Մոր Յոկայի
Մոր Յոկայի հունգ.՝ Jókai Mór | |
---|---|
Ծննդյան անուն | հունգ.՝ Ásvay Jókay Móric |
Ծնվել է | փետրվարի 18, 1825[1][2][3][…] |
Ծննդավայր | Կոմառնո, Komárom County |
Վախճանվել է | մայիսի 5, 1904[1][2][4][…] (79 տարեկան) |
Վախճանի վայր | Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա[5] |
Գերեզման | Ֆիումեի փողոցի գերեզմանոց |
Մասնագիտություն | գրող, դրամատուրգ, քաղաքական գործիչ և լրագրող |
Լեզու | հունգարերեն |
Քաղաքացիություն | |
Կրթություն | Grammar School of Reformed College? (1842) |
Ուշագրավ աշխատանքներ | The Man with the Golden Touch? |
Անդամակցություն | Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա |
Կուսակցություն | Resolution Party?[6], Left Centre?[6] և Liberal Party?[7] |
Ամուսին | Róza Laborfalvi? և Bella Nagy? |
Ազգականներ | Mari Váli? |
Մոր Յոկայի (հունգարերեն՝ Jókai Mór [ˈmoːr ˈjoːkɒi], ծնյալ Մորից Յոկայի[8], փետրվարի 18, 1825[1][2][3][…], Կոմառնո, Komárom County - մայիսի 5, 1904[1][2][4][…], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա[5]), Հունգարիայից դուրս հայտնի է նաև որպես Մաուրուս Յոկայի (Maurus Jokai) կամ Մաուրիտիուս Յոկայի (Mauritius Jókai)[9], 19-րդ դարի հունգարացի վիպասան, թատերագիր, հեղափոխական։ Եղել է 1848 թվականի հունգարական հեղափոխության ակտիվ մասնակիցներից և առաջնորդներից մեկը։ Յոկայիի ռոմանտիկ վեպերը մեծ ժողովրդականություն էին վայելում ոչ միայն իր հայրենի Հունգարիայում, այլև նրա սահմաններից դուրս, մասնավորապես՝ վիկտորիական դարաշրջանի Անգլիայում, որտեղ նրան համեմատում էին Չարլզ Դիքենսի հետ[10][11]։ Նրա ստեղծագործությունների մեծ սիրահարներից ու երկրպագուներից էր նաև անձամբ Վիկտորյա թագուհին[12]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Յոկային ծնվել է հունգարական ազնվականական ընտանիքում, ժամանակակից Սլովակիայի հարավում, որտեղ հունգար և սլովակ խառը բնակչություն էր ապրում։ Գրողի տաղանդ նա դրսևորել է դեռ վաղ պատանեկան տարիքից։ Յոկայիի վեպերի մի մասը նվիրված է Հունգարիայի թագավորության հերսական անցյալի պատկերմանը, ընդ որում՝ նրան հաջողվել է խուսափել հարազատ ժողովրդի չափազանցված իդեալականացումից։ Եղել է արտակարգ բեղուն ստեղծագործող. գրական իր ողջ գործունեության ընթացքում գրել է տասնյակ վեպեր, թատերգություններ, պատմվածքներ, վիպակներ, նորավեպեր, բանաստեղծություններ, որոնք ամփոփվել են 110 գրքերում։ Նրա «Սաֆֆի» նորավեպի հիման վրա ավստրիացի նշանավոր կոմպոզիտոր Յոհան Շտրաուսը 1885 թվականին գրել է իր հանրահայտ «Գնչուական բարոն» օպերետը, որը համաշխարհային հաջողություն է արձանագրել։
Յոկայիի մեկ տասնյակից ավելի ստեղծագործություններ էկրանավորվել են՝ բազմապատկելով հեղինակի փառքը։ Առանձնապես մեծ ժողովրդականություն են վայելում նրա «Ոսկի մարդը», «Հունգարական նաբոբը», «Անանուն ամրոցը» վեպերը։ Յոկային իր հայրենի Հունգարիայում և նրա սահմաններից դուրս հայտնի է նաև որպես հեղինակ խոհարարական ինքնատիպ ու սիրված բաղադրատոմսերի, որոնցով հարստացրել է հունգարական խոհանոցը։ Հունգարական գրեթե բոլոր ռեստորաններում կարելի է համտեսել ըստ հանրահայտ գրողի բաղադրատոմսերի պատրաստված խորտիկներ կամ ապուրներ։
Մոր Յոկայիի անունով է կոչվել Մերկուրի մոլորակի խառնարաններից մեկը։ Հունգարիայում 1925 թվականի փետրվարի 1-ին նրա դիմապատկերով նամականիշ է թողարկվել։
Երկեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վեպեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- «Առօրյա» / հունգ.՝ Hétköznapok (1846)
- «Հեղափոխական և մարտական տեսարաններ» / հունգ.՝ Forradalmi és csataképek (1850)
- «Փախստականի օրագիրը» / հունգ.՝ Egy bujdosó naplója (1851)
- «Տրանսիլվանիայի ոսկեդարը» / հունգ.՝ Erdély aranykora (1852)
- «Թուրքական աշխարհը Հունգարիայում» / հունգ.՝ Török világ Magyarországon (1853)
- «Հունգարական նաբոբը» / հունգ.՝ Egy magyar Nábob (1853—1854)
- «Ենիչերիների վերջին օրերը» / հունգ.՝ Janicsárok végnapjai (1854)
- «Զոլտան Կարպատի» / հունգ.՝ Kárpáthy Zoltán (1854)
- «Խեղճ հարուստները» / հունգ.՝ Szegény gazdagok (1860)
- «Նոր հողատերը» / հունգ.՝ Az uj foldesur (1862)
- «Երբ ծերանանք» / հունգ.՝ Mire megvénülünk (1865)
- «Քարսիրտ մարդու որդիները» / հունգ.՝ A kőszívű ember fiai (1869)
- «Սև ադամանդներ» / հունգ.՝ Fekete gyemantok (1870)
- «Ոսկի մարդը» / հունգ.՝ Az Arany Ember (1872)
- «Անանուն ամրոցը» / հունգ.՝ A névtelen vár (1877)
- «Արկածախնդիր Հուգո ֆոն Հաբենիխտի արկածները» / (1879)
- «Ծովանման աչքերով տիկինը» / հունգ.՝ A tengerszemu holgy (1890)
- «Ռակոցիի պատանեկությունը» / հունգ.՝ Rákóczy fia (1893)
- «Եղբայր Դյորդը» / հունգ.՝ Frater Gyorgy (1893)
- «Ուրիշ ժամանակ՝ ուրիշ բարքեր»
- «Սեր՝ մինչև կառափնարան»
- «Աստծո կամքը»
- «Մեռնել կրկնակի»
- «Սրտի տառապյալը»
- «20000 տարի սառույցի տակ»
- «Հոգիներ սանձահարողը»
Փոքրածավալ արձակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- «Վայրի ծաղիկներ» / Vadon virágai (1848, պատմվածքների ժողովածու)
- «Դեղին վարդ» (1893, վիպակ)
- «Երազանք ու կյանք» (վիպակ)
- «Գերեզմանոցային ուրվականներ» (պատմվածք)
Էկրանավորումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1965 — «Քարսիրտ մարդու որդիները»
- 1970 — «Հունգարական նաբոբը»
- 1971 — «Զոլտան Կարպատիի ճակատագիրը»
- 1980 — «Տրանսիլվանիայի ոսկեդարը»
- 1985 — «Սաֆֆի» (մուլտֆիլմ)
- 1985 — «Անանուն ամրոցը» (հեռուստասերիալ)
Երաժշտություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- «Գնչուական բարոն (Յոհան Շտրաուսի օպերետը՝ ըստ «Սաֆֆի» նորավեպի)» (1885)
- «Երգ» (Էրժեբեթ Սյոնյիի օպերան) (1953)
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
- ↑ 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Йокаи Мор // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ 6,0 6,1 Dániel B., József P., Judit P. Képviselők és főrendek a dualizmus kori Magyarországon (հունգ.) — Líceum Kiadó, 2020. — P. 120. — 639 p. — ISBN 978-963-496-144-4
- ↑ Dániel B., József P., Judit P. Képviselők és főrendek a dualizmus kori Magyarországon (հունգ.) — Líceum Kiadó, 2020. — P. 221. — 639 p. — ISBN 978-963-496-144-4
- ↑ В детстве Мор был крещён и зарегистрирован как Móric Jókay, - затем, вследствие канцелярской ошибки, он стал писаться как Mór Jókai.
- ↑ https://antikva.hu/magyar-irodalom/de-duabus-salicibus-enyediensibus
- ↑ Charles Hebbert; Norm Longley; Dan Richardson (2002). Rough Guide. Hungary. Rough Guides. էջ 212. ISBN 9781858289175.
- ↑ University of London. School of Slavonic and East European Studies (1929). The Slavonic and East European Review, Voluma 8. Jonathan Cape. էջ 359.
- ↑ Lóránt Czigány (1984). The Oxford history of Hungarian literature from the earliest times to the present. Clarendon Press. էջ 222. ISBN 9780198157816.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Works by Mór Jókai at Hungarian Electronic Library
- Mór Jókaiի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
- Mór Jókai's works: text, concordances and frequency lists
- Йокаи Мор հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
- Мор Йокаи. «Венгерский набоб»
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մոր Յոկայի» հոդվածին։ |
|
- Փետրվարի 18 ծնունդներ
- 1825 ծնունդներ
- Մայիսի 5 մահեր
- 1904 մահեր
- Բուդապեշտ քաղաքում մահացածներ
- Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Գրողներ այբբենական կարգով
- Հունգարացի գրողներ
- Հունգարացի դրամատուրգներ
- Հունգարացի լրագրողներ
- Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
- Հունգարացի թատերագիրներ