Արմեն Ալբերտ Ալչյան
Արմեն Ալբերտ Ալչյան անգլ.՝ Armen Albert Alchian | |
---|---|
Ծնվել է | ապրիլի 12, 1914[1] |
Ծննդավայր | Ֆրեզնո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
Մահացել է | փետրվարի 19, 2013[2] (98 տարեկան) |
Մահվան վայր | Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
Քաղաքացիություն | |
Կրթություն | Սթենֆորդի համալսարան և Ֆրեզնոյի բարձրագույն դպրոց |
Գիտական աստիճան | տնտեսագիտության դոկտոր |
Մասնագիտություն | տնտեսագետ, համալսարանի դասախոս և ակադեմիկոս |
Աշխատավայր | Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարան |
Պարգևներ և մրցանակներ | |
Անդամություն | Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա |
Արմեն Ալբերտ Ալչյան (անգլ.՝ Armen Albert Alchian, ապրիլի 12, 1914[1], Ֆրեզնո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ - փետրվարի 19, 2013[2], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայազգի նշանավոր տնտեսագետ, որն ապրել և աշխատել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Արմեն Ալչյանը ծնվել է 1914 թվականին ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգի Ֆրեզնո քաղաքում։ Նրա ծնողները հայ են եղել։ Հայրը` Ալեքս Ալչյանը, ԱՄՆ է տեղափոխվել 1901 թվականին՝ 16 տարեկանում։ Իսկ մայրը՝ Լիլի Նորմարտը, ինչպես գրում է ամերիկյան հանրահայտ «Լոս Անջելես Թայմս» պարբերականը, եղել է Ֆրեզնոյում ծնված առաջին հայ երեխան, իսկ ծնվել է նա 1889 թվականին։
Ա․ Ալչյանը կրթություն է ստացել է նախ Ֆրեզնոյի ավագ դպրոցում, հետո՝ Սթենֆորդի պետական համալսարանում։ Այստեղ նա 1936 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1944-ին՝ պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։
1940 և 1941 թվականները նա անցկացրել է Տնտեսական հետազոտությունների ազգային բյուրոյի (NBER) և Հարվարդի համալսարանում (Harvard University), իսկ 1942-ին՝ Օրեգոն նահանգի համալսարանում (University of Oregon) աշխատել է որպես դասախոս։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, մասնավորապես՝ 1942-1946 թվականներին, Ա. Ալչյանը ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերում եղել է որպես վիճակագրական վերլուծաբան։
1946 թվականին Ա․ Ալչյանը միացել է Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի (University of California, Los Angeles) տնտեսագիտության ֆակուլտետի դասախոսական կազմին և իր ողջ պրոֆեսիոնալ կարիերան անցկացրել է այստեղ՝ արժանանալով մի շարք պարգևների և մրցանակների։ Իր կարիերայի ընթացքում Ա․ Ալչյանը միշտ համագործակցել է «Rand Corporation» ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի հետ, որը զբաղվում է ԱՄՆ-ի անվտանգության և հանրային բարեկեցության խնդիրներով։
1996 թվականին 82-ամյա Ա․ Ալչյանը Ամերիկյան տնտեսագիտական ասոցիացիայի (American Economic Association) կողմից ընտրվել է որպես պատվավոր գործիչ, և նրա անունով է կոչվել Կալիֆոռնիայի համալսարանի տնտեսագիտության տեսության ամբիոնը։ Նա համարվում էր համալսարանի լեգենդար դասախոս։ Իսկ 2000 թվականին դարձել է Ադամ Սմիթի մրցանակի դափնեկիր (The Adam Smith Award)։ Սա էր պատճառը, որ գործընկերները նրան անվանում էին հայկական Ադամ Սմիթ։ Հայկական Ադամ Սմիթը թոշակի է անցել 1984-ին։
Ա․ Ալչյանի անունը մի քանի անգամ հայտնվել է Նոբելյան մրցանակի թեկնածուների շարքում, բայց նրան այդպես էլ այս մրցանակը չի շնորհվել։ Նոբելյան մրցանակի է արժանացել անգամ Ալչյանի ուսանողներից մեկը՝ Ուիլյամ Ֆ․ Շարպը (William F. Sharpe), 1990 թվականին։
Արմեն Ալչյանի ներդրումը տնտեսագիտության զարգացման գործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ա. Ալչյանը նպաստել է տնտեսագիտական մտքի մի քանի դպրոցների հիմնադրմանն ու զարգացմանը։ Նրա աշխատությունները անջնջելի հետք են թողել ծախսերի տեսության, սեփականության իրավունքի տեսության, ֆիրմայի տեսության, շուկայի կառուցվածքի, ինֆլյացիայի ու գործազրկության տնտեսագիտական վերլուծության և այլ բնագավառներում։ Սեփականության իրավունքի և տրանսակցիոն ծախսերի մասին աշխատություններով Ա. Ալչյանը մեծ ներդրում է ունեցել ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության զարգացման գործում։
Ա․ Ալչյանի ուսանողները, գործընկերներն ու հետևորդները նրան ճանաչում են որպես UCLA-ի (University of California, Los Angeles) տնտեսական ավանդույթների հիմնադիր։ Ուսանողների սերունդներ են կրթվել «Համալսարանական տնտեսագիտություն» դասագրքով, որի համահեղինակն է Ալչյանը։ Նա հանդիսանում էր նաև Չիկագոյի տնտեսագիտական դպրոցի (Chicago school of economics) ներկայացուցիչ։ Նրան ընդունել և ընդունում են որպես միկրոէկոնոմիկայի և հատկապես՝ գնային տեսության 20-րդ դարի երկրորդ կեսի լավագույն տեսաբաններից մեկը։
Ուիլյամ Ալենի (William Allen) հետ Ա. Ալչյանը տնտեսագիտության բնագավառում կարևոր «Փոխանակություն և արտադրություն» աշխատության համահեղինակն է։ Այս աշխատությունն իր բովանդակությամբ և կառուցվածքով արմատապես տարբերվում է ամերիկյան տնտեսագիտական տեքստերից, որոնք գրվել են 20-րդ դարի երկրորդ կեսին։
1950 թվականին Ա. Ալչյանը հրապարակել է իր «Անորոշությունը, էվոլյուցիան և տնտեսագիտության տեսությունը» հոդվածը, որն իր կարևորությամբ հայազգի տնտեսագետին բերել է միջազգային ճանաչում։
Ձեռքբերումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր
- Տնտեսական գիտությունների դոկտոր
- Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի (American Economic Association) պատվավոր գործիչ
- Ադամ Սմիթի մրցանակի դափնեկիր (The Adam Smith Award)
Հիմնական աշխատանքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1950. "Uncertainty, Evolution and Economic Theory," Journal of Political Economy 58։ 211–21։
- 1959. "Costs and Outputs" in Moses Abramovitz, ed., The Allocation of Economic Resources։
- 1965. "Some Economics of Property Rights." II Politico 30։ 816–829"։
- 1969. "Information Costs, Pricing and Resource Unemployment," Economic Inquiry 7։ 109–28։
- 1972. (with Harold Demsetz) "Production, Information costs and Economic Organization," American Economic Review 62։ 777–795"։
- 1978. (with Robert Crawford and Benjamin Klein) "Vertical Integration, Appropriable Rents, and the Competitive Contracting Process"։
- 1978. "Economic Forces at Work. Indianapolis։ Liberty Fund"։
- 1983. "Exchange and Production. Wadsworth Publishing. A revision of part of University Economics, first published in 1964"։
- 1993. "Property Rights" in The Concise Encyclopedia of Economics"։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Armen Alchian (April 12, 1914 – February 19, 2013)
- ↑ https://clarivate.com/citation-laureates
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- http://www.econ.ucla.edu/news/alchian/
- http://www.legacy.com/obituaries/latimes/obituary.aspx?pid=163245781
- http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/armen-alchian-98-243658.aspx?ncid=5371
|
- Ապրիլի 12 ծնունդներ
- 1914 ծնունդներ
- Ֆրեզնո քաղաքում ծնվածներ
- Փետրվարի 19 մահեր
- 2013 մահեր
- Լոս Անջելես քաղաքում մահացածներ
- Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
- Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
- Ամերիկահայ տնտեսագետներ
- 20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
- Նոր ինստիտուցիոնալիստ տնտեսագետներ