Дәүләкән
Дәүләкән | |
Дәүләкән | |
Герб | |
Нигеҙләү датаһы | XVIII быуат |
---|---|
Рәсми атамаһы | Дәүләкән |
Рәсми тел | башҡортса һәм урыҫ теле |
Дәүләт |
|
Административ үҙәге | Дәүләкән ҡалаһы ҡала биләмәһе[d][2] һәм Дәүләкән районы |
Административ-территориаль берәмек | Дәүләкән ҡалаһы ҡала биләмәһе[d][2] |
Сәғәт бүлкәте | UTC+05:00[d] |
Халыҡ һаны |
92 кеше (1795)[3], 284 кеше (1816)[3], 362 кеше (1834)[3], 412 кеше (1850)[3], 388 кеше (1870)[3], 15 500 кеше (1913)[3], 6800 кеше (1920), 5919 кеше (1921)[3], 5900 кеше (1922), 8900 кеше (1931)[3], 14 200 кеше (1939)[3], 16 900 кеше (1944)[4], 15 100 кеше (1945)[4], 15 400 кеше (1946)[4], 16 400 кеше (1947)[4], 17 072 кеше (1959)[5], 20 000 кеше (1967)[3], 20 123 кеше (1970)[6], 20 654 кеше (1979)[7], 21 900 кеше (1989)[3], 22 800 кеше (1992)[3], 24 300 кеше (1996)[3], 24 500 кеше (1998)[3], 24 900 кеше (2000)[3], 24 900 кеше (2001)[3], 23 860 кеше (2002)[8], 23 900 кеше (2003)[3], 23 900 кеше (2005)[3], 24 000 кеше (2006)[3], 24 200 кеше (2007)[3], 24 466 кеше (2008)[9], 24 582 кеше (2009)[10], 24 073 кеше (2010)[11], 24 100 кеше (2011)[12], 24 049 кеше (2012)[13], 24 069 кеше (2013)[14], 23 953 кеше (2014)[15], 23 973 кеше (2015)[16], 23 820 кеше (2016)[17], 23 774 кеше (2017)[18], 23 662 кеше (2018)[19], 23 499 кеше (2019)[20], 23 380 кеше (2020)[21], 21 834 кеше (2021)[22] |
Диңгеҙ кимәленән бейеклек | 110 метр |
Почта индексы | 453400–453409 |
Рәсми сайт | admdavlekan.ru |
Иң тәүге яҙма ваҡыты | XVIII быуат |
Урындағы телефон коды | 34768 |
Дәүләкән — ҡала. Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөнән көньяҡ-көнбайышта, 96 км алыҫлыҡта, Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. Дәүләкән районының административ үҙәге. Транссебер магистраленең тимер юл станцияһы.
Тарих
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]ХХ быуат башында Дәүләкән ҡасабаһы һәм Этҡол ауылы, һуңыраҡ Дәүләкән ауылы ҡушылып барлыҡҡа килгән. Тағы ла һуңыраҡ ҡалаға И. С. Вязьмин хуторы һәм Яңы Көрмәнкәй ауылдары ҡушыла. 1928 йылда ҡала тибындағы ҡасаба, 1942 йылда ҡала статусы ала.
Халыҡ һаны
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | |||||
1920 йыл 26 август | |||||
1926 йыл 17 декабрь | |||||
1939 йыл 17 ғинуар | |||||
1959 йыл 15 ғинуар | |||||
1970 йыл 15 ғинуар | |||||
1979 йыл 17 ғинуар | |||||
1989 йыл 12 ғинуар | 21249 | 9741 | 11508 | 45,8 % | 54,2 % |
2002 йыл 9 октябрь | 23860 | 10925 | 12935 | 45,8 % | 54,2 % |
2010 йыл 14 октябрь | 24073 | 10949 | 13124 | 45,5 | 54,5 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
- 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
- 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Билдәле шәхестәре
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Таңсулпан Бабичева, (15.05.1953), башҡорт театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981), Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1994) халыҡ артисы.
- Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы (14.12.1951), хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре. Генерал—майор. 2002—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. Почёт ордены кавалеры (2007).
- Жернаков Владимир Сергеевич (8.08.1944), ғалим-инженер-механик, 1993—2003 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетының фән буйынса проректоры. Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы (2018), техник фәндәр докторы (1992), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1992), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985)[23].
- Кирилов Василий Григорьевич (13.01.1949), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетының ветеринария факультеты деканы. Ветеринария фәндәре докторы (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанан ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009)[24].
- Максимов Владимир Павлович (4.10.1934—12.11.1982), ғалим-тау инженеры‑геолог, хужалыҡ эшмәкәре. 1964 йылдан — «Гидротюменьнефтегаз» ғилми‑тикшеренеү һәм проект институтының бүлек начальнигы, 1969 йылдан — КПСС‑тың Төмән өлкә комитетында бүлек мөдире, 1974 йылдан — Бөтә Рәсәй нефть һәм газ ғилми‑тикшеренеү институты (Мәскәү) директорының фән буйынса урынбаҫары. Техник фәндәр доктор (1974), профессор (1980). Ленин премияһы (1970), И. М. Губкин исемендәге премия (1967) лауреаты. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971)[25].
- Рамаева Нина Пантелеевна (14.03.1929), хужалыҡ эшмәкәре, 1968—1986 йылдарҙа Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Октябрь Революцияһы һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордендары кавалеры.Ҡаланың һәм райондың почётлы гражданы.
- Шәфиғуллина Рима Юныс ҡыҙы (рус. Шафигуллина Рима Юнусовна; 22 ноябрь 1950 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе, «ВАУР»-сы эҙермәндәр-патриотик клубы һәм мәктәп музейы директоры, Халыҡ мәғарифы отличнигы билдәһе (1994), «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2020), Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһының почётлы гражданы (2021).[26]
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с.
- ↑ 2,0 2,1 ОКТМО (урыҫ)
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 Динамика численности населения МР Стерлитамакский район
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 И. З. Самситдинов. Численность населения малых городов Башкирской АССР в 1943-1945 годах. Процесс реэвакуации и её последствия. Журнал «Известия Российского государственного педагогического университета им. А.И. Герцена», № 123, 2010 (урыҫ)
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу (урыҫ) — Демоскоп Weekly.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. (урыҫ) — Демоскоп Weekly.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. (урыҫ) — Демоскоп Weekly.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Численность населения субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более (урыҫ)
- ↑ 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
- ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года (урыҫ)
- ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан (урыҫ)
- ↑ Народная энциклопедия «Мой город». Давлеканово (урыҫ)
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (урыҫ)
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. Таблица 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов (урыҫ) — Росстат, 2013. — 528 с.
- ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (урыҫ)
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (урыҫ)
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (урыҫ) — 2018.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (урыҫ) — М.: Росстат, 2017.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (урыҫ) — М.: Росстат, 2018.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (урыҫ)
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (урыҫ)
- ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года) (урыҫ)
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Жернаков Владимир Сергеевич 2019 йыл 5 август архивланған. (Тикшерелеү көнө: 5 август 2019)
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Кирилов Василий Григорьевич 2016 йыл 21 апрель архивланған. (Тикшерелеү көнө: 6 ғинуар 2019)
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Максимов Владимир Павлович 2019 йыл 21 сентябрь архивланған. (Тикшерелеү көнө: 21 сентябрь 2019)
- ↑ МКУ ОО МР Давлекановский район, стр.45
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Дәүләкән // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 6 ғинуар 2019)
Был Дәүләкән районы тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ. |