المقنعه
نویسنده(ها) | شیخ مفید |
---|---|
کشور | ایران، قم |
زبان | عربی |
تعداد جلد | ۱ جلد |
موضوع(ها) | فقه، کلام |
ناشر | جامعه مدرسین حوزه علمیه قم کنگره شیخ مفید |
شمار صفحات | ۸۶۸ |
المقنعه از قدیمیترین، مهمترین و معروفترین منابع فقهی شیعه است که توسط شیخ مفید (متوفی ۴۱۳ ق) به زبان عربی تألیف شدهاست.[۱][۲][۳]
فهرست
[ویرایش]شیخ مفید این کتاب را در دو بخش کلی «اصول اعتقادی» و «فروع فقهی» تألیف کرد.[۴]
اصول اعتقادی
[ویرایش]- توحید
- نبوت
- امامت
- معاد
فروع فقهی
[ویرایش]- صلاه
- زکات
- صوم
- مناسک
- انساب و زیارات
- نکاح
- عتق و تدبیر و مکاتبه
- ایمان
- نذر و عهد
- کفارات
- صید و ذباحه و اطعمه
- تجارت
- شفعه
- رهن
- ودیعه
- عاریه
- شرکت و مضاربه
- مزارعه
- مساقات
- اجاره
- لقطه
- وقوف و صدقات
- نحله و هبه
- اقرار
- وصیت
- فرائض و مواریث
- قضا
- شهادات
- قصاص و دیات
- حدود و آداب
- امر به معروف
- ضمان
- حواله
- کفالت و وکالت و مختصر رسوم وصیت
- وقوف
- عتق
- تدبیر
- مکاتبه
- خلع
- طلاق
- دیون
- حقوق
- براءات
- شرکت
- اجارات و مزارعات
- مساقات
- ضمانات
- وکالات
جایگاه کتاب
[ویرایش]اهمیت و جایگاه این کتاب به قدری است که در این هزار سالی که از تألیف آن گذشته، بارها به زبانهای مختلف مورد استناد، تحقیق و پژوهش قرار گرفتهاست.[۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱] از مهمترین کتابهایی که در شرح این کتاب نوشته شدهاست، کتاب تهذیب الاحکام است که خودِ این کتاب یکی از کتب اربعه شیعه بوده و توسط شاگرد شیخ مفید، یعنی شیخ طوسی به صورت استدلالی در قرن پنجم تألیف شدهاست.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]
مقدمه
[ویرایش]شیخ مفید در بخشی از مقدمه این کتاب چنین میآورد:[۱۶]
فإنی ممتثل ما رسمه السید الأمیر الجلیل، أطال الله فی عز الدین والدنیا مدته، وأدام بالتأیید نصره وقدرته، وحرس من الغیر أیامه ودولته: من جمع مختصر فی الأحکام، وفرائض الملة، وشرائع الإسلام، لیعتمده المرتاد لدینه، ویزداد به المستبصر فی معرفته ویقینه، ویکون إماما للمسترشدین، ودلیلا للطالبین، وأمینا للمتعبدین، یفزع إلیه فی الدین، ویقضی به علی المختلفین، وأن أفتتحه بما یجب علی کافة المکلفین: من الاعتقاد الذی لا یسع إهماله البالغین، إذ هو أصل الإیمان والأساس الذی علیه بناء جمیع أهل الأدیان، وبه یکون قبول الأعمال ویتمیز الهدی من الضلال، وبالله أستعین.
من این کتاب را بر اساس فرمان سید امیر جلیل که خداوند عمرش را در دنیا و عزتش را در دین بیشتر کند و از پیروزی و توانایی وی پشتیبانی کند و حکومتش را از دیگران محفوظ بدارد. تألیف کردم. چراکه دستور داده بود یک مجموعه مختصری از احکام و فرائض دین اسلام جمعآوری شود که جوینده دین به آن تکیه کند، و باعث افزایش معرفت و یقین مستبصر شود و پیشوای راهجویان، و رهنمای طالبین، و امین عبادت پیشگان باشد، تا در کارِ دین به آن پناه ببرند و در برابرِ اختلافگران از آن داوری خواهند؛ این کتاب با بیانِ اعتقاداتی آغاز گردد که بر همه مکلفین واجب است و بالغان نباید در آن اهمال ورزند؛ چراکه، اعتقاد ریشه ایمان است و بنیادی است که همه ادیان بر آن بنا شدهاند؛ و پذیرش کردارها به واسطه آن است، و هدایت از ضلالت، به وسیله آن، متمایز میگردد.
طرح مسائل فقهی
[ویرایش]اسلوب و شیوه خاص شیخ مفید در طرح مباحث فقهی در این کتاب عبارت است از:
- بیان برخی از احکام در قالب عبارات خود با اینکه قبلاً در قالب عین الفاظ روایات بیان میشد.
- بیان احکام مسائل فقهی به شیوه قطعی نه به شیوه احتیاط، مگر در مواردی خاص.
- عدم نقل آراء و اقوال گوناگون، در مسائل فقهی.
- نقل برخی از روایاتی که با ادله فقهی در تعارض بوده و بیان چگونگی رفع تعارض آنها. به این صورت که اگر روایتی مخالف با قرآن بود، آن را مردود میدانست؛ و اگر با روایت دیگر ی در تعارض بود، روایتی که دارای مرجح بود را بر دیگری متعین نمیدانست، بلکه مستحب میدانست.[۱۷]
منابع
[ویرایش]- ↑ ایران، پایگاه اطلاعرسانی شبکه خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی. «شیخ مفید؛ مرزبان تشیّع». fa. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.[پیوند مرده]
- ↑ «Magiran | روزنامه رسالت (1388/12/09): شیخ مفید؛ زعیم روشنگر». www.magiran.com. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.
- ↑ «شیخ مفید، اندیشه میانه شیعه را تدوین کرد». ایسنا. ۲۰۱۹-۱۱-۳۰. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.
- ↑ «المقنعة (قسمت اول) (ذکری 22)». مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام. ۲۰۱۶-۰۳-۱۴. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.
- ↑ گریوانی, خلیل. "همراه با دانشنامه آثار فقهی شیعه - المقنعه". فقه اهل بیت. 66–67 (17): 411–457.
- ↑ صباحی, مهدی. "تألیفات معروف و موجود شیخ مفید: المقنعة". مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید. 82 (1): 96–99.
- ↑ الکریوانی, خلیل; الخزرجی, ابراهیم. "خصائص کتاب (المقنعه) للشیخ المفید". فقه أهل البیت (عربی) (به عربی). 77–78 (20): 249–276.
- ↑ حسینیجلالی, سیدمحمدرضا; جهانبخش, جویا. "نگاهی به المقنعه شیخ مفید (قدس سره)". آینه میراث. 21 (1): 119–131.
- ↑ یاوری, محمد جواد. "اندیشه سیاسی شیخ مفید با تأکید بر کتاب المقنعه". ماهنامه معرفت (به فارسی). 17 (1): 93. ISSN 1023-6015.
- ↑ «اثبات کردیم فتاوای شیخ مفید در «المقنعه» و عبارات آن، روایت است». خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ شبیریزنجانی, سیدمحمدجواد. "آثار شیخ مفید: مقنعه". مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید. 92 (1): 164–190.
- ↑ "تهذیب الأحکام". پایگاه اطلاعرسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی (به انگلیسی). Retrieved 2020-03-05.
- ↑ «بررسی کتاب تهذیب الأحکام و شیخ طوسی». مرکز تخصصی شیعهشناسی. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.
- ↑ «آشنائی با تهذیب و استبصار». www.m-noormofidi.com. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.[پیوند مرده]
- ↑ Khamenei.ir. «فیشهای مقنعه». farsi.khamenei.ir. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.
- ↑ «المقنعة - الشیخ المفید - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.
- ↑ «شیخ مفید در عرصه فقاهت و اجتهاد». پرتال جامع علوم انسانی. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۳-۰۵.