دال قهوهای
دال قهوهای | |
---|---|
وضعیت حفاظت | |
ردهبندی علمی | |
فرمانرو: | جانوران |
شاخه: | طنابداران |
رده: | پرندگان |
راسته: | بازسانان |
تیره: | بازان |
سرده: | Gyps |
گونه: | G. fulvus |
نام دوبخشی | |
Gyps fulvus | |
زیرگونهها[۳] | |
| |
گستره زیستگاه دال قهوهای در جهان (رنگ سبز) | |
مترادف[۴] | |
Vultur fulvus |
دال قهوهای،[۵] دال معمولی،[۶] دال یا کرکس گریفون[۷] (نام علمی: Gyps fulvus)، گونهای کرکس از سرده دال و خانوادهٔ بازان است. این پرنده یکی از رایجترین گونههای کرکسهای جهان قدیم است که در گستره وسیعی از اوراسیا و نیز بخشهایی از آفریقا زیست میکند.
گونه دال قهوهای دارای دو زیرگونه است که زیرگونه شاخص (G. f. fulvus) در شبهجزیره ایبری، شرق بالکان، شمال آفریقا، شاخ آفریقا، باختر آسیا و آسیای مرکزی زیست میکند. زیرگونه دیگر (G. f. fulvescens) دارای پراکندگی کمتری است و در جنوب آسیا و کشورهای هند، پاکستان و افغانستان سکونت دارد.[۸]
ویژگیها
[ویرایش]طول بدن دال قهوهای بین ۹۵ تا ۱۱۰ سانتیمتر و طول بین دو بال آن بین ۲٫۴ تا ۲٫۸ متر است. دال وزنی بین ۶ تا ۱۱ کیلوگرم دارد و از نظر الگوهای بدن در حالت پرواز با دیگر کرکسها تفاوت دارد، بدین ترتیب که بالهایی پهن و بسیار دراز با شاهپرهای نخستین گسترده دارد که انتهای گرد بال را تشکیل میدهند. دم این پرنده چهارگوش، تیره و کوتاه است.
سطح زیرین بالها از زیر بغل تا خم بال نوارهای عرضی کمرنگ دارد و سر کوچک دال بهطور کامل به داخل شنل فرورفتهاست. پروبال خاکی رنگ این پرنده با شاهپرهای تیره بال و دمش تضاد خاصی دارد. منقار دال زرد و بنِ نیمنوک بالایی در پیرامون سوراخ بینی سیاه است.
سر و بدن دال قهوهای پوشیده از کرکپرهای سفید است و رنگ شنل در پرنده بالغ نخودی رنگ و در پرنده نابالغ قهوهای رنگ میباشد. پرندهٔ نابالغ شبیه به پرندهٔ بالغ است ولی رنگ کلی بدن آن قهوهای تیرهتر است. همچنین منقار خاکستری و شنل اطراف گردن به رنگ قهوهای کمرنگ دیده میشود.
رفتار
[ویرایش]دال قهوهای در مناطق مرتفع و کوهستانی، درههای باز، استپها و بیابانهای خشک زیست میکند. این جانور کمابیش اجتماعی بوده و در زمان تغذیه از لاشهها بهطور دستهجمعی دیده میشود. پروازی پرتحرک با بالزدنهای قوی و آرام دارد. با بالهایی باز و بالاتر از سطح بدن بال بازروی میکند و هنگام پرواز گردن بلندش را بهطور کامل به داخل شنل گردنی سفیدش فرو میبرد. دال به صورت دستهجمعی در غارها یا روی تختهسنگهای نقاط مرتفع تولیدمثل میکند.
در ایران
[ویرایش]دال قهوهای پرشمارترین کرکس ایران است که به صورت پراکنده در رشتهکوههای مهم کشور از آذربایجان در شمال غرب تا رشتهکوههای البرز، ارتفاعات خراسان، رشتهکوههای زاگرس، بلندیهای کرمان و کوههای مکران تا مرزهای پاکستان زیست میکند.[۹] امروزه تعداد قابل توجهی از این پرنده را میتوان در پارک ملی سرخهحصار در شرق تهران، پارک ملی تنگ صیاد در استان چهارمحال و بختیاری، پارک ملی کویر، پارک ملی بختگان در استان فارس و پارک ملی گلستان یافت.[۱۰]
منابع
[ویرایش]- ↑ «کرکس گریفون». فهرست سرخ گونههای در معرض خطر IUCN. دریافتشده در ۱۶ مه ۲۰۲۱.
- ↑ Hablitz, C. L. (1783). "Vultur fulvus Briss". Neue Nordische Beyträge zur Physikalischen und Geographischen Erd- und Völkerbeschreibung, Naturgeschichte und Oekonomie. 4: 58–59.
- ↑ Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2020. IOC World Bird List (v10.2). doi: 10.14344/IOC.ML.10.2.
- ↑ Fossilworks: Gyps fulvus بایگانیشده در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine.
- ↑ جرویس رید، سایمون (۱۳۳۷). فهرست پیشنهادی اسامی پرندگان ایران. دانشگاه تهران، شماره ۴۶۵. ص. ۲۳.
- ↑ مبصر، فرید (۱۳۹۵). راهنمای میدانی پرندگان ایران. تهران: ناشر نویسنده. صص. ۲۵۵. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۰۴-۶۱۸۷-۴.
- ↑ Griffon vulture
- ↑ «کرکس گریفون». شبکه جهانی پرندگان شکاری. بایگانیشده از اصلی در ۱۶ مه ۲۰۲۱. دریافتشده در ۱۶ مه ۲۰۲۱.
- ↑ «دال معمولی». کارگروه حفاظت از کرکسهای ایران. دریافتشده در ۱۶ مه ۲۰۲۱.
- ↑ «دال (کرکس گریفون)». دانشنامه پرندگان ایران. دریافتشده در ۱۶ مه ۲۰۲۱.
پیوند به بیرون
[ویرایش]- فهرست سرخ IUCN از گونههای کمترین نگرانی
- بازسانان
- پرندگان آسیا
- پرندگان آفریقای شمالی
- پرندگان اروپا
- پرندگان اوکراین
- پرندگان ایران
- پرندگان توصیفشده در ۱۷۸۳ (میلادی)
- پرندگان شکاری آفریقا
- پرندگان صحرای غربی
- دال (سرده)
- نمادهای ملی آلبانی
- نمادهای ملی اسلوونی
- نمادهای ملی افغانستان
- نمادهای ملی ایران
- نمادهای ملی بلغارستان
- نمادهای ملی بوسنی و هرزگوین
- نمادهای ملی تاجیکستان
- نمادهای ملی ترکیه
- نمادهای ملی صربستان
- نمادهای ملی کرواسی
- نمادهای ملی کوزوو
- نمادهای ملی مونتهنگرو
- نمادهای ملی یوگسلاوی