Bankowość centralna w Polsce
Bankowość centralna w Polsce sięga 1828 roku. W różnych okresach dziejów różne instytucje pełniły na ziemiach polskich rolę banku centralnego.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Bank Polski w Królestwie Polskim
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Pierwszym polskim bankiem centralnym był Bank Polski działający w latach 1828–1885 w Królestwie Polskim, z siedzibą w Warszawie. Założony został przez księcia Ksawerego Druckiego Lubeckiego jako instytucja rządowa o własnej osobowości prawnej z prawem emisji banknotów. 1 stycznia 1886 został postawiony w stan likwidacji (zakończonej w 1894 roku), a jego majątek przejął Bank Państwowy Rosji.
Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Kolejną instytucją pełniącą funkcję banku centralnego była Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa powołana w 1916 r. przez władze niemieckie. Emitowała ona marki polskie w latach 1917–1923. Instytucja ta została zlikwidowana w 1924 w związku z reformą walutową i powołaniem Banku Polskiego jako podmiotu emitującego polską walutę.
Bank Polski Spółka Akcyjna
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
20 stycznia 1924 założono Bank Polski (faktycznie rozpoczął działanie 28 kwietnia 1924) na mocy ustawy o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej z dnia 11 stycznia 1924, w formie spółki akcyjnej. W czasie II wojny światowej działał na emigracji. W związku z powołaniem przez władze w kraju nowego banku centralnego nastąpiła jego likwidacja, ukończona w 1952 r.
Bank Emisyjny w Polsce
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Bank Emisyjny w Polsce (niem. Emissionsbank in Polen) był instytucją emitującą pieniądze w Generalnym Gubernatorstwie, powołaną 15 grudnia 1939, a uruchomioną 8 kwietnia 1940 w Krakowie.
Władze okupacyjne zdecydowały, że w Generalnym Gubernatorstwie ważność zachowały przedwojenne banknoty Banku Polskiego – z wyjątkiem najwyższych nominałów. Choć instytucja ta była podporządkowana niemieckim władzom okupacyjnym, wszystkie nowe banknoty emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce miały wyłącznie polskie napisy. Wciąż ich nazwa brzmiała: „złoty”.
Narodowy Bank Polski
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Narodowy Bank Polski rozpoczął działalność w 1945 r. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Aż do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową. Po upadku systemu komunistycznego NBP zajmuje się tylko emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna). 1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.
Upamiętnienia
[edytuj | edytuj kod]W marcu 2009 Narodowy Bank Polski wyemitował serię monet[1] o nominałach 2 zł (Nordic Gold), 10 zł (srebrną) i 200 zł (złotą) według projektu Ewy Tyc-Karpińskiej, upamiętniających 180-lecie bankowości centralnej w Polsce[2][3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Narodowy Bank Polski: Monety okolicznościowe z 2009 r. – 180 lat bankowości centralnej w Polsce. [dostęp 2009-07-31]. (pol.).
- ↑ Folder emisyjny.
- ↑ NBP: Dzieje banku centralnego na monetach!. nbportal.pl, 27 marca 2009. [dostęp 2009-03-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (31 marca 2009)]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Cecylia Leszczyńska: Rzut oka na dzieje polskiej bankowości centralnej. Narodowy Bank Polski, Departament Komunikacji Społecznej, 30 marca 2009. [dostęp 2009-03-31]. (pol.).