Andrzej Friszke
Andrzej Friszke (2019) | |
Data i miejsce urodzenia |
29 sierpnia 1956 |
---|---|
Zawód, zajęcie |
historyk |
Tytuł naukowy |
profesor nauk humanistycznych |
Alma Mater | |
Stanowisko |
członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej (1999–2006), członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej (2011–2016) |
Rodzice | |
Odznaczenia | |
Andrzej Friszke (ur. 29 sierpnia 1956 w Olsztynie) – polski historyk specjalizujący się w historii najnowszej, profesor nauk humanistycznych. Członek korespondent Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności, w latach 1999–2006 członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, w latach 2011–2016 członek Rady IPN.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jego ojcem był Edmund Friszke[1], ksiądz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce, senior (biskup) diecezji mazurskiej.
Andrzej Friszke został absolwentem II Liceum Ogólnokształcącego im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Olsztynie. W 1979 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1994 uzyskał stopień doktora nauk historycznych na podstawie pracy Kształtowanie się opozycji przedsolidarnościowej 1968–1980, której promotorem był Tomasz Szarota. W 2000 uzyskał habilitację na podstawie książki Życie polityczne emigracji. W 2009 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych[2]. Specjalizuje się w zakresie historii najnowszej[2].
W 1980 został członkiem warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej. W 1981 został redaktorem w dziale historycznym „Tygodnika Solidarność”. Wchodził też w skład kolegium redakcyjnego pisma „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający”. Od 1982 zajmuje stanowisko kierownika działu historycznego czasopisma „Więź”. W latach 1983–1984 przebywał w Wiedniu w ramach stypendium Fundacji im. Johanna Gottfrieda Herdera[3]. Następnie prowadził w Londynie badania nad dziejami rządu polskiego i podziemia w kraju w latach II wojny światowej. Współpracował z wydawnictwami emigracyjnymi, szczególnie z „Zeszytami Historycznymi”[3].
W 1990 zatrudniony w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Od 1998 wykładowca prowadzący zajęcia także m.in. w Collegium Civitas. W 2013 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Nauk[4], w 2020 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności[5]. W 2000 został przewodniczącym zarządu Stowarzyszenia Archiwum Solidarności. Powoływany również w skład kolegium Europejskiego Centrum Solidarności oraz rady Muzeum Historii Polski w Warszawie. Członek Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego w Warszawie[6].
W 1999 z rekomendacji Unii Wolności został powołany w skład Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. W 2007 z ramienia Platformy Obywatelskiej ponownie był kandydatem na to stanowisko, jednak nie został wybrany. W 2011 wszedł w skład nowo powołanej Rady IPN[7]. Organ ten został zniesiony nowelizacją ustawy o IPN w 2016.
W latach 2007–2020 był konsultantem Komisji Historycznej zajmującej się lustracją duchownych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP[8].
W 2017 został członkiem jury Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego[9]. Jest członkiem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Świętej Trójcy w Warszawie[10].
Odznaczenia i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]W 2005 otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[11]. W 2006 Lech Kaczyński odznaczył go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[12], a w 2011 Bronisław Komorowski Krzyżem Oficerskim tego orderu[13].
Otrzymał nagrody Polcul Foundation (1990), „Odry” (1994), Polskiej Fundacji Kulturalnej w Londynie (1995), „Za osiągnięcia w badaniach polonijnych” (2000), Nagrodę im. Jerzego Giedroycia (2001) – za książkę Życie polityczne Emigracji, Nagrodę im. ks. dra Leopolda Otto (2005) przyznawaną przez „Zwiastun Ewangelicki”, nagrodę „Polityki” (2011) oraz Nagrodę im. Kazimierza Moczarskiego (2011) za książkę Anatomia buntu. W 2018 wyróżniony Nagrodą im. Tadeusza Kotarbińskiego[14]. W 2010 wyróżniony Medalem „10 lat Instytutu Pamięci Narodowej”[15].
W 2015 jego książka pt. Rewolucja Solidarności 1980–1981 została nominowana do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego[16].
Wybrane publikacje
[edytuj | edytuj kod]- KOR. Ludzie-działania-idee (wydana pod pseudonimem Witold Wolski), 1983
- O kształt Niepodległej, 1989
- Polska Podziemna 1939–1945 (współautor), 1991
- Opozycja polityczna w PRL 1945–1980, 1994
- Polska Gierka, 1995
- Oaza na Kopernika. Klub Inteligencji Katolickiej 1956–1989, 1997
- Życie polityczne Emigracji, 1999
- Polska. Losy państwa i narodu 1939–1989, 2003
- Solidarność podziemna 1981–1989 (red.), 2006
- Przystosowanie i opór. Studia z dziejów PRL, 2007
- Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, 2010
- PRL wobec Kościoła. Akta 1970–1978, 2010
- Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty, 2011
- Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności, 2011
- Rewolucja Solidarności 1980–1981, 2014
- Między wojną a więzieniem 1945–1953. Młoda inteligencja katolicka, 2015
- Związek Harcerstwa Polskiego 1956–1963. Społeczna organizacja wychowawcza w systemie politycznym PRL, 2016
- Sprawa jedenastu. Uwięzienie przywódców NSZZ „Solidarność” i KSS „KOR” 1981–1984, 2018
- Państwo czy rewolucja. Polscy komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892–1920, 2020
- Czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921–1926, 2023
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kim był ksiądz Edmund Friszke?. polskieradio24.pl, 5 stycznia 2018. [dostęp 2020-07-11].
- ↑ a b Prof. dr hab. czł. koresp. PAN Andrzej Friszke, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2021-10-26] .
- ↑ a b Prof. Andrzej Friszke. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2019-11-08].
- ↑ Członkowie korespondenci. pan.pl. [dostęp 2015-11-03].
- ↑ Członkowie. „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”. Rok 2020, s. 17, 2021. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. [dostęp 2021-09-11].
- ↑ Stowarzyszenie Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego – O Stowarzyszeniu. wolnaeuropa.pl. [dostęp 2023-12-15].
- ↑ Sejm wybrał pięciu członków Rady IPN. rmf24.pl, 18 marca 2011. [dostęp 2011-09-26].
- ↑ Zakończono lustrację w Kościele. luteranie.pl, 10 lutego 2020. [dostęp 2021-04-15].
- ↑ Nagroda Historyczna Moczarskiego 2017. Dziesięć nominowanych książek. wyborcza.pl, 13 października 2017. [dostęp 2017-10-15].
- ↑ Nagrody dla warszawskich parafian. „Zwiastun Ewangelicki”. Nr 23, s. 22, 2011.
- ↑ Historycy odznaczeni medalami „Gloria Artis”. naukawpolsce.pap.pl, 14 grudnia 2005. [dostęp 2013-02-12].
- ↑ M.P. z 2006 r. nr 62, poz. 647
- ↑ M.P. z 2011 r. nr 109, poz. 1103
- ↑ Prof. Andrzej Friszke laureatem Nagrody im. Tadeusza Kotarbińskiego. pap.pl, 26 listopada 2018. [dostęp 2019-11-17].
- ↑ Biuro Edukacji Publicznej IPN przyznało medale. onet.pl, 20 grudnia 2010. [dostęp 2010-12-20].
- ↑ Nagroda Moczarskiego 2015: oto nominowani i jurorzy. wyborcza.pl, 10 listopada 2015. [dostęp 2015-11-16].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Prof. dr hab. czł. koresp. PAN Andrzej Friszke, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2017-04-12] .
- Druk sejmowy nr 1518 z biogramami kandydatów do Kolegium IPN z 15 marca 2007. [dostęp 2011-09-26].
- Absolwenci szkół średnich w Olsztynie
- Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
- Polscy historycy
- Ludzie związani z paryską „Kulturą”
- Ludzie związani z II Liceum Ogólnokształcącym im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Olsztynie
- Członkowie Kolegium IPN i Rady IPN
- Członkowie korespondenci PAN
- Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności
- Działacze KIK
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Odznaczeni medalem „10 lat Instytutu Pamięci Narodowej”
- Pracownicy Instytutu Historii PAN
- Wykładowcy Collegium Civitas w Warszawie
- Ludzie urodzeni w Olsztynie
- Urodzeni w 1956