Ħal Balzan
Ħal Balzan | |||
---|---|---|---|
| |||
| |||
| |||
Amministrazzjoni | |||
Stat sovran | Malta | ||
Reġjuni ta’ Malta | Tramuntana | ||
Ismijiet oriġinali | Balzan | ||
Ġeografija | |||
Koordinati | 35°53′51″N 14°27′12″E / 35.8975°N 14.4533°EKoordinati: 35°53′51″N 14°27′12″E / 35.8975°N 14.4533°E | ||
| |||
Superfiċjenti | 0.6±0 kilometru kwadru | ||
Għoli | 56 m | ||
Demografija | |||
Popolazzjoni | 3,958 abitanti (31 Marzu 2014) | ||
halbalzanlocalcouncil.comu localgovernmentdivisioncms.gov.mt… |
Ħal Balzan huwa villaġġ fiċ-ċentru ta' Malta. Flimkien ma' Ħ'Attard u Ħal Lija, jifforma parti mit-"Tlett Villaġġi". Ir-raħal kien jikkonsisti fi ftit djar u għelieqi, iżda maż-żmien kiber u fis-seklu 17 sar parroċċa. Fl-2019 gew registrati 4,768 abitant.[1]
Etimoloġija
[immodifika | immodifika s-sors]F’Malta, ħafna ismijiet tal-irħula huma identiċi għal ċerti kunjomijiet tal-familja, bħal Attard u Lija. Għalhekk, xi wħud jemmnu li r-raħal ta' Ħal Balzan wiret ismu minn familja li kunjomha kien Balzan. Balsan (Balzan) letteralment tfisser kollettur tat-taxxa jew kollettur tal-kontribuzzjonijiet. Il-kollettur tat-taxxa dak iż-żmien probabbli kien jgħix f'Ħal-Balzan li kien jifforma parti minn Birkirkara.[2]
Wirt Storiku u Kultura
[immodifika | immodifika s-sors]
Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Balzan fiha diversi xogħlijiet tal-arti minn pitturi famużi Maltin bħal Giuseppe Calleja, Chev. Emvin Cremona u Paul Camilleri Cauchi.[3] L-istatwa użata fil-festa tar-raħal ċċelebrata fil-ġimgħa ta' 2 ta‘ Lulju, hija minquxa fl-injam mill Salvatore Dimech (is-Sarċ) u turi l-Madonna flimkien mal-Arkanglu Gabrijel.[4] Il-festa sekondarja tal-parroċċa hija dik ta' San Valentinu.
Bħal Ħ'Attard u Ħal-Lija, Ħal Balzan huwa mfittex bħala post poplari ta' residenza. Il-popolazzjoni żdiedet matul iż-żmien minħabba l-iżviluppi fuq skala kbira bi blokki ta’ appartamenti li qed jinbnew flok vilel antiki u l-ġonna tagħhom. Dan l-iżvilupp qed iseħħ l-aktar fil-periferija tar-raħal, u ċ-ċentru storiku għadu ppreservat. Ħal Balzan huwa villaġġ li jgawdi minn Żoni ta’ Konservazzjoni Urbana.
Arkitettura
[immodifika | immodifika s-sors]Knejjes
[immodifika | immodifika s-sors]Kappella tal-Annunzjata (Parroċċa l-Antika)
[immodifika | immodifika s-sors]Din il-knisja nbniet fis-Seklu 17. Kif tlestiet fl-1655, malajr beda jinħass li ma kienitx toffri biżżejjed spazju għall-popolazzjoni li dejjem kienet qed tikber. L-ewwel ġebla tal-knisja l-ġdida tqiegħdet fl-1669 u l-binja l-ġdida ġiet imbierek fl-1695. Il-Perit mhux magħruf iżda d-disinn ta' barra jista’ jiġi attribwit lill-istil Toscan. Id-Disinn tal-koppla huwa nfluwenzat mill-Barokk, stijl li kien għadu kif dahal f'Malta f'dawk iż-żminijiet. L-Entratura tal-knisja tinkludi statwa tal-ġebel tal-Madonna f’nicca li fuq quċċata tagħha nsibu tieqa tal-ħġieġ f'forma ta’ ċirku. Il-żelfry nbniet fl-1708 bil-koppla titlesta sena qabel.[5]
Parroċċa tal-Annunzjata
[immodifika | immodifika s-sors]Din il-Knisja Parrokkjali, mibnija fis-seklu 17 tinsab fil-qalba tar-raħal. Il-barka u t-tqegħid tal-ġebla tal-fondazzjoni seħħew fis-26 ta’ Diċembru 1669. Fr. Domenico Ellul, dak iż-żmien kien Kappillan. In-nies tal-lokal kienet ilha titlob għal knisja akbar biex takkomoda l-popolazzjoni tar-raħal li kompliet tiżdied sena wara sena. Wara ħafna talbiet, inkluża petizzjoni uffiċjali ppreżentata minn Fr. Ellul lil Vigarju Ġeneral Mongr Cauchi, it-talb tagħhom intlaqa'. Mons. Balaguer ikkonferma d-decizjoni uffiċjali tiegħu fil-11 ta’ Lulju 1663.[6] Il-forma tal-knisja ssegwi r-regoli stabbiliti mill-knisja fil-Konċilju ta' Trentu li jiddettaw li jkun hemm il-bini fil-pjan ta’ salib. In-Nave huwa maħsub biex iwassal għall-altar ewlieni li jiffaċċja l-Lvant, b'spazju allokat b’mod speċjali għall-Kor. Partijiet mill-knisja u l-faċċati tagħha ġew restawrati f’Settembru 2020 bħala parti mill-fondi disponibbli permezz tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali. [7]
Knisja tal-Assunzjoni
[immodifika | immodifika s-sors]Il-knisja li naraw illum inbniet fl-1846 fuq l-insistenza ta Rev. Salvu Sammut Pullicino li ried jibni knisja fl-istil li kien popolari dak iż-żmien. Fit-Tieni Gwerra Dinjija l-knisja kienet użata bħala dar temporanja għal refuġjati li kienu ħarbu mill-Kottonera. Aktar tard, din il-knisja serviet wkoll bħala spazju ta’ tagħlim għall-istudenti tal-Liġi tal-Università ta’ Malta. Wara l-gwerra kienet użata bħala maħżen għall-istatwi u dekorazzjonijiet oħra użati fil-festa. Wara li ġiet restawrata, hija serviet bħala kappella dedikata għall-adorazzjoni. Quddiem il-knisja nsibu statwa tal-Madonna li tmur lura għall-bidu tas-seklu 19.[5]
Kapella ta' Santu Rokku
[immodifika | immodifika s-sors]Din il-knisja tinsab fi Triq it-Tlett Knejjes, ħdejn il-Kappella tal-Annunzjata (il-parroċċa l-antika). Il-kappella nbniet fl-1593 fl-istess sena li kienet feġġet il-Pesta. Il-vittmi taʼ din il-marda ġew midfuna fil knisja. Il-pittura prinċipali fil-kappella turi lil Santu Rokku, San Pawl u San Sebastian, it-tliet qaddisin protetturi kontra l-marda qerrieda.[8]
Knisja tal-Bon Pastur
[immodifika | immodifika s-sors]Din il-kappella żgħira taghmel parti mill-kunvent tar-Ragħaj it-Tajjeb kienet dedikata lil San Ġużepp. Din ġiet iddisinjata mill-Perit Vincenzo Busuttil u l-kostruzzjoni tal-ġebel tħalla f’idejn il-bennej Piju Ebejer.[9][10] Hija ġiet inawgurata fl-4 ta’ April 1870. Knisja ħafna akbar inbniet bejn l-1898 u l-1901. Dan il-bini ġdid kien iddedikat lill-Qalb taʼ Ġesù. L-Arċisqof Monsinjur Peter Pace bierek il-kappella fis-7 ta’ Frar 1901.[11]
Ir-Reverenza lil Santu Rokku
[immodifika | immodifika s-sors]Ta' sikwit niltaqghu ma' statwi, ismijiet ta' toroq, niċeċ u monumenti oħra ta' tifkira madwar Malta b' reverenza lil Santu Rokku. Il-twemmin huwa li Santu Rokku huwa l-qaddis protettur kontra l-pesta u reverenza lejh tipproteġi l-abitanti kontra l-pesta u kull forma oħra ta' mard ta' dak iż-żmien. F’Ħal Balzan hemm kappella, triq, kif ukoll statwa ddedikati lil Santu Rokku. L-istatwa tinsab fil-kantuniera tat-triq bl-istess isem sabiex tissorvelja u tipproteġi n-nies li jgħixu fir-raħal. [12]
Postijiet ta' Wirt Storiku u Importanza
[immodifika | immodifika s-sors]Mwielda fil-Lokalita'
[immodifika | immodifika s-sors]- Rev. Monsignor John (Gwann) Dimech ( 1922-2009) [17]
- Piju Ebejer (1874-1931) Bennej Prim[9]
- Gabriel Caruana Artist (1929-2018)
- Fra Giuseppe Zammit [18]
- Bernardo Manduca Piscopo Macedonia (1891-1971)[19][20]
- Prof. John Borg
- Isqof Joseph Grech
- Giuseppe Frendo[21]
- Mikel Scicluna - Lotta (29 Lulju 1929 – 20 Marzu 2010)
Għaqdiet Reliġjużi
[immodifika | immodifika s-sors]- Tal-Bon Pastur - Dar Merħba Bik huwa kunvent tas-Sorijiet Rgħaj It-Tajjeb (Good Shepherd) li waslu Malta minn Smyrna fl-1858. Kif waslu ngħataw dar f’Ħal-Lija mill-Marquis Testaferrata biex titwaqqaf skola bl-akkomodazzjoni għall-tfajliet li kienu jiġu minn Sqallija. Illum dan il-bini jservi bħala s-sit tal-Kunsill Lokali, is-Servizzi Soċjali u l-Posta fir-raħal.[11] Is-sorijiet kienu joffru ukoll klassijiet għall-orfni u nisa li riedu jibdlu ħajjitom. Il-kunvent f’Ħal-Balzan inbena f'1868 bl-għajnuna taʼ ħafna benefatturi. Ix-xogħol tal-kunvent għadu għaddej sal-lum fejn joffri kenn lin-nisa u lit-tfal tagħhom mill-vjolenza domestika, jgħin lill-ommijiet li jsibu ruħhom waħedom kif ukoll lill-irġiel refuġjati u lill-familji tagħhom li jispiċċaw f’Malta.[22]
- Il-Kunvent magħruf bħala Stella Maris huwa il-lok tal-Missjunarji Franġiskani taʼ Marija [23] inbena fil-1926. Din il-binja sservi bħala kunvent, kappella u skola. L-Iskola ta' Stella Maris adottat is-sistema ta’ tagħlim ta’ Montessori meta fetħet fl-1944. Ftit snin wara, fl-1950, l-iskola bdiet toffri klassijiet ta’ kindergarten flimkien ma' l-iskola primarja għas-subien. Mill-2008 l'hemm l-Iskola Stella Maris saret skola li tipprepara l-istudenti għall-Kulleġġ San Alwiġi fejn l-istudenti kienu jmorru biex jiksbu l-edukazzjoni sekondarja tagħhom.[24]
Kunsill Lokali Balzan
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Kunsill Lokali ta' Ħal-Balzan huwa kompost minn: [25]
- Dr Angelo Micallef (Sindku)
- Stephen Gatt (Kunsillier)
- Mary Louise Briffa (Kunsilliera)
- Dr Oliver Nicholas De Gaetano (Kunsillier)
- Ms Doriette Farrugia (Segretarja)
Servizzi fil-Komunità
[immodifika | immodifika s-sors]- Ufficcju Parrokjali Knisja ta' Ħal-Balzan, Triq Idmejda
- Kunsill Lokali Ħal-Balzan, Triq il-Kbira
- Għassa tal-Pulzija, Pjazza Bertu Fenech
- Centru tas-Saħħa, Triq il-Kbira
- Każin Partit Laburista, Triq it-Tliet Knejjes
- Każin Nazzjonalista, Triq il-Kbira
- Malta Hospice Movement, Vjal il-Bon Pastur [26]
Sport
[immodifika | immodifika s-sors]- Il-Klabb tal-Futbol ta' Ħal-Balzan (Balzan Football Club) ġie imwaqqaf fl-1937. Huwa tim li jikkompeti fil-Livell Premier tal-Futbol Malti. It-tim ilu jikseb riżultati promettenti b’mod konsistenti f'dawn l-aħħar 5 snin b' klassifikazzjonijiet fit-tieni post u anke f’dawk finalisti fl-aħħar ftit snin. Fl-2019, huma rebħu l-FA Trophy ta' Malta wara li għelbu lil Valletta FC.[27]
Għaqdiet Mużikali
[immodifika | immodifika s-sors]Toroq Prinċipali
[immodifika | immodifika s-sors]- Triq Birbal
- Triq Idmejda
- Triq Il-Kbira
- Triq Il-Mitħna
- Triq It-Tliet Knejjes
- Triq L-Imdina
- Triq San Franġisk
- Vjal De Paule
- Wied Ħal Balzan
-
Parroċċa ta' l-Annunzjata, Balzan
-
Knisja ta' Santa Marija, Balzan
-
Knisja ta' Santu Rokku, Balzan
-
Knisja tal-Bon Pastur, Balzan
-
Pjazza Bertu Fenech
-
Villa Macedonia, Balzan
-
Dar Hena, Ambaxxata tal-Libya, Balzan
-
Triq il-Kbira, Balzan
-
Toroq Principali, Balzan
-
Triq Sisner, Balzan
-
Arkitettura antika, Balzan
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ^ Brinkhoff, Thomas (2020-09-28). "Malta: Division - Statistical Districts and Localities". CityPopulation.de. Miġbur 2021-03-18.
- ^ Abela, Giovanni-Francesco (1647). Della descrittione di Malta: isole nel mare siciliano con le sve antichita, ed altre notitie (bit-Taljan). P. Bonacota. p. 89.
- ^ "Churches". localgovernment.gov.mt. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2018-01-15. Miġbur 2021-03-18.
- ^ Montanaro, Eugenio (1984). "Ix-xogħlijiet u l-ħajja ta' Salvatore Dimech (1804-1886) - 1". Il-Mosta. Vol. 124. pp. 12–13.
- ^ a b Cassar, George (2019). A Taste of the History, Culture and Environment of the Central Region of Malta (bl-Ingliż) (1el ed.). Valletta, Malta: Kite Group. ISBN 978-99957-50-67-1.
- ^ Bezzina, Carmel (2019-12-22). "Balzan parish church – 350 years from the laying of its foundation stone". Times of Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2021-01-26.
- ^ Galea-Curmi, Joseph (2020-09-20). "Inawgurat ir-restawr tal-knisja parrokkjali ta' Ħal Balzan". L-Arċidjoċesi ta' Malta. Miġbur 2021-01-26.
- ^ "Churches, Chapels and Feast". Ħal Balzan Local Council (bl-Ingliż). Arkivjat minn l-oriġinal fl-2021-01-22. Miġbur 2021-01-26.
- ^ a b Cassar, Silvio (2004). "Mastru Piju Ebejer". Festa ta' Marija Annunzjata 2004. Balzan, Malta. p. 73.
- ^ "Inteview: 'Eternal Seeker of myth and magic'". The Malta Independent (bl-Ingliż). 2009-02-23. Miġbur 2021-01-26.
- ^ a b "History". Dar Merħba Bik Foundation: Good Shepherd Sisters (bl-Ingliż). Arkivjat minn l-oriġinal fl-2021-01-17. Miġbur 2021-01-26.
- ^ Micallef, Sarah (2020-04-02). "This chapel is dedicated to a saint who is considered protector of plague sufferers". GuideMeMalta.com (bl-Ingliż). Miġbur 2021-01-26.
- ^ Palazzo Bosio (PDF) (Rapport) (bl-Ingliż). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. 2012-12-28.
- ^ Villa Macedonia and Gardens (PDF) (Rapport) (bl-Ingliż). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. 2012-12-28.
- ^ Church of St. Anard (PDF) (Rapport) (bl-Ingliż). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. 2012-06-26.
- ^ Wignacourt Aqueduct (PDF) (Rapport) (bl-Ingliż). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. 2012-12-28.
- ^ Bezzina, Carmel (2009-01-09). "Appreciation: Monsignor John Dimech (1922-2009)". The Malta Independent (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ Cassar Pullicino, J. (1982). "The Priest who declined a Bishopric". Melita Historica (bl-Ingliż). 8 (3): 213–233.
- ^ Bezzina, Carmel (2003-08-08). "The rape of Balzan". Times of Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ Bezzina, Carmel (2008-09-06). "Villa Macedonia scheduling is most welcome news". Times of Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ Sammut, Joseph C. (1992). Maltese Blockade Medals. Proceedings of History Week 1992 (bl-Ingliż). pp. 77–87.
- ^ "Good Shepherd Sisters – Dar Merħba Bik Foundation". Malta Council for the Voluntary Sector (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Franciscan_Missionaries_of_Mary
- ^ "Malta". Franciscan Missionaries of Mary: UK, Ireland and Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ "Councillors And Responsibilities". Ħal Balzan Local Council (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ "Hospice Malta | care | compassion | dignity". Hospice Malta (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ Busuttil, Antoine (2019-05-18). "Alfred Effiong Hands Balzan Historic FA Trophy". MaltaFootball.com (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ "Każin Tal-Banda San Gabriel, Ħal Balzan". Każin Tal-Banda San Gabriel, Ħal Balzan (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.
- ^ "Socjeta Filarmonika Marija Annunzjata". Malta Council for the Voluntary Sector (bl-Ingliż). Miġbur 2021-02-18.