Agatha Christie
Agatha Christie | |
---|---|
Britanska književnica | |
Rođenje | |
Smrt | 12. januar 1976 Winterbrook, Oxfordshire, Engleska | (85 godina)
Zanimanje | Književnica |
Agatha Mary Clarissa Christie (15. septembar 1890 – 12. januar 1976) bila je britanska književnica kriminalističkih romana i pisac kratkih priča. Pisala je i ljubavne romane pod pseudonimom Mary Westmacott ali je najpoznatija po zbirci od 66 detektivska romana kao i zbirci od 14 kratkih priča koje je objavila pod svojim imenom. Glavna tema najvećeg broja njenih detektivskih romana je ustvari istraga naizgled nemogućih slučajeva koju koju pokušavaju rasvijetliti njeni likovi kao što su: Hercule Poirot, Gospođica Marple Tommy i Tuppence i dr. Autor je i najduže neprekidno igrane drame na svijetu, Mišolovke.[1] Rođena u bogatoj porodici gornje srednje klase u Torquayu, u engleskoj grofoviji Devon, Agatha je služila u bolnici tokom Prvog svjetskog rata, prije nego što se udala i zasnovala porodicu u Londonu. Bila je neuspješna na početku svoje književne karijere ali je izdavačka kuća The Bodley Head 1920. objavila njen roman Misteriozna afera u Stylesu (engleski: The Mysterious Affair at Styles) sa Herculeom Poirotom. Time je pokrenuta njena blistava književna karijera. Guinnessova knjiga rekorda navodi agathu Christie kao najprodavanijeg pisca svih vremena. Njeni romani su prodati u otprilike 4 milijarde primjeraka.[2] Prema Index Translationumu, Christie je najčešće prevođeni autor – nakon što su njena djela prevedena na najmanje 103 različita jezika.
Roman Deset malih crnaca (Ten Little Niggers ili And Then There Were None) njen je najprodavaniji roman, prodan u oko 100 miliona kopija.[3] Njen roman Ubistvo Rogera Ackroyda je 2013. proglašen najboljim kriminalističkim romanom ikada napisanim od strane 600 pisaca Udruženja pisaca kriminalističkih romana.[4]
Biografija
[uredi | uredi izvor]Rođena je 15. septembra 1890. kao Mary Clarissa Miller u Torquayu u engleskoj grofoviji Devon.[5] Svoje djetinjstvo je opisala kao "vrlo sretno",[6] te je od najranije mladosti bila okružena nizom jakih i nezavisnih žena. Djetinstvo je provodila naizmjenično između porodične kuće u Devonshireu, bakine kuće u Ealingu, u zapadnom Londonu ili dijelova južne Evrope gdje je njena porodica provodila praznike tokom zime.[5]
Prvi se put udala, nesretno, godine 1914. za narednika Archibalda Christieja, pilota Kraljevskog zračnog korpusa. Imali su jednu kćer, Rosalind, a razveli su se 1928.
Za vrijeme prvog svjetskog rata radila je u bolnici, a zatim u ljekarni. To je utjecalo i na njena djela: mnoga umorstva izvršena su otrovom.
U decembru 1926. nestala je na 11 dana, što je prouzročilo uzbunu u ondašnjim medijima. Njen automobil pronađen je u krednoj jami. Konačno je nađena u hotelu u mjestu Harrogate, gdje je izjavila da je nestala zbog amneziije uzrokovane živčanim slomom radi majčine smrti i suprugovog priznanja bračne nevjere. Mišljenja su i do danas podjeljena o tome je li se radilo o reklamnom triku. Ovaj je incident prikazan u filmu Agatha iz 1979. u kojem je Agathu Christie tumačila Vanessa Redgrave.
Godine 1930. Christie se ponovno udala (unatoč razvodu) za katolika Sir Maxa Mallowana, britanskog arheologa 14 godina mlađeg od nje. Putovanja s njim poslužila su joj kao inspiracija za knjige s radnjom na Bliskom Istoku. Druga djela (kao Ten Little Indians) smjestila je u okolinu Torquaya, Devonshire gdje je rođena.
Godine 1970. odlikovana je redom Britanskog Imperija i mogla je nositi titulu Dame (ženski ekvivalent Sira).
Agatha Christie preminula je 12. januara 1976. u 85. godini života. Njeno jedno dijete, Rosalind Hicks preminula je 28. oktobra 2004. također u 85. godini života. Unuk Matthew Pickard sada ima autorsko pravo na njena djela.
Dva njena romana napisana u usponu karijere objavljena su tek nakon smrti: posljednji slučajevi Miss Marple i Herculea Poirota. U Poirotovom posljednjem slučaju u djelu „Zavjesa“ (Curtain) slavni detektiv umire; Christie je u svom dnevniku objasnila da ga je uvijek smatrala nepodnošljivim. Za razliku od toga, voljela je Miss Marple, koju je stvorila prema liku svoje bake, pa je u zadnjem slučaju Sleeping Murder nije ubila nego poslala u penziju na selo.
Uspjeh njenih djela
[uredi | uredi izvor]Agatha Christie je najpoznatiji autor kriminalističkih romana u svijetu i najprodavaniji autor uz Shakespearea. Njene knjige prodane su u više od milijardu primjeraka na engleskom jeziku, i više od milijardu primjeraka na 45 drugih svjetskih jezika (do 2003). Primjer njenog uspjeha je prvo mjesto na ljestvici najprodavanijih autora svih vremena u Francuskoj s preko 40 miliona primjeraka na francuskom (do 2003), gdje joj je najbliži konkurent s oko 22 miliona primjerka Émile Zola.
Njena predstava Mišolovka (The Mousetrap) drži rekord najdužeg prikazivanja u Londonu. Prvi je put prikazana u Ambassadors Theatreu 25. novembra 1952., a prikazuje se i u 2005. Ukupno je odigrano više od 20.000 predstava.
Agatha Christie napisala je preko osamdeset romana i drama, uglavnom detektivskih. U mnogima od njih pojavljuju se njeni najpoznatiji likovi, Hercule Poirot i Miss Marple. Iako se voljela poigravati s konvencijama žanra – jedno od njenih ranijih djela, Ubistvo Rogera Ackroyda, sadržava potpuni obrat na kraju – uvijek je u knjige postavljala tragove prema kojima su čitaoci mogli i sami otkriti počinioca.
Većina njenih knjiga i kratkih priča adaptirana je u filmove, neke i više puta (Smrt u Orient Expressu, Smrt na Nilu, U 4.50 s Paddingtona). Britanska televizija BBC napravila je radijske i televizijske verzije mnogih priča o Poirotu i Miss Marple, a Granada Television je producirala detektivski serijal u kojem Poirota glumi David Suchet, možda najpoznatiji savremenoj publici. Japanska televizija NHK (Nippon Housou Kyoukai) koristila je Poirota i Miss Marple u anime seriji Agatha Christie's Great Detectives Poirot and Marple kao crtane likove. U seriji se pojavljuju i novi likovi: Mabel, kći Raymonda Westa, nećaka gospođice Marple i pisca krimića, te Mabelina patka Oliver.
Bibliografija i ostala djela
[uredi | uredi izvor]Djela
[uredi | uredi izvor]- 1920 Misteriozna afera u Stylesu
- 1922 Tajanstveni suparnik
- 1923 Ubistvo na igralištu za golf
- 1924 Čovjek u smeđem odijelu
- 1924 Poirot istražuje
- 1925 Tajna zamka Chimneys
- 1926 Ubistvo Rogera Ackroyda
- 1927 Velika četvorka
- 1928 Tajna plavog voza
- 1929 Zajedno protiv zločina
- 1929 Tajna sedam satova
- 1930 Ubistvo u vikarijatu
- 1930 Tajanstveni gospodin Quin
- 1931 Sittafordska misterija
- 1932 Posljednja kuća
- 1933 Gonič smrti
- 1933 Smrt lorda Edgwarea
- 1933 Trinaest problema
- 1934 Ubistvo u Orijent Expressu
- 1934 Parker Pyne istražuje
- 1934 Listerdaleova tajna
- 1935 Tragedija u tri čina
- 1935 Smrt u oblacima
- 1935 Zašto nisu pitali Evansa ?
- 1936 Umorstvo u Mesopotamiji
- 1936 Ubistva po abecedi
- 1936 Karte na sto
- 1937 Smrt na Nilu
- 1937 Nijemi svjedok
- 1937 Ubistvo u staji
- 1938 Sastanak sa smrću
- 1939 Deset malih crnaca
- 1939 Ubiti je lako
- 1939 Božić Herculea Poirota
- 1939 Regata misterija i druge priče
- 1940 Tužni čempres
- 1941 Zlo pod suncem
- 1941 Patriotsko ubistvo
- 1941 N ili M?
- 1941 Leš u biblioteci
- 1942 Pet praščića
- 1942 Otrovno pismo
- 1943 Prst koji se miče
- 1944 Prema ništici
- 1944 Iskričavi cijanid
- 1945 Smrt kao kraj
- 1946 Šupljina
- 1947 Herkulovi podvizi
- 1948 Ko plimu uhvati
- 1948 Svjedok optužbe i druge priče
- 1949 Zla kuća
- 1950 Najavljeno ubistvo
- 1950 Tri slijepa miša i druge priče
- 1951 Došli su u Bagdad
- 1951 Nesretni čovjek i druge priče
- 1952 Gospođa McGinty je mrtva
- 1952 Trik je u zrcalima
- 1953 Džep pun žita
- 1953 Poslije sprovoda
- 1955 Bija Baja Buf
- 1955 Sudbina nepoznata
- 1956 Glupost mrtvog čovjeka
- 1957 U 4.50 s Paddingtona
- 1957 Nesreća nevinih
- 1959 Mačka među golubovima
- 1960 Pustolovina božićnog pudinga
- 1961 Kod bijelog konja
- 1961 Dupli grijeh i druge priče
- 1962 Razbijeno ogledalo
- 1963 Tajanstveni satovi
- 1964 Karipska misterija
- 1965 Hotel Bertram
- 1966 Treća djevojka
- 1967 Vječita noć
- 1968 Zla sudba
- 1969 Dogodilo se na dan Svih svetih
- 1970 Putnik za Frankfurt
- 1971 Šifra Nemesis
- 1971 Zlatna lopta i druge priče
- 1972 Slonovi pamte
- 1973 Akhnaton - drama u tri čina
- 1973 Ništa nije tako tajno
- 1974 Poirotovi raniji slučajevi
- 1975 Zavjesa
- 1976 Usnulo ubistvo
- 1979 Posljednji slučajevi Miss Marple i dvije druge priče
- 1992 Problem u Pollenskom zalivu
- 1997 Dok svjetlo gori i druge priče
Ko-autorska djela:
Charles Osborne ju je koristio u djelima kao:
Pisala kao Mary Westmacott:
- 1930 Divov hljeb
- 1934 Nedovršeni portret
- 1944 Odsutan u proljeće
- 1948 Ruža i tisovina
- 1952 Kćerkina kćerka
- 1956 Teret
Scenske izvedbe:
- 1928 Alibi
- 1930 Crna kahva
- 1936 Strančeva ljubav
- 1937 ili 1939 Kćerkina kćerka
- 1940 Posljednja kuća
- 1943 Deset malih crnaca
- 1945 Sastanak sa smrću
- 1946 Smrt na Nilu
- 1949 Ubistvo u vikarijatu
- 1951 Šupljina
- 1952 Mišolovka
- 1953 Svjedok optužbe
- 1954 Paukova mreža
- 1956 Prema ništici
- 1958 Presuda
- 1958 Neočekivani gost
- 1960 Vrati se natrag zbog ubistva
- 1962 Pravilo trojice
- 1972 Gudački trio
- 1973 Akhnaton - drama u tri čina
- 1977 Ubistvo je najavljeno
- 1981 Karte na sto
- 1992 Problem u Pollenskom zalivu
- 1993 Ubiti je lako
- 2005 Deset malih crnaca
Radio Izvedbe:
Televizijske izvedbe :
Adapcije filmova sa likovima Agathe Christie
[uredi | uredi izvor]Već 77 godina snimaju se filmovi sa likovima Agathe Christie, i ovo je njihov spisak:
- 1928 Zajedno protiv zločina (prijevod s njemačkog Die Abenteuer G. m. b. H)
- 1928 Smrt gospodina Quinna
- 1931 Alibi
- 1931 Crna kahva
- 1934 Smrt lorda Edgwarea
- 1937 Strančeva ljubav
- 1945 Deset malih crnaca
- 1947 Strančeva ljubav
- 1957 Svjedok optužbe
- 1960 Paukova mreža
- 1962 Ubistvo, reče
- 1963 Ubistvo kod galopa
- 1964 Najnepoštenije ubistvo
- 1964 Ubistvo Ahoy!
- 1966 Deset malih crnaca
- 1966 Ubistva po abecedi
- 1972 Vječita noć
- 1974 Ubistvo u Orijent Expressu
- 1975 Deset malih crnaca
- 1978 Smrt na Nilu
- 1980 Razbijeno ogledalo
- 1982 Zlo pod suncem
- 1984 Nesreća nevinih
- 1988 Sastanak sa smrću
- 1989 Deset malih crnaca
Filmovi sa likovima Agathe Christie
[uredi | uredi izvor]- 1938 Strančeva ljubav
- 1947 Strančeva ljubav
- 1949 Deset malih crnaca
- 1959 Deset malih crnaca
- 1970 Ubistvo u vikarijatu
- 1980 Zašto nisu pitali Evansa ?
- 1982 Paukova mreža
- 1982 Tajna sedam satova
- 1982 The Agatha Christie Hour
- 1982 Ubiti je lako
- 1982 Svjedok optužbe
- 1983 Zajedno protiv zločina
- 1983 Karipska misterija
- 1983 Iskričavi cijanid
- 1984 Leš u biblioteci
- 1985 Ubistvo sa zrcalima
- 1985 Prst koji se miče
- 1985 Najavljeno ubistvo
- 1985 Džep pun žita
- 1985 13 za stolom
- 1986 Glupost mrtvog čovjeka
- 1986 Tragedija u tri čina
- 1986 Ubistvo u vikarijatu
- 1987 Usnulo ubistvo
- 1987 Hotel Bertram
- 1987 Šifra Nemesis
- 1987 U 4.50 s Paddingtona
- 1989 Čovjek u smeđem odijelu
- 1989 Agatha Christie's Poirot
- 1989 Karipska misterija
- 1990 Posljednja kuća
- 1990 Misteriozna afera u Stylesu
- 1991 Trik je u zrcalima
- 1992 Razbijeno ogledalo
- 1994 Božić Herculea Poirota
- 1995 Ubistvo na igralištu za golf
- 1995 Bija Baja Buf
- 1996 Nijemi svjedok
- 1997 Kod bijelog konja
- 2000 Ubistvo Rogera Ackroyda
- 2000 Smrt lorda Edgwarea
- 2001 Zlo pod suncem
- 2001 Ubistvo u Orijent Expressu
- 2001 Ubistvo u Mesopotamiji
- 2003 Iskričavi cijanid
- 2004 Pet praščića
- 2004 Smrt na Nilu
- 2004 Tužni čempres
- 2004 Šupljina
- 2004 Marple
- 2005 Tajna plavog vlaka
- 2005 Karte na sto
- 2005 Ko plimu uhvati
- 2006 Poslije sprovoda
Videoigre sa likovima Agathe Christie
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ "Arhivirana kopija". Arhivirano s originala, 26. 6. 2012. Pristupljeno 10. 4. 2014.CS1 održavanje: arhivirana kopija u naslovu (link)
- ^ http://variety.com/2000/voices/columns/agatha-christie-gets-a-clue-for-filmmakers-1117776459/
- ^ https://archive.today/20120525101356/entertainment.howstuffworks.com/21-best-selling-books-of-all-time.htm
- ^ http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/agatha-christies-the-murder-of-roger-ackroyd-voted-best-crime-novel-ever-8923395.html
- ^ a b Morgan 1984.
- ^ Mallowan 1990.
Literatura
[uredi | uredi izvor]- Morgan, Janet P (1984), Agatha Christie: a biography, London: Collins
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]