Ҡарағалпаҡ теле
Уҡыу көйләүҙәре
Ҡарағалпаҡ теле | |
ҡарағалп. Qaraqalpaq tili ҡарағалп. Қарақалпақ тили | |
Дәүләт |
|
---|---|
Барлыҡҡа килгән | Ҡарағалпаҡстан Республикаһы, Ҡараҡалпаҡтар, Бохара өлкәһе[d], Навои өлкәһе[d] һәм Хәрәзем өлкәһе |
Тел төрҙәре | агглютинатив телдәр, сингармонизм[d] һәм SOV[d] |
Яҙыу | Латин алфавиты һәм Кирил алфавиты |
Телдә һөйләшеүселәр | 583 410 кеше (2010)[1] |
Ethnologue каталогында тел статусы | 5 Developing[d][1] |
Тасуирлау биттәре | turkic.elegantlexicon.com/… |
Викимедиа проекттарында тел коды | kaa |
Ҡарағалпаҡ теле (ҡарағалп. Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили) — төрки, ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән ҡарағалпаҡтарҙың теле. Ул үзбәк теле менән бер рәттән Үзбәкстан составындағы Ҡарағалпаҡстан Республикаһының рәсми теле.
Фонетика
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Һуҙынҡы өндәр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ҡарағалпаҡ телендә сингармонизм законы ҡулланыла.
Һуҙынҡы өн | Ҡайһы һуҙынҡыларҙан һуң килә ала |
---|---|
a | a, ɯ |
æ | e, i |
e | e, i |
i | e, i |
o | a, o, u, ɯ |
œ | e, i, œ, y |
u | a, o, u |
y | e, œ, y |
ɯ | a, ɯ |
Имлә
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Яҙма
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]1928 йылға тиклем ҡарағалпаҡ телендә яҙыу өсөн ғәрәп алфавиты ҡулланылған. 1928 һәм 1940 йылдар араһында латин алфавиты (Яңалиф) ҡулланылған, 1940 йылда кирил алфавиты ҡабул ителгән. 1991 йылда, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләт булғандан һуң, яңынан латин алфавиты ҡулланыла башлай.
Имлә сағыштырыу таблицаһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]A a | Á á | B b | D d | E e | F f | G g |
Ǵ ǵ | H h | X x | Í ı | I i | J j | K k |
Q q | L l | M m | N n | Ń ń | O o | Ó ó |
P p | R r | S s | T t | U u | Ú ú | V v |
W w | Y y | Z z | C c | Sh sh | Ch ch |
Латин имләһе (Яңалиф, 1926-1940) |
Кирил әлифбаһы | Хәҙерге латин әлифбаһы |
ХАФӘ транскрипцияһы | Латин имләһе (Яңалиф, 1926-1940) |
Кирил әлифбаһы | Хәҙерге латин әлифбаһы |
ХАФӘ транскрипцияһы | Латин имләһе (Яңалиф, 1926-1940) |
Кирил әлифбаһы | Хәҙерге латин әлифбаһы |
ХАФӘ транскрипцияһы | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Aa | Аа | A a | a | Ққ | Q q | q | Ff | Фф | Ff | f | |||
Әә | Әә | Á á | æ | Ll | Лл | L l | l | Xx | Хх | Xx | x | ||
Bb | Бб | B b | b | Mm | Мм | M m | m | Hh | Ҳҳ | Hh | h | ||
Vv | Вв | V v | v | Nn | Нн | N n | n | Цц | C c | ʦ | |||
Gg | Гг | G g | g | N̡n̡ | Ңң | Ń ń | ŋ | Çç | Чч | Ch ch | ʧ | ||
Ƣƣ | Ғғ | Ǵ ǵ | ɣ | Oo | Оо | Oo | o | Şş | Шш | SH sh | ʃ | ||
Dd | Дд | D d | d | Өө | Өө | Ó ó | œ | Щщ | sh | ʃ | |||
Ee | Ее | E e | e | Pp | Пп | Pp | p | Ъъ | |||||
Ёё | yo | jo | Rr | Рр | Rr | r | Ьь | Ыы | Í ı | ɯ | |||
Жж | J j | ʒ | Ss | Сс | Ss | s | Ьь | ||||||
Zz | Зз | Z z | z | Tt | Тт | Tt | t | Ээ | E e | e | |||
Ii | Ии | I i | i | Uu | Уу | Uu | u | Юю | yu | ju | |||
Jj | Йй | Y y | j | Yy | Үү | Ú ú | y | Яя | ya | ja | |||
Kk | Кк | K k | k | Ŭŭ | Ўў | Ww | w |
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Ҡарағалпаҡ теле // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- Ethnologue сайтында ҡарағалпаҡ теле тураһында мәғлүмәттәр (инг.)
- ↑ 1,0 1,1 Ethnologue (ингл.) — 25, 19 — Dallas, Texas: SIL International, 1951. — ISSN 1946-9675