Jerzy Bordziłowski
Data i miejsce urodzenia |
16 listopada 1900 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1919–1983 |
Siły zbrojne | |
Jednostki | |
Stanowiska |
szef Sztabu Generalnego WP |
Główne wojny i bitwy |
wojna polsko-bolszewicka, |
Odznaczenia | |
Jerzy Bordziłowski, ros. Юрий Вячеславович Бордзиловский (ur. 16 listopada 1900 w Ostrowi Mazowieckiej, zm. 5 kwietnia 1983 w Moskwie) – radziecko-polski wojskowy, polityk, działacz piłkarski i redaktor pochodzenia ukraińskiego. Generał pułkownik wojsk inżynieryjnych Armii Radzieckiej i generał broni Wojska Polskiego. W latach 1954–1965 szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego oraz wiceminister obrony narodowej. Poseł na Sejm PRL I kadencji. W 1947 roku prezes Legii Warszawa, a w latach 1951–1953 prezes PZPN. Weteran wojny polsko-bolszewickiej, rosyjskiej wojny domowej i II wojny światowej. Odpowiedzialny za pacyfikację Poznańskiego Czerwca.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w mieszanej rodzinie polsko-ukraińskiej. Był synem Mieczysława i Wiery, jego ojciec był lekarzem w Armii Imperium Rosyjskiego i zmarł na froncie I wojny światowej w 1917. Bordziłowski dzieciństwo spędził w Chersoniu na Ukrainie, gdzie w 1918 ukończył gimnazjum. Po maturze wstąpił do Chersońskiego Instytutu Nauk Politycznych.
W Armii Czerwonej
[edytuj | edytuj kod]1 września 1919 wstąpił do Armii Czerwonej i został wcielony do 422 pułku piechoty. W składzie tego pułku walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, został wzięty pod Kijowem do niewoli polskiej, z której zbiegł po dwóch miesiącach i ponownie wrócił na front. Brał także udział w wojnie domowej w Rosji.
We wrześniu 1920 wstąpił do Oficerskiej Szkoły Wojsk Inżynieryjno-Saperskiej w Kijowie, którą ukończył w 1922. Po jej ukończeniu skierowany do służby w 16 Batalionie Saperów w Kazaniu jako dowódca plutonu, a następnie kompanii i komendant szkoły podoficerskiej. W trakcie służby w tym batalionie wstąpił w 1924 do Rosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików). W latach 1928–1931 był wykładowcą w Szkole Oficerów Rezerwy w Saratowie. W 1931 ukończył studia na wydziale wojskowym Uniwersytetu Komunistycznego. W latach 1931–1935 pełnił obowiązki szefa wojsk inżynieryjno-saperskich 32 Dywizji Piechoty w Saratowie. W tym czasie ukończył w 1933 wyższy akademicki kurs w Akademii Wojsk Inżynieryjnych w Moskwie.
W 1935 objął stanowisko zastępcy szefa wojsk inżynieryjno-saperskich Nadmorskiej Grupy Wojsk Specjalnej Armii Dalekowschodniej. W okresie tzw. wielkiej czystki, 12 maja 1938 aresztowany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Polski. Zwolniony z aresztu wiosną 1939[a], wrócił do armii i objął funkcję szefa 1 wydziału Wojsk Inżynieryjnych Nadwołżańskiego Okręgu Wojskowego[1].
Po napaści Niemiec na ZSRR mianowany początkowo zastępcą, a następnie szefem wojsk inżynieryjno-saperskich 21 Armii, która walczyła na Froncie Południowo-Zachodnim. W walkach pod Icznią 1 września 1941 został ranny. Po powrocie ze szpitala w okresie od lipca do września 1942 pełnił funkcję szefa wojsk inżynieryjno-saperskich 64 Armii walczącej w Stalingradzie. 1 października 1942 został mianowany generałem majorem wojsk inżynieryjnych i szefem wojsk inżynieryjno-saperskich – zastępca dowódcy Frontu Woroneskiego. Na tym stanowisku przygotowywał obronę, a następnie kontrofensywę na łuku kurskim. W listopadzie 1943 został przeniesiony na stanowisko szefa wojsk inżynieryjno-saperskich 33 Armii.
W ludowym Wojsku Polskim
[edytuj | edytuj kod]24 września 1944 został skierowany do służby w Wojsku Polskim, gdzie objął stanowisko dowódcy wojsk inżynieryjno-saperskich 1 Armii Wojska Polskiego, którą pełnił do 15 lutego 1945. Mianowany generałem porucznikiem wojsk inżynieryjnych Armii Czerwonej 11 lipca 1945. Następnie od 15 listopada 1945 został szefem wojsk inżynieryjno-saperskich Wojska Polskiego. Na tym stanowisku pełnił służbę do 1 września 1951. Kierował pracami wojsk inżynieryjno-saperskich przy rozminowaniu Polski.
W 1947 był prezesem klubu piłkarskiego WKS Legia Warszawa, który w 1948 zmienił nazwę na CWKS Warszawa.
W latach 1952–1954 studiował na Wyższym Kursie Akademickim przy Wyższej Akademii Wojskowej im. Klimienta Woroszyłowa w ZSRR.
Po powrocie ze studiów do Polski 23 marca 1954 został szefem Sztabu Generalnego WP i jednocześnie wiceministrem Obrony Narodowej (do 6 lutego 1965). Mianowany generałem pułkownikiem wojsk inżynieryjnych armii radzieckiej 7 lipca 1954.
Wydał rozkaz krwawego stłumienia protestów ludności w czasie wydarzeń Poznańskiego Czerwca 56.
W latach 1951–1953 był przewodniczącym Sekcji Piłki Nożnej Głównego Komitetu Kultury Fizycznej – organu funkcjonującego czasowo w latach 1951–1956 w miejsce Polskiego Związku Piłki Nożnej. Przewodniczył komitetowi redakcyjnemu „Wojskowego Przeglądu Historycznego” i Małej encyklopedii wojskowej.
W latach 1954–1968 był członkiem PZPR, a w okresie 1952–1956 posłem na Sejm PRL I kadencji. W latach 60. należał do grupy zaledwie 12 osób w Polsce, które posiadały wiedzę na temat przechowywania na terenie kraju sowieckiej broni atomowej (zadanie specjalne „Wisła”)[2].
W lutym 1965 został głównym inspektorem szkolenia bojowego i jednocześnie wiceministrem obrony narodowej. Funkcje te pełnił do marca 1968, gdy zakończył służbę w Wojsku Polskim, wyjeżdżając do ZSRR. Po wyjeździe z Polski pełnił służbę w Korpusie Inspektorów Generalnych Armii Radzieckiej.
Zmarł 5 kwietnia 1983 w Moskwie, pochowany 8 kwietnia tego samego roku na cmentarzu Nowokuncewskim w Moskwie. W imieniu Wojska Polskiego gen. Bordziłowskiego żegnał wiceminister obrony narodowej, Główny Inspektor Obrony Terytorialnej gen. broni Tadeusz Tuczapski. W pogrzebie uczestniczył także ambasador PRL w ZSRR Stanisław Kociołek oraz attaché wojskowy Ambasady PRL w Moskwie gen. dyw. Ignacy Szczęsnowicz.
Napisał wspomnienia: Żołnierska droga wyd. MON (t. I – 1970, t. II – 1972).
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Po wyjeździe z Polski mieszkał w Moskwie. Był żonaty. Żona Faina Bordziłowska, z zawodu lekarz[3].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]- major (1936)
- podpułkownik (1940)
- pułkownik (1941)
- generał major wojsk inżynieryjnych – 1 października 1942 (w Wojsku Polskim przyjęty w stopniu generała brygady)
- generał porucznik wojsk inżynieryjnych – 11 lipca 1945 (w WP występował w stopniu generała dywizji)
- generał pułkownik wojsk inżynieryjnych – 7 lipca 1954 (w WP występował w stopniu generała broni)
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1968)
- Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1954)
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (dwukrotnie, 1945 i 1973)
- Order Krzyża Grunwaldu III klasy (11 maja 1945)[4]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1945)
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie, 1946 i 1947)
- Krzyż Walecznych (20 lipca 1946)[5]
- Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” (1954)
- Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
- Medal „Za udział w walkach o Berlin” (1966)
- Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1960)[6]
- Odznaka honorowa „Za zasługi dla Gdańska” (1965)[7]
- Złota Odznaka Honorowa Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (1964)[8]
- Order Lenina (ZSRR, dwukrotnie)
- Order Rewolucji Październikowej (ZSRR, 14 listopada 1980)
- Order Czerwonego Sztandaru (ZSRR, sześciokrotnie)
- Order Bohdana Chmielnickiego I klasy (ZSRR)
- Order Kutuzowa II klasy (ZSRR, 10 kwietnia 1945[9])
- Order Wojny Ojczyźnianej I st. (ZSRR, 31 maja 1945[10])
- Medal „Za obronę Stalingradu” (ZSRR)
- Medal „Za Wyzwolenie Warszawy” (ZSRR)
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „XX lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej” (ZSRR, 1938)
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR” (ZSRR)
- Odznaka „25 lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
i odznaczenia albańskie i czechosłowackie.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wg historyka Pawła Wieczorkiewicza przebywał w więzieniu do lata 1939 roku (Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, wyd. 2016, s. 201).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jakub Wojtkowiak: Polacy i Litwini. Oficerowie Armii Czerwonej w latach 1922–1941. Słownik biograficzny. Warszawa: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015, s. 116–117. ISBN 978-83-64486-30-2.
- ↑ Magazyn imperium zła: Podborsko 3001
- ↑ J. Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, T. I: A–H, Toruń 2010, s. 194.
- ↑ M.P. z 1945 r. nr 6, poz. 26 „za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą”.
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 11, poz. 26 „w uznaniu zasług położonych w walce z niemieckim najeźdźcą oraz w odbudowie Odrodzonego Wojska Polskiego”.
- ↑ Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 2, 20 lutego 1960, s. 2.
- ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, nr 9, 20 lipca 1966, poz. 70.
- ↑ Honorowe odznaki TPPR dla przedstawicieli WP [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 113, 14 maja 1964, s. 2.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета z 10.04.1945, s. 6
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета z 31.05.1945, s. 13
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mała Encyklopedia Wojskowa, t. 1 wyd. MON, Warszawa 1967.
- Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1983, nr 1, s. 284.
- Henryk P. Kosk – Generalicja polska, t. I, wyd. Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1998.
- Sztab Generalny (Główny) Wojska Polskiego 1918–2003, Tadeusz Panecki (red.) i inni, Warszawa: „Bellona”, 2003, ISBN 83-11-09781-X, OCLC 830534497 .
- Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. I: A–H, Toruń 2010, s. 190–194.
- Absolwenci Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa
- Członkowie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego
- Działacze PZPR
- Generałowie broni ludowego Wojska Polskiego
- Generałowie pułkownicy Sił Zbrojnych ZSRR
- Ludzie urodzeni w Ostrowi Mazowieckiej
- Odznaczeni albańskimi odznaczeniami
- Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Medalem „Za udział w walkach o Berlin”
- Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy
- Odznaczeni Orderem Kutuzowa
- Odznaczeni Orderem Lenina
- Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy
- Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy
- Odznaczeni Srebrnym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
- Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989)
- Polacy odznaczeni czechosłowackimi orderami i odznaczeniami
- Posłowie z okręgu Katowice (PRL)
- Prezesi Legii Warszawa
- Prezesi Polskiego Związku Piłki Nożnej
- Radzieccy oficerowie w ludowym Wojsku Polskim
- Szefowie Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona bolszewicka)
- Urodzeni w 1900
- Wiceministrowie obrony narodowej 1945–1989
- Zmarli w 1983
- Żołnierze ludowego Wojska Polskiego w II wojnie światowej
- Polacy pochodzenia ukraińskiego