Արտեմ Փաթափութեան
Արտեմ Փաթափութեան | |
---|---|
| |
Ծնած է | 2 Հոկտեմբեր 1967[1] (56 տարեկան) |
Ծննդավայր | Պէյրութ, Լիբանան |
Քաղաքացիութիւն |
|
Ուսումնավայր |
Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան Քալիֆորնիա Համալսարան (Լոս Անճելըս)[2] Քալիֆորնիոյ Արհեստագիտութեան Հիմնարկ[2] Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարան |
Մասնագիտութիւն | մասնկային կենսաբան, նեարդակենսաբան |
Աշխատավայր | Սքրիբս Գիտական Հաստատութիւն[3] |
Անդամութիւն | ԱՄՆ-ի Գիտութիւններու ազգային կաճառ[2], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա?[2] եւ Արուեստներու եւ գիտութիւններու ամերիկեան կաճառ |
Կայքէջ | patapoutianlab.org |
Արտեմ Փաթափութեան (2 Հոկտեմբեր 1967[1], Պէյրութ, Լիբանան), ամերիկահայ գիտնական։ Հոկտեմբեր 2021ին արժանացած է Նոպէլեան մրցանակին բժշկութեան բնագաւառին մէջ։
Կենսագրութիւն եւ ուսում
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Արտեմ Փաթափութեան զաւակն է գրագէտ, հաճընցի արմատներով Սարգիս Վահագնին եւ դաստիարակ, տնօրէնուհի Հայկուհի Աճէմեան-Փաթափութեանին:
Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներուն պատճառով, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Լոս Անճելըս, ուր իր պսակաւորի աստիճանը ստացած է Գալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղէն (Եու. Սի. Էլ. Էյ.), 1990ին, իսկ կենսաբանութեան դոկտորականը՝ հռչակաւոր ՔԱԼԹԷՔ համալսարանէն, 1996-ին: 2000 թուականէն կ՚աշխատի Սքրիբս (SCRIPPS) գիտական մեծ հաստատութեան մէջ իբրեւ հետազօտող եւ ջղագիտութեան բաժանմունքի դասախօս[4][5]։ Ամուսնացած է եւ ունի մանչ զաւակ մը:
2 Յունիս 2017, Արտեմ Փաթափութեան ընտրուած է Միացեալ Նահանգներու հեղինակաւոր Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի անդամ, իր հետազօտութեանց մէջ շօշափելի եւ շարունակական իրագործումներուն շնորհիւ։ Ակադեմիայի 84 նոր անդամներէն մէկը հանդիսացած է[6]։
Պարգեւատրումներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Յունիս 2020-ին, Արտեմ Փաթափութեան պարգեւատրուած է Նորվեկիոյ Գիտութիւններու Ակադեմիայի «ՔԱՎԼԻ» մրցանակով՝ յայտնաբերած ըլլալով ճնշման նկատմամբ զգայուն սպիտակուցներ (protein)` PIEZO1 եւ PIEZO2, որոնք հնարաւորութիւն կու տան շօշափելու զգացում ունենալու եւ հիմք հանդիսանալու բազմաթիւ այլ հիւսոււածքներու եւ բջիջներու տեսակներու գործառոյթներուն[7]։ Թէեւ այսօր ամէնէն ազդեցիկ կիրառումները կը վերաբերին մարդու առողջութեան, Ա. Փաթափութեանի յայտնաբերած սպիտակուցները գոյութիւն ունին անասնական թագաւորութեան ամբողջ տարածքին եւ անհրաժեշտութիւն են բոլոր կաթնասուններու (mammals) ճնշման զգայնութեան համար:
- 4 Հոկտեմբեր, 2021-ին, Փաթափութեան արժանացած է Նոպէլեան մրցանակի բնախօսութեան եւ բժշկութեան բնագաւառին մէջ, Տէյվիտ Ճուլիըսի հետ՝ ջերմաստիճանի եւ հպման ընկալիչներու յայտնաբերման համար[8]: Այդ բարձրագոյն գիտական պարգեւին արժանացած առաջին հայն է։
- 15 Յունիս 2022-ին, Երեւանի Օփերայի համալիրէն ներս, Յովհաննէս Յովհաննիսեան Արտեմ Փաթափութեանին շնորհած է պատուակալ փրոֆեսէօրի կոչում[9]։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ 1,0 1,1 https://twitter.com/ardemp/status/914799909982715910?s=20
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 https://www.premiosfronterasdelconocimiento.es/galardonados/ardem-patapoutian/
- ↑ https://www.scripps.edu/faculty/patapoutian/
- ↑ National Academy of Sciences (NAS)
- ↑ Scripps Research Department of Neuroscience
- ↑ «Փաթափութեան Ընտրուած Է Միացեալ Նահանգներու Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիոյ Անդամ»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2020-06-03-ին։ արտագրուած է՝ 2020-06-03
- ↑ «ՏՈՔԹ. ԱՐՏԵՄ ՓԱԹԱՓՈՒԹԵԱՆ ՊԱՐԳԵՒԱՏՐՈՒԱԾ Է ՆՈՐՎԵԿԻՈՅ ԳԻՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԱԿԱԴԵՄԻՈՅ «ՔԱՎԼԻ» ՄՐՑԱՆԱԿՈՎ»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2020-06-03-ին։ արտագրուած է՝ 2020-06-03
- ↑ «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021»։ NobelPrize.org (en-US)։ արտագրուած է՝ 2021-10-04
- ↑ «ՊԱՏՈՒԱԿԱՆ ՓՐՈՖԵՍԷՕՐԻ ԿՈՉՈՒՄ»։ www.jamanak.com։ արտագրուած է՝ 2022-06-16