Alina Centkiewicz
Alina Centkiewicz. Zdjęcie z 1984, ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego | |
Imię i nazwisko urodzenia |
Alina Giliczyńska |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
5 grudnia 1907 |
Data i miejsce śmierci |
11 marca 1993 |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie |
pisarka, prawniczka, podróżniczka |
Małżeństwo | |
Odznaczenia | |
Alina Centkiewicz (ur. 22 listopada?/5 grudnia 1907 w Hłuszkach, zm. 11 marca 1993 w Warszawie) – literat, autorka (wraz z mężem Czesławem Centkiewiczem) książek podróżniczych, głównie o tematyce polarnej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Córka Bolesława Giliczyńskiego i Jadwigi z domu Rogowskiej[1]. W 1918 roku jej rodzina przeniosła się do Warszawy.
W 1925 Alina Centkiewicz ukończyła gimnazjum żeńskie Związku Nauczycielstwa Polskiego. Swoją pierwszą podróż (do Brazylii) odbyła w 1923 r. wraz z ojcem, który pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Opieki nad Emigracją. Na studia prawnicze wyjechała w 1925 r. do Grenoble. 4 grudnia 1926 r. w czasie jednej z wycieczek w Alpy poznała swego przyszłego męża Czesława Centkiewicza, który studiował elektronikę na Politechnice w Grenoble (potem w 1928 r. przeniósł się na studia do belgijskiego Liège). W 1929 uzyskała dyplom magistra prawa i wróciła do Warszawy, by opiekować się chorymi rodzicami (sparaliżowany ojciec). Po ukończonym kursie bibliotekarskim przy Uniwersytecie Warszawskim, zaczęła, w 1932 roku, pracować jako Kierownik Biblioteki Państwowego Banku Rolnego w Warszawie. Po powrocie do Warszawy Czesława Centkiewicza znajomość z nim ponownie się rozwinęła i z czasem przekształciła się w narzeczeństwo. Ślub odbył się w listopadzie 1939 r[2]. W czasie niemieckiej okupacji Centkiewiczowie mieszkali w Warszawie. Alina pracowała jako urzędnik w Państwowym Banku Rolnym do 1943 r.
Była więźniem Pawiaka, a następnie 7 sierpnia 1944 została osadzona w niemieckim obozie koncentracyjnym Ravensbrück[3][4]. Pod koniec II wojny światowej została przewieziona do Stuttgartu. W 1946 r. powróciła do kraju i odnalazła męża. Zamieszkali w Jeleniej Górze.
W latach 1946–1950 była wiceprzewodniczącą Ligi Kobiet w Jeleniej Górze i członkiem Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Od 1948 roku należała do PZPR[5]. W 1949 wyszła drukiem pierwsza napisana wspólnie z mężem książka Odarpi, syn Egigwy.
W 1950 r. osiadła w Legionowie, gdzie została wybrana radną. W drugiej połowie 1955 r. przeprowadziła się wraz z mężem na Saską Kępę w Warszawie[6]. Zamieszkali w domu przy ul. Zakopiańskiej 16[7].
W 1958 roku była pierwszą Polką (szóstą kobietą na świecie), która stanęła na Antarktydzie.
Pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 3A tuje-2-15)[8].
Odznaczenia i upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Została odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1956), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1962), Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego (1968), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1969), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1974) oraz Złotą odznaką honorową "Za Zasługi dla Warszawy" (1965)[9].
W 1963 otrzymała wraz z mężem Nagrodę „Problemów”[10].
W 1969 otrzymała wraz z mężem Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości literackiej[11].
W 1970 roku została Kawalerem Orderu Uśmiechu.
W 2004 rondu u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Parkowej w Legionowie nadano imię Aliny i Czesława Centkiewiczów[12].
26 września 2012 otrzymała pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela Miasta Legionowa.
Twórczość (wybór)
[edytuj | edytuj kod]Z Czesławem Centkiewiczem wydała m.in.:
- Odarpi, syn Egigwy (1949)
- Zdobywcy bieguna północnego (1950)
- Na podbój Arktyki (1952)
- W lodach Eisfiordu (1953)
- Radiostacja zamilkła (1953)
- Znowu na Wyspie Niedźwiedziej (1954)
- Arktyka, kraj przyszłości (1954)
- Niezwykła podróż (1955)
- Bohaterski szturman (1956)
- Na białym szlaku (1956)
- Pułkownik Orvin mylił się (1959)
- Wyspy Mgieł Wichrów (1959)
- Tajemnice szóstego kontynentu (1960)
- Opowieści spod bieguna (1960)
- Kierunek – Antarktyda (1961)
- Fridtjof, co z ciebie wyrośnie? (1962)
- Zaczarowana zagroda (1963)
- Mufti – osiołek Laili (1964)
- Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei (1964) (Klub Siedmiu Przygód)
- Czy foka jest biała (1965)
- Piotr w krainie białych niedźwiedzi (1965)
- Człowiek, o którego upomniało się morze (1966)
- Okrutny biegun (1969)
- Osaczeni wielkim chłodem (1970)
- Nie prowadziła ich Gwiazda Polarna (1974)
- Tumbo nigdy nie zazna spokoju (1977) (Klub Siedmiu Przygód)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Centkiewicz Alina - pisarz, podróżnik, prawnik, działacz społeczny. Słownik Biograficzny Ziemi Jeleniogórskiej. [dostęp 2012-12-05].
- ↑ Akt małżeństwa Czesława Jacka Centkiewicza i Aliny Giliczyńskiej - akt nr 819 z 1939 z parafii Wszystkich Świętych w Warszawie, metryki.genealodzy.pl, 5 listopada 1939 [dostęp 2024-01-14] .
- ↑ Transport z Pawiaka do Ravensbrück przybył 6/7.8.1944 strona 42 [online] [dostęp 2024-01-14] .
- ↑ Transport z Pawiaka do Ravensbrück przybył 6/7.8.1944 strona 43 [online] [dostęp 2024-01-14] .
- ↑ Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 114. ISBN 83-223-2073-6.
- ↑ Jacek Szczepański. Okres legionowski w życiu i twórczości Aliny i Czesława Centkiewiczów. „Rocznik Legionowski”. t. V, Legionowo 2012. s. 11-28.
- ↑ Piotr Łopuszański: Warszawa literacka w PRL. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 168. ISBN 978-83-11-13576-5.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 11, 30 czerwca 1965, s. 7.
- ↑ Józef Hurwic, Czasopismo „Problemy” w polskim życiu intelektualnym po drugiej wojnie światowej, „Analecta”, 8/2 (16), 1999, s. 20 .
- ↑ Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
- ↑ Rondo Maharadży – nowa nazwa dla ronda Aliny i Czesława Centkiewiczów?. gazetapowiatowa.pl, 10 kwietnia 2014. [dostęp 2017-01-08].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Członkinie Ligi Kobiet Polskich (Polska Ludowa)
- Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej
- Honorowi obywatele Legionowa
- Pisarze związani z Jelenią Górą
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej
- Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego
- Odznaczeni Orderem Uśmiechu
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
- Laureaci Nagrody „Problemów”
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Polscy autorzy pamiętników i dzienników
- Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej
- Polscy pisarze współcześni
- Polscy prozaicy
- Urodzeni w 1907
- Urzędnicy bankowi II Rzeczypospolitej
- Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka)
- Więźniowie KL Ravensbrück
- Zmarli w 1993
- Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa)