Šaukava
Państwo | |
---|---|
Okręg | |
Rejon | |
Gmina | |
Wysokość |
76 m n.p.m. |
Populacja (2011) • liczba ludności |
|
Położenie na mapie Litwy | |
Šaukava (hist., pol. Szołkowo[1], Szawkowo[2][3], Szowkowo[3], Szowków[4], Szołków[1], Szołkowsk[1]) – wieś na Litwie położona w rejonie wiłkomierskim okręgu wileńskiego, 3 km na północ od centrum Wiłkomierza.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Własność
[edytuj | edytuj kod]W drugiej połowie XIX wieku część tutejszych dóbr była dziedzictwem rodziny Kontowtów[3][5] herbu Pomian mieszkających w pobliskim dworze Szowkowo (Szowków[4], Szawkowo[2]). Majątek ten należał do Zygmunta Kontowta[4], a następnie do jego syna Mieczysława, który prowadził tu wzorowe gospodarstwo i był zdobywcą wielu nagród agrotechnicznych[2][6]. Dwór Szowkowo Kontowtów oznaczony jest na mapie WIG 1:100 000 z 1935 roku.
Inna część tych dóbr należała od początku XIX wieku do rodziny Krupek-Kozakowskich herbu Lilia Darta. Właścicielem tej części był Józef Kozakowski (1769–1850), syn Antoniego, podkomorzy wiłkomierski, prezydent graniczny ujezdu wiłkomierskiego w 1826 roku[7], następnie jego syn Karol Kozakowski, a następnie syn Karola Wacław. Ta część Szołkowa w 1859 roku liczyła 17 mieszkańców. Działała tu gorzelnia. Do rodziny tej należał też (nieistniejący już) folwark Promusz (obecnie na terenie wsi Kurany (lit. Kurėnai)) z młynem wodnym na rzeczce Promusze. Karol Kozakowski wzniósł tu (obecnie w pobliżu wsi Bernotiškiai, obok miejsca gdzie istniał dwór Kozakowskich Szołkowo) w 1857 roku murowany kościół pw. NMP Ostrobramskiej[8]. Majątek (zapewne po okrojeniu przez litewską reformę rolną) Kozakowskich przed II wojną światową należał do Kaczyńskich, rodzina ta w 1941 roku została wywieziona na Syberię. Folwark został przekazany lokalnemu kołchozowi. W czasach radzieckich dwór został całkowicie zniszczony, pozostał jedynie kościół, który od 2008 roku jest zarejestrowany jako zabytek[9].
Jeszcze inna część tutejszych dóbr Szołkowo należała w XIX wieku do rodziny Klimowiczów[10],
Lokalizacje poszczególnych obiektów
[edytuj | edytuj kod]- Nieistniejący dwór Szowkowo Kontowtów: 55°17′25,1″N 24°47′10,1″E/55,290306 24,786139
- Nieistniejący dwór Szołkowo Kozakowskich: 55°17′55,4″N 24°48′37,3″E/55,298722 24,810361
- Kościół pw. NMP Ostrobramskiej: 55°18′05,8″N 24°48′11,6″E/55,301600 24,803233.
Dwór Szowkowo Kontowtów był odległy od dworu Szołkowo Kozakowskich o niecałe 2 km. Miejsce, w którym istniał dwór Szowkowo, jest odległe o 2,3 km od centrum obecnej wsi Šaukava, natomiast miejsce, gdzie był dwór Szołkowo, odległe jest od centrum wsi Šaukava o 4,2 km.
Przynależność administracyjna
[edytuj | edytuj kod]rok | liczba ludności |
---|---|
1902 | 50 |
1923 | 96 (folwark) |
1959 | 91 |
1970 | 151 |
1979 | 211 |
1989 | 185 |
2001 | 186 |
2011 | 179[11] |
- W I Rzeczypospolitej – w powiecie wiłkomierskim województwa wileńskiego Rzeczypospolitej[2];
- po III rozbiorze Polski (od 1795 roku) powyższe majątki leżały w parafii Wiłkomierz, w gminie Konstantynowo (majątek Kontowtów)[3][5] i gminie Towiany (majątek Kozakowskich)[1] w powiecie wiłkomierskim (ujeździe) guberni wileńskiej (w latach 1797–1801 guberni litewskiej), a od 1843 roku – guberni kowieńskiej Imperium Rosyjskiego;
- po I wojnie światowej wieś należała do Litwy, która w okresie 1940–1990, jako Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka, wchodziła w skład ZSRR;
- od 1990 roku wieś leży na terenie niepodległej Litwy.
Nieistniejący dwór Kontowtów
[edytuj | edytuj kod]Kontowtowie do I wojny światowej mieszkali w drewnianym dworze z nietynkowanych bali. Był to budynek dwukondygnacyjny z parterowymi skrzydłami. Na część środkową składały się dwa pseudoryzality, pomiędzy którymi wyrastała jeszcze jedna kondygnacja o kwadratowej podstawie, przykryta namiotowym dachem. Cały budynek był bogato przeszklony: drzwi, portfenetry i okna. Charakterystycznymi dla tego domu były cztery rzeźby figuralne, przedstawiające postacie alegoryczne, o wielkości zbliżonej do naturalnej, ustawione na rogach dwóch górnych tarasów frontowych. Dwór przykrywał dach gontowy o kształcie odpowiadającym skomplikowanej bryle domu[2].
Majątek Szawkowo Kontowtów został opisany w 11. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Szołków, Szołkowo, Szołkowsk, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 16 . 2. znaczenie
- ↑ a b c d e f Szawkowo, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 11: Województwo kijowskie oraz uzupełnienia do tomów 1-10, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1997, s. 605–6060, ISBN 83-04-04369-6, ISBN 83-04-03701-7 (całość) .
- ↑ a b c d Szawkowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 639 .
- ↑ a b c Zofia Sawaniewska-Mochowa , Anna Zielińska , Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych kresach północno-wschodnich Rzeczypospolitej – ginąca część kultury europejskiej, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Instytut Slawistyki PAN, 2007, s. 321, ISBN 978-83-89191-63-2 [dostęp 2020-11-29] .
- ↑ a b Szołków, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 16 . 6. znaczenie
- ↑ Zygmunt Gloger, Pisma rozproszone, Jarosław Ławski, Jan Leończuk (red.), t. 2 (1877–1889), Białystok: Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku, Katedra Badań Filologicznych „Wschód - Zachód” Uniwersytetu w Białymstoku, Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, 2015, s. 421 [dostęp 2020-11-29] .
- ↑ Marek Minakowski, Profil Józefa Krupek-Kozakowskiego w Wielkiej genealogii Minakowskiego [online] [dostęp 2020-11-29] .
- ↑ Szołków, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 16 . 4. znaczenie
- ↑ Opis kościoła w Bernotiškės (nr w rejestrze: 32400) w Rejestrze zabytków Litwy [online], kvr.kpd.lt [dostęp 2020-11-29] (lit.).
- ↑ Szołków, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 16 . 3. znaczenie
- ↑ Results of the 2011 Population and Housing Census of the Republic of Lithuania [online] [dostęp 2020-11-29] (ang.).