Bircza (gmina)
|
Ten artykuł od 2011-11 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
gmina miejsko-wiejska | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
TERC |
1813012 | ||||
Burmistrz |
Anna Szymaszek | ||||
Powierzchnia |
254,49 km² | ||||
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
26,2 os./km² | ||||
Nr kierunkowy |
16 | ||||
Kod pocztowy |
37-740, 37-751 | ||||
Tablice rejestracyjne |
RPR | ||||
Adres urzędu: ul. Ojca Św. Jana Pawła II 237-740 Bircza | |||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||
| |||||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Strona internetowa | |||||
Biuletyn Informacji Publicznej |
Bircza – gmina miejsko-wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, na terenie Pogórza Przemyskiego, wchodzi w skład transgranicznego mikroregionu Dolina Wiaru. Siedzibą urzędu gminy jest Bircza. Na terenie gminy funkcjonuje lądowisko Arłamów, powstałe na byłym lotnisku Krajna.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Gmina Bircza w obecnym kształcie powstała po II wojnie światowej. Od średniowiecza część obszaru gminy należała do ziemi przemyskiej, a część do ziemi sanockiej[4].
W czasie II Rzeczypospolitej miejscowości leżące na terenie obecnej gminy Bircza należały do powiatu dobromilskiego województwa lwowskiego.
- Osobny artykuł:
12 września 1939 r. 17 pułk piechoty im. Ziemi Rzeszowskiej pod dowództwem pułk. dypl. Beniamina Kotarby po zajęciu Borownicy natknął się na Niemców, którzy postanowili odbić wieś. Walki wybuchły na wzgórzu nad Czarnym Potokiem niedaleko Borownicy. Po bohaterskiej bitwie pułk został rozbity. W walce zginęło kilkudziesięciu żołnierzy wraz z dowódcą Beniaminem Kotarbą, inni rozproszyli się po okolicznych lasach, część z nich trafiła do niewoli sowieckiej. Tak zakończyła się historia pułku powstałego w 1918 roku.
Po agresji ZSRR na Polskę, 4 grudnia 1939 Prezydium Rady Najwyższej USRR podjęło decyzję o utworzeniu sześciu nowych obwodów, w tym obwodu drohobyckiego. 17 stycznia 1940 to samo prezydium wydało dekret o podziale na rejony zachodnich obwodów USRR. Dekret ten tworzył m.in. rejon birczański.
Po ataku Niemiec na ZSRR, w latach 1941–1944, w czasie okupacji niemieckiej, na terenie obecnej gminy funkcjonowały gminy wiejskie (Landgemeinde) z siedzibami w Birczy, Kuźminie i Żohatynie. Należały one do powiatu przemyskiego (Landkreis Przemysl, został utworzony 3 listopada 1941) dystryktu krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa.
Po wojnie w okresie od 31 lipca 1944 do marca 1945 Bircza należała do pozostałej po polskiej stronie granicy państwowej zachodniej części powiatu dobromilskiego województwa lwowskiego (powtórnie jako rejon birczański, bez miasta Dobromil), 18 sierpnia 1945 została włączona do powiatu przemyskiego województwa rzeszowskiego.
- Osobny artykuł:
W latach 1954–1972 na terenie obecnej gminy działało kilka gromad z gromadzkimi radami narodowymi:
- GRN w Birczy (Bircza, Stara Bircza, Korzeniec z Boguszówką, Wola Korzeniecka, Łodzinka, Nowa Wieś, Rudawka, Kotów)
- GRN w Sufczynie (Sufczyna, Jasienica Sufczyńska, Brzuska, Huta Brzuska)
- GRN w Leszczawie Dolnej (Leszczawa Dolna, Leszczawa Górna, Leszczawka)
- GRN w Żohatynie (Żohatyn, Borownica, Jawornik Ruski)
- GRN w Kuźminie (Kuźmina, Roztoka)
- GRN w Lipie (Lipa, Malawa, Brzeżawa, Dobrzanka)
1 stycznia 1973 wszystkie wymienione gromadzkie rady narodowe połączono w jedną gminę Bircza. W 1993 od gminy odłączono sołectwo Cisowa (przyłączone do gminy Krasiczyn).
W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie przemyskim.
W 2022 roku władze gminy Ustrzyki Dolne chciały przyłączyć należący do gminy Bircza teren lotniska i heliportu Arłamów (340 ha) do gminy Ustrzyki Dolne, jako że jest wykorzystywane głównie w celach turystycznych przez znajdujący się na terenie gminy Ustrzyki Dolne Hotel Arłamów. Ponadto władze ustrzyckiej gminy chciałyby lądowisko przekształcić w lotnisko, wykorzystywane w większym stopniu niż to się dzieje obecnie. W związku z tym w gminie Bircza przeprowadzono konsultacje społeczne. Na uprawnione do głosowania 5252 osoby, udział w konsultacjach wzięło 3026 osób, czyli 57,62% mieszkańców. Przeciw proponowanej zmianie granic głosowało 99,41%[5].
Struktura powierzchni
[edytuj | edytuj kod]Według danych z roku 2002[6] gmina Bircza ma obszar 254,49 km², w tym:
- użytki rolne: 34%
- użytki leśne: 59%
Gmina stanowi 20,97% powierzchni powiatu.
Złożona jest z dwudziestu ośmiu obrębów geodezyjnych. Dwadzieścia cztery obręby stanowią jednocześnie sołectwa, dwa są przyłączone do innych sołectw (Dobrzanka do sołectwa Malawa, a Łodzinka Dolna do sołectwa Łodzinka Górna), natomiast niezamieszkane pozostałe dwa (Łomna i Krajna) są niezależnymi obrębami.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Historia
[edytuj | edytuj kod]Przed II wojną światową na terenie gminy Bircza mieszkało ok. 25 000 ludzi, w 2006 – niecałe 7000. Przyczynami tak znacznego wyludnienia były:
- wysiedlenia ludności polskiej na wschód przez Sowietów w latach 1940–1941 (ziemianie, bogatsi chłopi, rodziny urzędników, policjantów i wojskowych, osoby zadenuncjowane)
- wysiedlenia ludności związane z budową linii Mołotowa i sowieckich baz wojskowych w latach 1940–1941
- zagłada ludności żydowskiej, dokonana przez Niemców w latach 1941–1943
- wywózki ludności zarówno polskiej, jak i ukraińskiej, na przymusowe roboty do Niemiec
- wysiedlenia ludności ukraińskiej do USRR w latach 1944–1946 (największy ubytek)
- walki polsko-ukraińskie w latach 1945–1947 i związane z nimi uchodźstwo
- wysiedlenia w czasie akcji Wisła
- powojenne wyjazdy na Ziemie Odzyskane i do miast
Współczesność
[edytuj | edytuj kod]Dane z 30 czerwca 2004[7]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
populacja | 6626 | 100 | 3228 | 48,7 | 3398 | 51,3 |
gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
26 | 12,7 | 13,4 |
Ludność poszczególnych miejscowości gminy (stan z 8 sierpnia 2006):
- Bircza – 1 075, Boguszówka – 88, Borownica – 111, Brzeżawa – 302, Brzuska – 288, Huta Brzuska – 334, Jasienica Sufczyńska – 254, Jawornik Ruski – 161, Korzeniec – 492, Kotów – 111, Kuźmina – 427, Leszczawa Dolna – 657, Leszczawa Górna – 126, Leszczawka – 298, Lipa – 321, Łodzinka Dolna – 2, Łodzinka Górna – 141, Malawa – 194, Nowa Wieś – 99, Roztoka – 67, Rudawka – 208, Stara Bircza – 574, Sufczyna – 293, Wola Korzeniecka – 209, Żohatyn – 164, Dobrzanka – 0, Łomna – 0, Krajna – 0
Według danych z 30 czerwca 2004[7] gminę zamieszkiwało 6626 osób.
Ogólna liczba mieszkańców gminy Bircza na 8 sierpnia 2006 – 6996 osób.
- Piramida wieku mieszkańców gminy Bircza w 2014 roku[1].
Wójtowie gminy
[edytuj | edytuj kod]- Mikołaj Krajewski (po wojnie)
- Józef Winiarski (przewodniczący gminnej rady narodowej)
- Stanisław Radoń (przewodniczący GRN)
- Moskal Józef (naczelnik gminy)
- Kuczkowski Andrzej (naczelnik gminy)
- Adolf Bartnicki (naczelnik gminy)
- Marek Pantoł (naczelnik gminy)
- Władysław Kaczmar (naczelnik gminy)
- Antoni Szałyga (wójt)
- Józef Żydownik
- Jerzy Góralewicz
- Józef Żydownik
- Grzegorz Gągola
- Anna Szymaszek (burmistrz)
Szkolnictwo w gminie
[edytuj | edytuj kod]W roku 2016 z 8. publicznych szkół podstawowych pozostało 5 – w Kuźminie, Leszczawie Dolnej, Lipie, Sufczynie i Żohatynie[8]. Oprócz tego jedno gimnazjum – w Birczy, oraz liceum, również w Birczy.
Lokalne wydarzenia i uroczystości
[edytuj | edytuj kod]- 26 sierpnia – święto 30 Pułku 9 Dywizji
- 10 września – rocznica walk o Borownicę w 1939 roku – uroczystości patriotyczne przy grobie płk Kotarby
- 22 października – rocznica pierwszego napadu na Birczę przez UPA – oddanie hołdu w miejscach pamięci
- 29 listopada – rocznica drugiego napadu na Birczę przez UPA – oddanie hołdu poległym i pomordowanym
Honorowi obywatele Gminy Bircza
[edytuj | edytuj kod]- Ignacy Mościcki, Edward Śmigły-Rydz, Felicjan Sławoj Składkowski, Eugeniusz Kwiatkowski[9]
- Arnold F. Wellman – wiceprezydent United Parcel Service[potrzebny przypis]
- Piotr Kruk – wiceprezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa[potrzebny przypis]
- Henryk Burdon[potrzebny przypis]
Urodzeni w gminie Bircza
[edytuj | edytuj kod]- Hiob Borecki – prawosławny metropolita kijowski
- Jan Baraś-Komski – malarz
- Stefania Podgórska – odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
- Julian Gbur – biskup greckokatolicki w Stryju na Ukrainie
- Iwanna Teleśnycka – matka Włodzimierza Juszczaka – biskupa greckokatolickiego
- Julian Stańczak – malarz
- Mykoła Mazuryk – rzeźbiarz ludowy
- Omelan Mazuryk – malarz
- Mychajło Werbyckyj – autor melodii ukraińskiego hymnu narodowego
- Wołodymyr Soroczak – oficer UPA
- Iwan Rusiecki - poseł Sejmu Krajowego Galicji I kadencji (1861-1867)
Turystyka i wypoczynek
[edytuj | edytuj kod]Na południe od Birczy powstał Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego, w przyszłości jest planowane utworzenie Turnickiego Parku Narodowego.
- Piesze szlaki turystyczne
(Przemyśl – Sanok, 75 kilometrów długości): Przemyśl (ul. Waygarta – Oddział PTTK) – Zielonka – Wapielnica /394/ – Helicha /420/ – Rokszyce – Brylińce – Kopystańka /541 / – Łodzinka – Chomińskie – Bircza – Kamienna Górka – Leszczawa Górna – Bziana /574/ – Roztoka – Poręba /618/ – Zawadka – Rakowa – Słonny Wierch Wschód /668/ – Przysłup /658/ – Słonna /639/ – Słonny Wierch Zachód /668/ – Orli Kamień /518/ – Sanok
(Bircza – skrzyżowanie ze szlakiem niebieskim, 19 kilometrów długości): Bircza – Łomna – Trójca – Cień/561/ – skrzyżowanie za szlakiem niebieskim przy drodze Jureczkowa – Makowa
- Rowerowe szlaki turystyczne
- Bircza – Sufczyna – Huta Brzuska – Krzeczkowa – Olszany – Krasiczyn – Przemyśl
- Bircza – Leszczawa Dln. – Łomna – Trójca – Łodzinka – Huta Łodzińska – Krępak – Bircza
- Bircza – Malawa – Lipa – Jawornik Ruski – Żohatyn – Dąbrówka Starzeńska – Dynów
- Bircza – Rudawka – Kotów – Piątkowa – Iskań – Sufczyna
- Przemyśl – Prałkowce – Zalesie – Brylińce – Cisowa – Łodzinka – Bircza
- Ścieżki dydaktyczne
- "Pomocna Woda"
- "Kamionka"
- "Krępak"
- "Bobrowa Dolina"
- "Łomna"
- Stadniny
- Stadnina w Kotowie
- Stajnia Korzeniec
- Dom Gościnny "w siodle" - Leszczawa
Sołectwa (24)
[edytuj | edytuj kod]Bircza, Boguszówka, Borownica, Brzeżawa, Brzuska, Huta Brzuska, Jasienica Sufczyńska, Jawornik Ruski, Korzeniec, Kotów, Kuźmina, Leszczawka, Leszczawa Dolna, Leszczawa Górna, Lipa, Łodzinka Górna + Łodzinka Dolna, Malawa + Dobrzanka, Nowa Wieś, Roztoka, Rudawka, Stara Bircza, Sufczyna, Wola Korzeniecka, Żohatyn[2]
Sąsiednie gminy
[edytuj | edytuj kod]Dubiecko, Dydnia, Dynów, Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Nozdrzec, Sanok, Tyrawa Wołoska, Ustrzyki Dolne
Gminy partnerskie
[edytuj | edytuj kod]Galeria
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Gmina Bircza w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-16] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ a b Strona giny, sołectwa
- ↑ a b Urząd Statystyczny w Rzeszowie
- ↑ Kazimierz Przyboś, Granice Ziemi Przemyskiej w czasach nowożytnych XVI-XVIII wiek. [dostęp 2007-09-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-27)].
- ↑ Mieszkańcy Birczy zdecydowanie przeciw odłączeniu części terenu i włączeniu go do gminy Ustrzyki Dolne
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Strona gminy, szkoły podstawowe
- ↑ Z Birczy obok Dobromila. „Wschód”. Nr 120, s. 2, 3 marca 1939.