Глядыятар
Глядыя́тар (па-лацінску: gladiator — «мечнік», ад gladius — «меч», «глядыюс») — воін-нявольнік часоў старажытнага Рыму, які выступаў на відовішчных мерапрыемствах, змагаючыся на арэне зь іншымі глядыятарамі, або з жывёламі (львамі).
Самая вядомая арэна, дзе змагаліся глядыятары — Калізэй у Рыме. Гледачы арэны маглі прагаласаваць: або забіць, або пашкадаваць пераможанага глядыятара. Існавалі розныя віды глядыятараў, якія адрозьніваліся тыпам выкарыстоўваемай зброі й дасьпехаў. Выдатным глядыятарам маглі даваць свабоду. Тыя, хто дажывалі да старасьці, маглі стаць трэнэрамі іншых глядыятараў.
Школа глядыятараў
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Першапачаткова, да будаўніцтва Калізэю, галоўным месцам глядыятарскіх баёў былі глядыятарскія школы і арэны ў Капуі (Кампанія). Гэта былі прыватныя ўстановы з суровай дысцыплінай, якія мелі закрытыя казармы з пляцоўкамі для трэніровак. Падчас навучаньня не выкарыстоўвалася сапраўдная зброя, якая звычайна замяналася на драўляную. Падрыхтаваныя глядыятары прадаваліся эдытарам, якія ўжо непасрэдна ладзілі баі.
На арэне
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Перад выйсьцем на арэну глядыятары прысягалі, што не будуць літасьцівыя падчас бітвы. На арэне віталі арганізатараў ігрышча рознымі воклічамі, найбольш вядомы, які дайшоў з гісторыі — Авэ Цэзар паводле Гая Сьвятонія Транквіла быў агучаны ў 52 годзе н. э. падчас выступу глядыятараў перад імпэратарм Кляўдыям[1][2][3]
Барацьбы нельга было пазьбегчы, таму што пасіўных удзельнікаў лупцавалі распаленымі прутамі. Пераможаны праціўнік мог прасіць аб захаваньні жыцьця ўзьняўшы ўверх вялікі палец альбо ўпаўшы на калені [a] і схіліўшы голаву долу. Калі публіка ўздымала вялікія пальцы ўверх — гэта быў знак пераможцу аб жаданьні захаваць жыцьцё глядыятару, пальцы долу азначалі вырак на сьмерць. На мазаіках загінулага глядыятара пазначалі меткай Ø (ад грэцкай літары Θ — θάνατος "сьмерць").
Захаваныя арэны
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Калізэй;
- Амфітэатар Марка Антонія Гардыяна ў Тысдры (Эль-Джэм, Туніс) — другі паводле велічыні амфітэатар пасьля Калізэю;
- Арэна ды Верона — цяпер пераўтвораная ў опэрную пляцоўку пад голым небам, адзін з сымбаляў Вэроны;
- Арэны Лютэцыі;
- Амфітэатар Пулы ў Харватыі. Паводле некаторых дадзены, гэты амфітэатар адзін з найбольш захаваных да нашых дзён пасьля Калізэю;
- Амфітэатар у Пампэях — найстаражытнейшы вядомы амфітэатар.
Таксама захаваліся арэны глядыятарскіх баёў у розных гарадах Італіі й на тэрыторыі шматлікіх міжземнаморскіх краінаў.
Глядыятары ў культуры
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Глядыятар — фільм рэжысэра Роўдзі Гэрэнгтана.
- Глядыятар — мастацкі фільм рэжысэра Рыдлі Скота.
Заўвагі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ Або абняўшы ногу суперніка.
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Вонкавыя спасылкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу] Глядыятар — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
Гэта — накід артыкула па гісторыі. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, пашырыўшы яго. |