აბაზური ენა
აბაზური ენა Абаза бызшва | |
გავრცელებულია | |
მოლაპარაკეთა რაოდენობა | 48.000 კაცი |
ლინგვისტური კლასიფიკაცია | იბერიულ-კავკასიური ენები |
დამწერლობის სისტემა | კირილიცა, აბაზური დამწერლობა |
ენის კოდები | ISO 639-1: ab ISO 639-2: abq ISO 639-3: abq |
რუკა | |
აფხაზურ-აბაზური ენების გავრცელების არეალი აფხაზურ-აბაზური ენების გავრცელების არეალი
| |
ვიკისივრცე | |
ენის თარგი | {{Lang-abq}} |
|
აბაზური ენა[1] (აბაზ. Абаза бызшва [abaza byzšwa]) — აფხაზურ-ადიღური ენების ოჯახის აფხაზურ-აბაზური ქვეჯგუფის ენა. აბაზური ენის დღე — 14 იანვარი. აბაზური ენა აფხაზურ ენასთან ერთად ქმნის ერთ ენობრივ ერთეულს, მაგრამ ტერიტორიული გათიშულობის გამო აბაზური სალიტერატურო ენა გამიჯნულია აფხაზური სალიტერატურო ენისაგან. საკუთრივ აბაზური ენა გავრცელებულია ძირითადად რუსეთის ფედერაციის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკაში.
ამ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 38 000 კაცი რუსეთში, ხოლო 10 000 — თურქეთში.[2]
აქვს ორი დიალექტი — ტაპანთური (ტაფობისა, ველისა), რომელზეც ლაპარაკობს უმრავლესობა და აშხარული (მთისა). სხვაობა დიალექტებს შორის უპირატესად ფონეტიკურია. მნიშვნელოვანი ფონეტიკური სხვაობაა კილოკავებსა და თქმებშიც. აბაზური ენის მორფოლოგიური წყობა არსებითად ისეთივეა, როგორიც აფხაზური ენისა. ზოგადი სხვაობა თავს იჩენს სახელის გაფორმებაში (განსაზღვრულობა — განუსაზღვრელობა, ე. წ. ბრუნვის ფორმათა წარმოება, თანადროულთა სისტემა და სხვა). აბაზურ ენაზე (განსაკუთრებით მის ტაფანთურ დიალექტზე), კერძოდ ლექსიკაზე. სიტყვათწარმოებასა და ფრაზეოლოგიაზე საგრძნობი გავლენა მოუხდენია ადიღურ ენებს. აბაზურ სალიტერატურო ენას საფუძვლად უდევს ტაპანთური დიალექტის ყუბინაელბურგანის კილოკავი (ე. წ. შიშინა ვარიანტი).
ანბანი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აბაზური ენის დამწერლობა შეიქმნა 1932 წელს ლათინური გრაფიკის საფუძველზე. 1938 წლიდან შემოღებულია კირილიცა და მოიცავს 71 ასო–ნიშანს (გრაფემას).
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ქ. ლომთათიძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. I, თბ., 1975. — გვ. 12.
- ქ. ლომთათიძე, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 12.
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- (ინგლისური) Ethnologue დაარქივებული 2011-06-04 საიტზე Wayback Machine.
- აბაზურენოვანი გაზეთი დაარქივებული 2014-08-14 საიტზე Wayback Machine.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები“, თსუ, 2007
- ↑ http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=abq
|