Olatzagutia
Olatzagutia | |||
---|---|---|---|
| |||
Kokapena | |||
Herrialdea | |||
Lurraldea | |||
Merindadea | |||
Eskualdea | Burunda, Sakana | ||
Administrazioa | |||
Estatua | |||
Erkidegoa | |||
Izen ofiziala | |||
Alkatea | Mikel Azkargorta Boal (EH Bildu) | ||
Posta kodea | 31809 | ||
INE kodea | 31189 | ||
Herritarra | olatzagutiar | ||
Geografia | |||
Koordenatuak | 42°52′40″N 2°11′40″W / 42.877777777778°N 2.1944444444444°W | ||
Azalera | 19,6 km² | ||
Garaiera | 541 metro | ||
Distantzia | 53 km (Iruñetik) | ||
Demografia | |||
Biztanleria | 1.483 (2023: | ||
Dentsitatea | 7,57 bizt/km² | ||
Zahartzea[1] | % 27,31 | ||
Ugalkortasuna[1] | ‰ 51,58 | ||
Ekonomia | |||
Jarduera[1] | % 69,63 (2011) | ||
Desberdintasuna[1] | % 0 (2011) | ||
Langabezia[1] | % 12,26 (2013) | ||
Euskara | |||
Euskaldunak[2][3] | % 23,30 (2018: | ||
Datu gehigarriak | |||
Webgunea | http://www.olazti.com |
Olatzagutia[4] ([olats̻aɣutia]; Olazti [olas̻ti] udalaren arabera) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Sakana haranekoa, zehazki Burunda bailarakoa. 1.552 biztanle zituen 2014. urtean.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerriaren izen ofiziala Olazti/Olazagutia da; hau da, Olazti euskaraz, Olazagutía gaztelaniaz. Euskaltzaindiak euskara baturako onartutako forma, ordea, Olatzagutia da. Izan ere, Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeak argitu duenez, Olatzagutia da udalerri horren jatorrizko izena, tradizionala eta bizirik dirauena. Olazti ahozko forma da, jatorrizko izenaren ahozko erabilerak sortutako forma laburtua; hortaz, Euskaltzaindiak adierazi duenez, Olazti ez da izen ofiziala izateko egokia. Olazagutía, berriz, euskal izena gaztelaniaren ahoskerara egokitutako forma da.[5]
Izenaren etimologia oso argia da: olatza («korta», «saroi»; edo «burdinola») + guti («txiki») + -a artikulu mugatzailea.[5]
Olatzagutia izenaren amaierako -a artikulu mugatzailea denez, deklinabidea hauxe du: Olatzagutia, Olatzagutiarekin, Olatzagutian..., baina Olatzagutiko, Olatzagutitik, Olatzagutira... Era berean, izen honek bere azken -a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean, adibidez: Olatzaguti maitea, Olatzaguti osoan, gure Olatzaguti hau...[4]
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olatzagutia Nafarroa Garaiko hiriburu Iruñetik 53 kilometro mendebaldera dago, Iruñeko merindadearen mendebaldeko muturrean, Arabako mugatik gertu, Urbasa mendilerroaren oinean, handik jaisten den errepideak eta A-1 autobideak bat egiten duten tokian.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olatzagutiak Altsasurekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean, Ziordiarekin mendebaldean, eta Urbasa mendilerroarekin hegoaldean.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Napoleondar Gerretan, 1810an, Francisco Espoz y Minaren gerrillariek Lakuntzatik alde eginda Olatzagutian hartu zuten atsedena. 1811ko azaroan ere Olatzagutitik igaro ziren; eta, haien atzetik, Abbé jeneralaren agindupeko 4.000 soldadu eta 300 zaldun.
Azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Garraioak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia dauka herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honako hau da:
- Gasteiz - Ilarratza - Argomaiz - Agurain - Munain - San Roman - Ibarguren - Andoin - Olatzagutia - Ziordia - Altsasu - Urdiain - Iturmendi - Bakaiku - Etxarri Aranatz - Arbizu - Lakuntza - Arruazu - Uharte Arakil - Irañeta - Ihabar - Hiriberri - Etxarren - Irurtzun - Eritze - Saratsa - Añezkar - Berriobeiti eta Iruñea
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XX. mendearen lehen hamarkadetan hazkunde nabarmena izan zuen herriak, eta bikoiztu egin zen biztanle kopurua, 1.700 inguru biztanle izateraino. 1950eko hamarkadan ere hazkunde handia izan zen, eta 2.100 biztanletara iritsi zen. Hortik aurrera, txikiagotzen hasi zen populazioa, eta XXI. mendearen hasieran 1.600 bat biztanle ziren.
Olatzagutiko biztanleria |
---|
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 182 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 10,47 (Nafarroako Foru Erkidegoko batez bestekoaren antzeko balioa).
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an hauteskundeak Nafarroa Baik irabazi zituen eta Iñaki Mentxaka Berra aukeratu zuten alkate. Udaleko bederatzi zinegotzietatik bost lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 49 izan ziren (emandako guztien % 5,43) eta boto zuriak 24 (% 2,81). Abstentzioa % 33,70 izan zen. Herrian izandako eztabaidengatik, agintaldi horretan alkatetzan hiru aldiz izan zen aldaketa.
Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
Nafarroa Bai | 432 | 5 |
Eusko Abertzale Ekintza | 311 | 3 |
PSN | 87 | 1 |
2011ko udal hauteskundeetan Bildu izan zen nagusi gehiengo osoaz.
Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
Bildu | 382 | 5 |
PSN | 231 | 3 |
PP | 120 | 1 |
Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- HELBIDEA: Gartzia Ximenez Plaza, z/g
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Agintaldia | Alkatea | Alderdia |
---|---|---|
1979-1983 | José Miguel Etxandia García | PCE |
1983-1987 | Marcelino Galparsoro Jauregi | Indep. |
1987-1991 | Francisco J. Baztarrika Navarro | Indep. |
1991-1995 | Juan Carlos Pinto Ondarra | Indep. |
1995-1999 | José Manuel Armendaritz Catalán | HB |
1999-2003 | Luis Alberto Besga Baltierra | EH |
2003-2007 | Blanca Artza Bergerandi | Indep. |
2007-2009 | Iñaki Mentxaka Berra | Nafarroa Bai |
2009 | Epifanio Marin Amiama | Nafarroa Bai |
2009-2010 | Rubén García San Román | Nafarroa Bai |
2010- 2011 | Juan Zufiaurre Mendoza | EAE |
2011-2015 | Gurutze Rodríguez Armendaritz | Bildu |
2015-2016 | Gurutze Rodríguez Armendaritz | EH Bildu |
2016- | Mikel Azkargorta Boal | EH Bildu |
Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olatzagutiko jaiak Uztailaren 26an ospatzen dira, Santa Anaren omenez.
Olaztiko inauteriak, Zamarroak, inauteri asteko asteburuan ospatzen dira. Tradizio handiko ospakizunak dira; 1937an frankismoak debekaturik desagertuak, 1992an berreskuratu ziren.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Sakanako Mankomunitatea arduratzen da Olatzagutian zaborra biltzeaz, ur horniduraz eta bestelako zerbitzuez. Lakuntzan du egoitza nagusia mankomunitateak. Honetaz gain, Altsasu eta Ziordirekin Oinarrizko Zerbitzuen Mankomunitatea osatzen du Olatzagutiak.
Olatzagutiar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Pedro Bengoetxea (1928-), borrokalari profesionala.
- Florentino Eskisabel (1944-), pilotaria.
- Angel Bados (1945-), eskultore eta arte irakaslea.
- Xabier Zabalo (1987-), txirrindularia.
- Aitor Lorea (1998-), futbolaria.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ a b c d e Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
- ↑ Euskara ezagutza tasa. (2010) Euskal Herriari Begira (Udalbiltza), Eustat, INE, NASTAT eta Euskal Herriko Hizkuntza Adierazle Sistema (EAS).
- ↑ Nafarroako Gobernua. (2018). Nafarroako Datu Soziolinguistikoak. Euskarabidea, 48-53 or..
- ↑ a b Euskaltzaindia. (PDF) 155. arauaː Nafarroako udal izendegia. .
- ↑ a b Mikel Gorrotxategi Nieto (Onomastika batzordeko idazkaria) eta Iñigo Andres (Onomastika batzordeko burua): «Olatzagutia», in Euskera, 2012, 57, 1-2. 301-306. orr. ISSN: 0210-1564.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda
- Urbasa
- Koskobiloko aztarnategi arkeologikoa
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena: Nafarroa |
- (Gaztelaniaz) Olatzagutiari buruzko informazioa, Nafarroa Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
- (Gaztelaniaz) Cementos Portland enpresaren webgunea.
- Inguraketa kalea, Google Street View zerbitzuan.
Burundako udalerriak | ||
---|---|---|
Ziordia · Olatzagutia · Altsasu · Urdiain· Iturmendi · Bakaiku |