Ans 1440
Istòria
v. 1440 : acabament dau procès d'organizacion dau Reiaume Tarasc en Mesoamerica. La capitala foguèt installada a Tzintzuntzan e lei regions perifericas de l'estat venguèron un ensemble d'entitats tributàrias.
1440 : en Provença, destruccion d'una partida de l'Abadiá de Silvacana en causa d'una venguda deis aigas de Durença. Lo centre religiós mau capitèt de restaurar son influéncia après aquela catastròfa.
1440 : crisi novèla de la Glèisa d'Orient après la signatura d'un acòrdi d'union en 1439 amb la Glèisa Catolica. Pasmens, aquò empediguèt pas l'organizacion de la crosada decidida en 1439 (→ 1444).
1440 : en Mesoamerica, mòrt dau tlatoani Itzcoatl. Son nebòt Moctezuma Ièr li succediguèt.
1441 : dins l'espaci maia, destruccion de Mayapan, darriera ciutat-estat importanta de la region per una coalicion menada per lo cap militar Ah Xupan. Aquò entraïnèt un lòng periòde de guèrras intèrnas que durèt fins a 1461.
1442 : fin de la conquista dau Reiaume de Nàpols per leis Aragonés.
1444 : desfacha de la crosada decidida en 1439 per ajudar l'Empèri Bizantin còntra lei Turcs (batalha de Varna). Lo rèi Ladislau III Jagellon, rèi de Polonha-Lituània e d'Ongria e cap de l'expedicion, foguèt tuat durant lei combats e remplaçat per Casimir IV Jagellon en Polonha-Lituània e Ladislau V en Ongria.
Cultura
1441 : en Etiopia, fondacion dau monastèri de Debre Metmaq dins la region de Tegulet per lo negus Kwestantinos Ièr.
Sciéncias e tecnicas
1440 : publicacion d'una teoria dau cardenau alemand Nicolas de Cues (1401-1464) que depintava una cosmologia diferenta d'aquela de Ptolemèu. En particular, son autor supausava un movement de rotacion de la Tèrra a l'entorn dau Soleu e l'existéncia d'autrei planetas abitadas. Parlèt tanben d'un univèrs similar a una esfèra sensa limit determinat. Pasmens, assaièt pas de matematizar son ipotèsi per la demostrar e son idèa demorèt lòngtemps desconeguda.
1440 : acabament de la publicacion d'una tiera de tractats escrichs per lo matematician arabe espanhòu Al-Qalasadi (1412-1486). Son trabalh presenta la particularitat d'utilizar de simbòls e d'abreviacions per representar leis operacions aritmeticas dins leis operacions algebricas. Aquò èra pas lo premier còp dins l'Istòria mai lei tèxtes d'Al-Qalasadi, largament difusats, aguèron un ròtle decisiu dins la generalizacion d'aqueu concèpte.
1440 : data pus anciana enregistrada dins un document escrich de Corèa de l'utilizacion d'un pluviomètre. Dins aquò, aquel instrument èra ja conegut dins la peninsula indiana au sègle IV avC.