ، القاهرة 1968.
- ابن كثير: البداية و النهاية, مكتبة المعارف, بيروت 1966.
- ابو الفداء : المختصر فى أخبار البشر ، القاهرة 1325ه.
- جمال الدين الشيال (استاذ التاريخ الاسلامى) : تاريخ مصر الاسلامية, دار المعارف ، القاهرة 1966.
- المقريزى : السلوك لمعرفة دول الملوك, دار الكتب, القاهرة 1996.
- المقريزى : المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط و الاثار, مطبعة الادب, القاهرة 1968.
- قاسم عبده قاسم (دكتور) : عصر سلاطين المماليك - التاريخ السياسى و الاجتماعى, عين للدراسات الانسانية و الاجتماعية, القاهرة 2007.
- شفيق مهدى ( دكتور) : مماليك مصر و الشام, الدار العربية للموسوعات, بيروت 2008.
الناصر محمد بن قلاوون (2) | مدة الحكم: حوالى سنه | الناصر محمد بن قلاوون (3) |