Gereza
Colobus | |||
Illiger, 1811[1] | |||
Gereza abisyńska (C. guereza) | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj |
gereza | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Simia polycomos Schreber, 1800 (= Cebus polykomos E.A.W. Zimmermann, 1780) | |||
Synonimy | |||
| |||
Gatunki | |||
|
Gereza[6] (Colobus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce[7][8][9].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 48–96 cm, długość ogona 50–100 cm; masa ciała samic 5,5–11 kg, samców 7,6–15 kg (wyjątkowo do 23 kg)[9][10].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1811 roku niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger w książce swojego autorstwa poświęconej wstępnej klasyfikacji ssaków i ptaków[1]. Illiger wymienił dwa gatunki – Simia polycomos von Schreber, 1797 (= Cebus polykomos E.A.W. Zimmermann, 1780) i Simia ferruginea G.K. Shaw, 1800 (= Simia (Cercopithecus) badius Kerr, 1792) – z których gatunkiem typowym jest Simia polycomos von Schreber, 1797 (= Cebus polykomos E.A.W. Zimmermann, 1780).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Colobus (Colobolus): gr. κολοβος kolobos ‘ograniczony, okaleczony’; gereza białobroda posiada szczątkowy kciuk[11].
- Guereza: abisyńska nazwa Guereza dla gerezy[12]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Guereza ruppelli J.E. Gray, 1870 (= Colobus guereza Rüppell, 1835).
- Stachycolobus: gr. σταχυς stakhus ‘kolba kukurydzy, kolec’; rodzaj Colobus Illiger, 1811[13]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Colobus satanas Waterhouse, 1838.
- Pterycolobus: gr. πτερυξ pterux, πτερυγος pterugos ‘skrzydło’; rodzaj Colobus Illiger, 1811[14]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Semnopithecus vellerosus I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1834.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[15][10][7]:
Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[6] | Podgatunki[9][7][10] | Rozmieszczenie geograficzne[9][7][10] | Podstawowe wymiary[9][10][b] | Status IUCN[16] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
Colobus angolensis | P.L. Sclater, 1860 | gereza angolańska | 7 podgatunków | Demokratyczna Republika Konga (na południe od rzeki Kongo), północno-wschodnia Angola i północno-zachodnia Zambia rozłącznie do południowo-zachodniej Ugandy, zachodniej Rwandy, zachodniego Burundi, południowo-wschodniej Kenii, Tanzanii, północnego Malawi i północno-wschodniej Zambii; być może północny Mozambik | DC: – cm DO: – cm MC: – kg |
VU | |
Colobus guereza | Rüppell, 1835 | gereza abisyńska | 8 podgatunków | południowy Kamerun, północno-wschodnia Ghana, północne Kongo, Republika Środkowoafrykańska, południowy Czad, północna Demokratyczna Republika Konga (na południe od rzeki Kongo), Sudan Południowy, zachodnia i południowo-wschodnia Uganda, północno-zachodnia Rwanda, zachodnia i środkowo-wschodnia Etiopia, Kenia, północna Tanzania; być może Gwinea Równikowa i południowo-wschodnia Nigeria | DC: 49–75 cm DO: 50–90 cm MC: 5,5–13,5 kg |
LC | |
Colobus polykomos | (E.A.W. Zimmermann, 1780) | gereza białobroda | gatunek monotypowy | Gwinea Bissau, Gwinea, Sierra Leone, Liberia, południowo-zachodnie Wybrzeże Kości Słoniowej (na wschód do rzeki Sassandra); być może południowy Senegal i Gambia | DC: 55–68 cm DO: 72–100 cm MC: 6,6–10 kg |
EN | |
Colobus satanas | Waterhouse, 1838 | gereza czarna | 2 podgatunki | Kamerun (na południe od rzeki Sanaga), Gwinea Równikowa (włącznie z wyspą Bioko), zachodni i środkowy Gabon (w głąb lądu do Parku Narodowego Lopé, niepewny na wschód od rzek Ogowe/Iwindo) i zachodnie Kongo; być może Angola (Kabinda) | DC: 50–77 cm DO: około 80 cm MC: 10–15 kg |
VU | |
Colobus vellerosus | (I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1834) | gereza niedźwiedzia | gatunek monotypowy | wschodnie Wybrzeże Kości Słoniowej (na wschód od rzek Nzi–Bandama), południowa Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin i południowo-zachodnia Nigeria | DC: 56–66 cm DO: 81–97 cm MC: 7–9,9 kg |
CR |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony.
Opisano również gatunek wymarły z plejstocenu dzisiejszej Kenii:
- Colobus freedmani Jablonski & M.G. Leakey, 2008[17]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 69. (łac.).
- ↑ J.E. Gray. On the Natural Arrangement of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 298, 1821. (ang.).
- ↑ J.E. Gray: Catalogue of Monkeys, Lemurs, and Fruit-eating Bats in the collection of the British Museum. London: The Trustees, 1870, s. 5, 19. (ang.).
- ↑ Rochebrune 1886–1887 ↓, s. 96, 114.
- ↑ Rochebrune 1886–1887 ↓, s. 96, 125.
- ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 49. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 242–244. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Colobus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-08].
- ↑ a b c d e D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 699–702. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 157–159. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 196.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 302.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 642.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 596.
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2024-08-08]. (ang.).
- ↑ Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-08]. (ang.).
- ↑ N.G. Jablonski & M.G. Leakey: Systematic Paleontology of the Small Colobines. W: N.G. Jablonski & M.G. Leakey (redaktorzy): Koobi Fora Research Project. Cz. 6: The Fossil Monkeys. San Francisco: California Academy of Sciences, 2008, s. 12–30. ISBN 0-940228-73-4. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- A.T. de Rochebrune: Faune de la Sénégambie. Cz. Supplément. Paris: O. Doin, 1886–1887, s. 1–189. (fr.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).