Nowy izraelski szekel
Kod ISO 4217 |
ILS |
---|---|
Symbol |
₪ |
Państwo | |
Lata w obiegu |
od 1 stycznia 1986 |
Bank centralny | |
Poziom inflacji |
-0,54% w kwietniu 2020 roku[3] |
Podział |
1 nowy izraelski szekel = 100 agorot |
Banknoty |
20, 50, 100, 200 szekli |
Monety |
1 agora, 5 agor, 10 agor |
Nowy izraelski szekel (hebr. שקל חדש, ⓘszekel chadasz, lm. שקלים חדשים, szkalim chadaszim; arab. شيقل جديد, szikel dżadid) – oficjalna jednostka walutowa Izraela od 1985 roku[4]. Używana także jako legalny środek płatniczy w Autonomii Palestyńskiej[a][5].
Jeden nowy szekel dzieli się na 100 agor[4]. W języku hebrajskim określa się go mianem „nowego szekla” (hebr. שקל חדש, szekel chadasz) lub w skrócie ש"ח (szach)[4]. W Izraelu symbolem waluty jest ₪[b] oraz skrótowiec NIS (od angielskiej nazwy New Israeli Sheqel). Według standardu ISO 4217 waluta ta posiada kod ILS[6]. Emitentem waluty w Izraelu jest Bank Izraela[7].
Historia
Szekel jest jednostką znaną z Biblii. Wspomina została w momencie, kiedy Abraham chciał nabyć grotę oraz kawałek pola w Hebronie od Hetytów[c][8] .
Efron dał na to Abrahamowi taką odpowiedź: «Panie mój, posłuchaj mnie: ziemia warta czterysta syklów srebra – suma niewielka dla mnie i dla ciebie – pochowaj swoją zmarłą!»
Szekel w czasach biblijnych był nazwą jednostki masy, którą wykorzystano do nazwania jednostki monetarnej. Współczesna nazwa waluty izraelskiej odwołuje się właśnie do tej z czasów biblijnych[9].
Nowy szekel został wprowadzony do obiegu 1 kwietnia 1985 i zastąpił starego szekla (1 NIS = 1000 starych szekli), który wcześniej wyparł w 1980 lirę izraelską (1 stary szekel = 10 lir izraelskich), nazywaną też szterlingiem izraelskim (nazwa pochodząca z czasów Mandatu Palestyny). Denominacja starych szekli w stosunku 1000:1 miała ułatwić księgowość i usprawnić płatności przy zmianie waluty na nową. Pierwsze banknoty w 1985 roku miały nominały 50 i 100 nowych szekli. Rok później pojawił się banknot o nominale 20 nowych szekli. Nowe szekle kontynuowały tradycje promowania i utrwalania historii żydowskiej. Kolorystyka również miała odpowiadać tej, która obowiązywała banknoty starych szekli. Oficjalnie nowy izraelski szekel zastąpił stare szekle 1 stycznia 1986 roku[4][10].
Od kwietnia 2008 roku poza zwykłymi banknotami papierowymi, Bank Izraela emituje także banknoty polimerowe. Jedyne zmiany, jakie w nich zaszły, to wprowadzenia tzw. transparentnego okienka pod postacią gwiazdy Dawida[11][12].
Banknoty i monety
Banknoty (seria A)
Nominał banknotu | Grafika | Data emisji | Wymiary | Portret | Opis |
---|---|---|---|---|---|
1 ₪ | 8 maja 1986[10] | 138 X 76 mm | Majmonides | Na awersie przedstawiono portret Majmonidesa na tle fragmentu jego dzieła Miszne Tora. Rewers przedstawia Tyberiadę, miejsce pochówku Majmonidesa | |
5 ₪ | 4 września 1986[10] | 138 X 76 mm | Lewi Eszkol | Awers przedstawia Lewiego Eszkola na tle Jerozolimy. Rewers przedstawia rurę wodną symbolizującą działania Eszkola na rzecz użyźnienia i nawodnienia gleb w kraju. | |
10 ₪ | 4 września 1985[10] | 138 X 76 mm | Golda Meir | Awers przedstawia portret Goldy Meir obok drzewa, którego gałęzie tworzą sześcioramienną gwiazdę. Na rewersie Żydzi przed moskiewską synagogą z napisem po hebrajsku „Pozwól odejść mojemu ludowi”. | |
20 ₪ | 2 kwietnia 1988[10] | 138 X 76 mm | Mosze Szaret | Awers przedstawia Moszego Szareta, na prawo od niego tytuły jego książek (widoczne pod szkłem powiększającym), a po lewej upamiętnienie ceremonii wywieszenia izraelskiej flagi przy budynku ONZ. Rewers symbolizuje Gimnazjum Herclija, w którym uczył się Szaret. | |
50 ₪ | 4 września 1985[10] | 138 X 76 mm | Szmuel Josef Agnon | Awers ukazuje portret Agnona na tle książek. Rewers przedstawia panoramę Jerozolimy, a pod nią sztetl z Europy Wschodniej. | |
100 ₪ | 19 sierpnia 1986[10] | 138 X 76 mm | Jicchak Ben Cewi | Awers ukazuje portret drugiego prezydenta Izraela Jicchaka Ben Cewiego, na prawo znajdują się tytuły jego książek (widoczne pod szkłem powiększającym), w tle grupa ludzi symbolizująca Żydów z różnych części świata, którzy tworzą nowe społeczeństwo izraelskie. Rewers przedstawia widok na Peki’in wraz ze synagogą, jaskinią, starożytnym kamiennym świecznikiem i drzewo karobowe. | |
200 ₪ | 16 lutego 1992[10] | 138 X 76 mm | Zalman Szazar | Awers przedstawia portret trzeciego prezydenta Izraela Zalmana Szazara obok menory zrobionej z łańcucha DNA, symbolu postępu w nauce. Rewers przedstawia uczącą się dziewczynkę. |
Banknoty (serie B i C)
Nominał banknotu | Grafika | Seria | Wymiary | Portret | Opis |
---|---|---|---|---|---|
20 ₪ | B (od 3 stycznia 1999)[13] | 138 X 71 mm | Mosze Szaret | Na awersie portret Moszego Szareta. W tle upamiętnienie ceremonii wciągnięcia flagi Izraela przed budynkiem ONZ. Na rewersie ochotnicy Brygady Żydowskiej, wieża obserwacyjna z Palestyny oraz przemówienie radiowe Szareta. | |
C (od 2014)[14] | 129 × 71 mm | Rachel Bluwstein | Awers przedstawia portret Racheli Bluwstein na tle liści palmowych. Rewers przedstawia wybrzeże Jeziora Kineret oraz cytaty z wierszy poetki. | ||
50 ₪ | B (od 3 stycznia 1999)[13] | 138 X 71 mm | Szmuel Josef Agnon | Awers przedstawia Agnona na tle prywatnej biblioteczki, obok treść przemówienia po nagrodzeniu go Nagrodą Nobla w 1966 roku w dziedzinie literatury. Rewers ukazuje jego miejsce pracy oraz listę 16 książek jego autorstwa. | |
C (od 2014)[14] | 136 × 71 mm | Szaul Czernichowski | Awers przedstawia portret Szaula Czernichowskiego na tle drzewa cytrynowego. Rewers banknotu przedstawia kolumnę koryncką wraz z cytatem z wiersza poety. | ||
100 ₪ | B (od 3 stycznia 1999)[13] | 138 X 71 mm | Jicchak Ben Cwi | Awers przedstawia portret drugiego prezydenta Izraela Jicchaka Ben Cwiego na tle gabinetu prezydenta. Obok przemówienie wygłoszone przez niego na pierwszym zgromadzeniu Żydów jemeńskich w 1953 roku. Rewers ukazuje synagogę w Peki’in oraz widok na samą miejscowość. Obok przemówienie z inauguracji drugiej kadencji. | |
C (od 2014)[14] | 143 × 71 mm | Lea Goldberg | Awers banknotu przedstawia portret Lei Goldberg na tle kwiatów migdałowca. Na rewersie znajdują się stado jeleni, będących inspiracją dla wiersza poetki, z którego cytat również znajduje się na rewersie. | ||
200 ₪ | B (od 3 stycznia 1999)[13] | 138 X 71 mm | Zalman Szazar | Awers ukazuje Szazara na tle uczniów w szkole oraz przemówienie Szazara w Knesecie po uchwaleniu Prawa o Obowiązkowej Edukacji w 1949 roku. Rewers przedstawia fragment uliczki w Safedzie oraz fragment eseju Szazara. | |
C (od 2014)[14] | 150 × 71 mm | Natan Alterman | Awers przedstawia portret Natana Altermana na tle jesiennych liści. Rewers przedstawia roślinność w księżycowym świetle wraz z cytatem z wiersza poety. | ||
500 ₪ | Niewprowadzony | Icchak Rabin | Miał wejść do obiegu w 2002 roku, jednak uznano, że nie ma potrzeby, aby w Izraelu wprowadzić banknot o nominale 500 szekli[15] |
Monety
Nominał
monety |
Wzory | Grafika | Data | Parametry | Opis | |||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Wprowadzenia | Wycofania | Stop | Waga | Wymiary (średnica) | ||||
1 agora | 1 września 1985 | 1 kwietnia 1991 | 92% miedzi, 6% aluminium, 2% niklu | 2 g | 17 mm | Awers przedstawia starożytną galerę, nazwę państwa w językach arabskim, angielskim i hebrajskim oraz herb Izraela. Rewers zawiera nominał monety, napis „Agora” po angielsku i hebrajsku oraz rok zapisany po hebrajsku. Motyw odwołuje się do monety bitej przez Heroda Archelaosa. | ||
5 agor | 4 września 1985 | 1 stycznia 2008 | 92% miedzi, 6% aluminium, 2% niklu | 3 g | 19,5 mm | Awers przedstawia kopię monety z czwartego roku wojny żydowskiej, nazwę państwa w językach arabskim, angielskim i hebrajskim oraz herb Izraela. Rewers zawiera nominał monety, napis „Agora” po angielsku i hebrajsku oraz rok zapisany po hebrajsku. | ||
10 agor | 4 września 1985 | 92% miedzi, 6% aluminium, 2% niklu | 4 g | 22 mm | Awers przedstawia kopię monety bitej przez Antygona, króla Judei, z siedmioramiennym świecznikiem, nazwę państwa w językach arabskim, angielskim i hebrajskim oraz herb Izraela Rewers zawiera nominał monety, napis „Agora” po angielsku i hebrajsku oraz rok zapisany po hebrajsku. | |||
½ szekla | 4 września 1985 | 92% miedzi, 6% aluminium, 2% niklu | 6,5 g | 26 mm | Awers przedstawia lirę oraz herb Izraela. Rewers zawiera nominał monety, napis „nowy szekel” po hebrajsku i angielsku, rok zapisany po hebrajsku i nazwę państwa po hebrajsku, arabsku i angielsku. | |||
1 szekel | 4 września 1985 | 75% miedzi, 25% niklu | 4 g | 18 mm | Awers przedstawia kwiat lilii, napis „Jehud” w starożytnym hebrajskim i herb Izraela. Od 1994 roku obowiązuje moneta o nowym stopie. W celu jej odróżnienia od starej wersji dodano kropkę pod herbem. Rewers zawiera nominał monety, napis „nowy szekel” po hebrajsku i angielsku, rok zapisany po hebrajsku i nazwę państwa po hebrajsku, arabsku i angielsku. | |||
2 szekle | 9 września 2007 | Stal niklowana | 5,7 g | 21,6 mm | Awers przedstawia dwa rogi obfitości wypełnione owocami, między nimi owoc granatu, nad nimi znajduje się herb Izraela, po jego lewej i prawe stronie, wokół monety znajdują się sznury pereł do połowy monety. Rewers zawiera nominał monety, napis „nowe szekle” po hebrajsku i angielsku, rok zapisany po hebrajsku i nazwę państwa po hebrajsku, arabsku i angielsku. Motyw monety odwołuje się do monety bitej przez Jana Hirkana I | |||
5 szekli | 2 stycznia 1990 | 75% miedzi, 25% niklu | 8,2 g | 24 mm | Awers przedstawia głowicę kolumny, nad nią herb Izraela, a wokół monety jest sznur pereł. Rewers zawiera nominał monety, napis „nowe szekle” po hebrajsku i angielsku, rok zapisany po hebrajsku i nazwę państwa po hebrajsku, arabsku i angielsku. Motyw monety odwołuje się do architektury okresu izraelickiego (epoka żelaza) w regionie. | |||
10 szekli | 7 lutego 1995 | Rdzeń: Brązal
Pierścień: Stal niklowana |
7 g | Rdzeń: 16 mm
Pierścień: 23 mm |
Awers przedstawia palmę daktylową z siedmioma liśćmi, a po obu stronach palmy kosze z daktylami, po lewej herb Izraela, po prawej napis „ku odkupieniu Syjonu” w starożytnym i współczesnym hebrajskim. Prawa strona rdzenia otoczona sznurem pereł, lewa strona pierścienia i część rdzenia z pionowymi liniami. Rewers zawiera nominał monety, napis „nowe szekle” po hebrajsku, arabsku i angielsku, rok zapisany po hebrajsku i nazwę państwa po hebrajsku, arabsku i angielsku, pionowe linie jak na awersie oraz daktyle. Motyw odwołuje się do monety z ok. 69 roku p.n.e. z okresu wojny żydowskiej, przed zniszczeniem Świątyni Jerozolimskiej. |
Okolicznościowe monety obiegowe
- Osobny artykuł:
Nominał
monety |
Grafika | Data emisji | Opis |
---|---|---|---|
1 agora | 10 grudnia 1986 | Na rewersie dodano na górze monety chanukiję, po jej lewej stronie nazwę święta Chanuka po angielsku a po prawej po hebrajsku. Reszta pozostała bez zmian. | |
7 czerwca 1988 | Na rewersie dodano na górze monety napis „40 lat Izraela”. Reszta pozostała bez zmian. | ||
5 agor | 10 grudnia 1986 | Na rewersie dodano na górze monety chanukiję, po jej lewej stronie nazwę święta Chanuka po angielsku a po prawej po hebrajsku. Reszta pozostała bez zmian. | |
7 czerwca 1988 | Na rewersie dodano na górze monety napis „40 lat Izraela”. Reszta pozostała bez zmian. | ||
10 agor | 10 grudnia 1986 | Na rewersie dodano na górze monety chanukiję, po jej lewej stronie nazwę święta Chanuka po angielsku a po prawej po hebrajsku. Reszta pozostała bez zmian. | |
7 czerwca 1988 | Na rewersie dodano na górze monety napis „40 lat Izraela”. Reszta pozostała bez zmian. | ||
½ szekla | 7 czerwca 1986 | Na rewersie dodano na górze monety napis „40 lat Izraela”. Reszta pozostała bez zmian. | |
27 lipca 1986 | Awers przedstawia portret Edmonda Rothschilda z jego imieniem i nazwiskiem po hebrajsku po prawej stronie monety, a po lewej herb Izraela. Reszta pozostała bez zmian. | ||
10 grudnia 1986 | Na rewersie dodano na dole monety chanukiję, po jej lewej stronie nazwę święta Chanuka po angielsku a po prawej po hebrajsku. Reszta pozostała bez zmian. | ||
1 szekel | 6 grudnia 1985 | Na rewersie dodano na dole monety chanukiję, po jej lewej stronie nazwę święta Chanuka po angielsku a po prawej po hebrajsku. Reszta pozostała bez zmian. | |
7 czerwca 1988 | Na rewersie dodano na górze monety napis „40 lat Izraela”. Reszta pozostała bez zmian. | ||
27 lipca 1988 | Awers przedstawia portret Majmonidesa, ze skrótowcem Rambam i herbem Izraela. Reszta pozostała bez zmian. | ||
5 szekli | 12 września 1990 | Awers przedstawia byłego premiera Lewiego Eszkola z jego imieniem i nazwiskiem po hebrajsku wraz z herbem Izraela. Reszta pozostała bez zmian. | |
2 grudnia 1990 | Na rewersie dodano na dole monety chanukiję, po jej lewej stronie nazwę święta Chanuka po angielsku a po prawej po hebrajsku. Reszta pozostała bez zmian. | ||
17 listopada 1992 | Awers przedstawia pierwszego prezydenta Izraela Chaima Weizmana wraz z jego podpisem i herbem Izraela. Reszta pozostała bez zmian. | ||
10 szekli | 27 czerwca 1995 | Awers przedstawia byłą premier Izraela Goldę Meir, po prawej na pierścieniu znajduje się jej imię i nazwisko po hebrajsku. Po lewej stronie pierścienia herb Izraela. |
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Walutą obowiązującą również na terenie Zachodniego Brzegu jest Dinar jordański
- ↑ Symbol jest połączeniem izraelskich liter ש i ח
- ↑ W Biblii Tysiąclecie wyd. Pallottinum pojawia się jako sykiel
Przypisy
- ↑ Izrael. informatorekonomiczny.msz.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-06)]., Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
- ↑ O Izraelu
- ↑ Statista.com: Israel: Inflation rate from 1984 to 2021. 06.05.2020. [dostęp 2020-08-30]. (ang.).
- ↑ a b c d Kneset, חוק מטבע השקל החדש, התשמ"ה-1985 [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ Israel Ministry of Foreign Affairs , Gaza-Jericho Agreement Annex IV-Economic Protocol [online], 29 kwietnia 1994 [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ International Organization for Standardization , Current currency & funds code list [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ Kneset, חוק בנק ישראל, התש"ע-2010 [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ Rdz. 23:13-16 ↓.
- ↑ Israel Business & Economy: The Shekel, „Jewish Virtual Library” [dostęp 2020-08-31] .
- ↑ a b c d e f g h Bank Izraela, First Series of the New Sheqel [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ Bank Izraela, Information on the Polymer Note [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ Bank Izraela, In April the Bank of Israel will for the first time issue NIS 20 banknotes printed on polymer [online], 20 lutego 2008 [dostęp 2021-08-19] .
- ↑ a b c d Bank Izraela, Second Series of the New Sheqel [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ a b c d Bank Izraela, Third Series of the New Shekel,2014 [online] [dostęp 2020-08-30] .
- ↑ Pinchas Bar-Zeew , שטר בסימן שאלה, „Collect.co.il” [dostęp 2020-08-30] .
Bibliografia
- Cesare Colombo, Trenta monete d’argento – le monete del Nuovo Testamento, Milano 2003.
- Augustus Spijkerman, The coins of the Decapolis and Provincia Arabia, Jerusalem 1978.
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Banku Izraelskiego. bankisrael.gov.il. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-12)].
- Opisy do dawnych i współczesnych banknotów izraelskich – j. angielski. bankisrael.gov.il. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-07)].
- Jerozolima, The Israel Museum, Kolekcja numizmatyczna
- Zdjęcia wszystkich obiegowych monet izraelskich