Franciszek Kleeberg
Data i miejsce urodzenia |
1 lutego 1888 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
5 kwietnia 1941 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki |
29 Dywizja Piechoty |
Stanowiska |
dowódca dywizji piechoty |
Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
Odznaczenia | |
Franciszek Kleeberg (ur. 1 lutego 1888 w Tarnopolu, zm. 5 kwietnia 1941 w Weisser Hirsch w Dreźnie) – generał brygady Wojska Polskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w rodzinie Emiliana, powstańca styczniowego, i Józefiny Kuschée (Couschée). Był starszym bratem Juliusza, generała brygady Wojska Polskiego. Według tradycji rodzinnej Kleebergowie wywodzili się od szwedzkiego żołnierza, który przybył do Polski z wrogą armią w XVII wieku, dostał się do niewoli, spolszczył się i w końcu został założycielem rodu rycerskiego. Ojciec generała był długoletnim oficerem c. i k. 11 pułku dragonów w Stockerau, w którym po awansie na podpułkownika (1 maja 1901) objął komendę nad II dywizjonem. Później pełnił służbę w Komendzie Placu Wiedeń. W 1908 r. został spensjonowany.
Po ukończeniu szkoły realnej w Hranicach i złożeniu matury w Wiedniu w 1905 r., kontynuował naukę w Technicznej Akademii Wojskowej w Mödling. W 1911 r. ukończył Szkołę Strzelecką Artylerii w Hajmasker. Pełnił służbę w 2 pułku haubic polowych w Wiedniu. 1 września 1908 r. został mianowany podporucznikiem (niem. Leutnant), a 1 maja 1913 r. – porucznikiem (niem. Oberleutnant) w korpusie oficerów artylerii. W tym samym roku został przyjęty do Szkoły Wojennej (niem. Kriegsschule) w Wiedniu[1][2]. Wybuch I wojny światowej uniemożliwił mu kontynuowanie studiów.
W maju 1915 r. otrzymał przydział do Legionów Polskich. W tym też roku powierzono mu funkcję szefa sztabu II Brygady Legionów, którą pełnił przez miesiąc. Następnie przez kilka miesięcy był zastępcą szefa sztabu, a czasowo także szefem sztabu Komendy Legionów Polskich. 1 listopada 1915 r. został mianowany kapitanem (niem. Hauptmann) w korpusie oficerów artylerii. Jego oddziałem macierzystym był 25 pułk haubic polowych (były 2 pułk haubic polowych)[3]. W czerwcu 1916 r. został szefem sztabu III Brygady Legionów. W 1916 r. otrzymał tytuł „oficer przydzielony do Sztabu Generalnego”. W 1917 r. jego oddziałem macierzystym był 125 pułk artylerii polowej[4].
W okresie od lutego do lipca 1917 r. podczas prowadzenia szkolenia Legionów Polskich przez Niemców w Królestwie był m.in. zastępcą dowódcy 1 pułku artylerii w Górze Kalwarii i jednocześnie komendantem Zjednoczonych Szkół Artylerii, po czym do końca 1917 r. służył w Inspektoracie Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej. W lipcu 1917 r. został mianowany majorem[5]. Do kwietnia 1918 r. pełnił funkcję komendanta Kursu Wyszkolenia Artylerii w Garwolinie. W związku z prośbą o zmianę obywatelstwa austriackiego na polskie, w czerwcu 1918 r. został karnie przeniesiony do armii austro-węgierskiej i skierowany na front włoski, na stanowisko oficera sztabu 54 Brygady Piechoty.
18 listopada 1918 r., wezwany przez generała Tadeusza Rozwadowskiego, wrócił do kraju i objął obowiązki szefa sztabu Armii „Wschód”. Na tym stanowisku wziął udział w bitwie o Lwów. 19 marca 1919 r. został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Generalnego „Kraków” w Krakowie na stanowisko zastępcy szefa sztabu[6]. Z dniem 15 kwietnia został przydzielony do Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[7]. W ministerstwie powierzono mu obowiązki szefa Sekcji Organizacyjnej, dwa miesiące później – zastępcy szefa Departamentu I Mobilizacyjno-Organizacyjnego. 7 maja 1919 r. został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podpułkownika[8]. 10 marca 1920 r., po reorganizacji ministerstwa, został mianowany pomocnikiem szefa Oddziału I Organizacyjno-Mobilizacyjnego Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych[9]. 29 maja 1920 r. został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 r. w stopniu pułkownika, w artylerii, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[10]. W lipcu 1920 r. został szefem sztabu 1 Armii, a 15 sierpnia – szefem sztabu Grupy Operacyjnej gen. Kazimierza Raszewskiego, mającej na celu obronę zachodnich województw przed bolszewikami[11].
7 października 1920 r. wyznaczony został na stanowisko szefa sztabu w Dowództwie Okręgu Generalnego „Poznań” w Poznaniu, które w następnym roku zostało przeformowane w Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII[12]. 3 maja 1922 r. został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 r. i 28. lokatą w korpusie oficerów artylerii, a jego oddziałem macierzystym był 14 pułk artylerii polowej w Poznaniu[13]. 6 października 1922 r. został wybrany przewodniczącym rady nadzorczej Hurtowni Spółdzielni Żołnierskich Okręgu Korpusu Nr VIII w Poznaniu[14] . Również w pierwszej dekadzie października 1922 r. został odkomenderowany do pełnienia obowiązków dowódcy piechoty dywizyjnej 14 Dywizji Piechoty na czas choroby pułkownika Aleksandra Załęskiego[15] . 7 listopada 1922 r. został mianowany dowódcą 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu. Obowiązki miał objąć z dniem 1 stycznia 1923 r.[16]. Dywizją dowodził do maja 1924 r. W międzyczasie ukończył kurs informacyjny dla wyższych dowódców. Od czerwca 1924 r. do października 1925 r. przebywał we Francji, gdzie studiował w Wyższej Szkole Wojennej (fr. École Supérieure de Guerre) i Centrum Wyszkolenia Piechoty w Wersalu oraz w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Metzu. Po powrocie do kraju został II dyrektorem nauk w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W czasie przewrotu majowego 1926 r. opowiedział się po stronie władz legalnych[17]. 17 marca 1927 r. został mianowany dowódcą 29 Dywizji Piechoty w Grodnie[18]. 1 stycznia 1928 r. Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 r. i 12. lokatą w korpusie generałów[19]. Przyjaźnił się z Władysławem Sikorskim[20]. W poniedziałek 3 sierpnia 1936 r. Prezydent RP mianował go dowódcą Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie[21]. Dwa lata później został dowódcą Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu. Stanowisko to zajmował do 8 września 1939 r.[22].
9 września 1939 r. przystąpił do organizacji oddziałów bojowych z podległych mu ośrodków zapasowych. W korespondencji urzędowej występował w dalszym ciągu jako dowódca Okręgu Korpusu Nr IX. 27 września zarządził reorganizację podległych mu wojsk oraz ustanowił we Włodawie władze cywilno-administracyjne. Od tego dnia występował jako dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” (SGO).
Pod Jabłoniem i Milanowem pobił wysunięte kolumny oddziałów Armii Czerwonej. 6 października 1939 r., po czterodniowych walkach z Wehrmachtem pod Kockiem, został zmuszony do kapitulacji z powodu braków w zaopatrzeniu i amunicji. Złożył broń jako ostatni polski generał. Kleeberg pozostał jedynym dowódcą SGO bez porażki – przeciwnik pod Kockiem został pobity. Po bitwie dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w Oflagu IVB w twierdzy Königstein koło Drezna. W niewoli przebywał półtora roku. Poważnie zachorował na serce[23] i 5 kwietnia 1941 r. zmarł w szpitalu wojskowym w drezdeńskiej dzielnicy Weisser Hirsch. Został pochowany na cmentarzu w dzielnicy Neustadt.
Pośmiertnie został mianowany generałem dywizji ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1943 r. w korpusie generałów. W 1969 r. prochy gen. Franciszka Kleeberga przewieziono do kraju i 6 października złożono na cmentarzu Wojennym w Kocku pomiędzy poległymi żołnierzami z dowodzonej przez niego SGO „Polesie”. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 28 wprost-2-2)[24].
16 kwietnia 1918 r. Franciszek Kleeberg zawarł związek małżeński z Wandą Paszkowską (1893–1955). 19 lipca 1920 r. urodził się im syn Zbigniew Tadeusz.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari (władze RP na Obczyźnie, 1970)[25]
- Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari (władze RP na Obczyźnie, 1947)[26]
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (udekorowany 17 kwietnia 1921 we Lwowie przez gen. broni Tadeusza Rozwadowskiego)[27][28]
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 1 października 2009)[29]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937)[30][31]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[28][32]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie)[28]
- Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1937)[33]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[28]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[28]
- Krzyż Żelazny II klasy (Prusy)
- Krzyż Komandorski Orderu Legii Honorowej (Francja)
- Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 1921)[28][34]
- Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy (Łotwa)[28]
- Order Orła Białego III klasy (Jugosławia)[28]
- Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną i mieczami (Austro-Węgry, 1915)[35]
- Signum Laudis Srebrny Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)
- Signum Laudis Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)
- Signum Laudis Brązowy Medal Zasługi Wojskowej na czerwonej wstążce (Austro-Węgry)[36]
- Krzyż Jubileuszowy Wojskowy (Austro-Węgry)[36]
Upamiętnienie gen. Franciszka Kleeberga
[edytuj | edytuj kod]Wizerunek Kleeberga znajduje się na wydanym w 1989 r. przez Pocztę Polską z okazji 50. rocznicy wojny obronnej znaczku pocztowym o nominale 35 złotych i nakładzie 6 milionów sztuk upamiętniającym bitwę pod Kockiem[37].
W 2007 nakręcono film dokumentalny o walkach gen. Kleeberga i Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie w kampanii wrześniowej pt. Kleeberg odszedł kleeberczycy zostali w reż. Mirosława Gronowskiego[38].
Na jego cześć wzniesiono wiele pomników, a jego nazwiskiem nazwano ulice m.in. w Białymstoku, Gdyni, Bydgoszczy, Szczecinie, Lublinie, Sosnowcu, Krakowie, Żywcu, Częstochowie, Piekarach Śląskich, Siedlcach, Białej Podlaskiej, Radzyniu Podlaskim, Warszawie[39], Wołominie i w Nowym Sączu. Imię Generała Franciszka Kleeberga nosi m.in. Szkoła Podstawowa nr 1 Ząbkach pod Warszawą, Szkoła Podstawowa nr 3 we Włodawie (woj. lubelskie) oraz Zespół Szkół Zawodowych nr 1 w Dęblinie.
18 września 2019 r. Marek Łapiński, w zastępstwie ministra obrony narodowej, decyzją Nr 148/MON nadał 19 Brygadzie Zmechanizowanej w Lublinie imię gen. dyw. Franciszka Kleeberga[40].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1909 ↓, s. 842, 924.
- ↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 759, 832, 1061.
- ↑ Lista starszeństwa c. i k. Armii 1916 ↓, s. 642, 741.
- ↑ Lista starszeństwa c. i k. Armii 1918 ↓, s. 88, 1036, 1218.
- ↑ Mierzwiński 1990 ↓, s. 91.
- ↑ Piwowarski 1989 ↓, s. 396.
- ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 55 z 20 maja 1919 roku, s. 1734.
- ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 53 z 15 maja 1919 roku, poz. 1652.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 27 marca 1920 roku, s. 227.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 9 czerwca 1920 roku, s. 399.
- ↑ Wojciech Zawadzki Pomorze 1920, Bellona 2015, s. 123.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 20 października 1920 roku, s. 1075.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 185.
- ↑ Hurtownia ↓.
- ↑ Zmiany ↓.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 47 z 25 listopada 1922 roku, s. 851.
- ↑ Stanisław Haller , Wypadki warszawskie od 12 do 15 maja 1926 r., Kraków 1926, s. 23 .
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 94.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 2 stycznia 1928 roku, s. 1.
- ↑ Włodzimierz Wójcikowski: Śladami ostatniej bitwy gen. Kleeberga. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 14. ISBN 83-03-01102-2.
- ↑ „Polska Zbrojna”, nr 212, 4 sierpnia 1936, s. 1 .
- ↑ Mierzwiński 1990 ↓, s. 92.
- ↑ Mierzwiński 1990 ↓, s. 96.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: OLESZKIEWICZOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-31] .
- ↑ Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 208–209.
- ↑ Krzysztof Filipow: Order Virtuti Militari 1972–1945. Warszawa: Bellona, 1990, s. 141.
- ↑ Dekoracja Orderem „Virtuti Militari”. „Gazeta Lwowska”. Nr 87, s. 4, 17 kwietnia 1921.
- ↑ a b c d e f g h Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarnii Wojskowej, 1938, s. 340.
- ↑ M.P. z 2010 r. nr 28, poz. 304 „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ Odznaczenia w dniu Święta Niepodległości. „Gazeta Lwowska”, s. 3, 13 listopada 1937.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 25.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 96 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r., „Dziennik Personalny”, nr 29, poz. 1208, 1921 .
- ↑ Odznaczenia w Legionach. „Goniec Polowy Legionów”. Nr 10, s. 4, 31 października 1915. Lwów. [dostęp 2021-10-07].
- ↑ a b Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 1061.
- ↑ 1989.09.01. 50. rocznica Wojny Obronnej 1939 (6). kzp.pl. [dostęp 2024-05-26]. (pol.).
- ↑ Kleeberg odszedł Kleberczycy zostali w bazie filmpolski.pl
- ↑ Uchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 3.
- ↑ Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej. Ministerstwo Obrony Narodowej, 2019. (pol.)..
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1909. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, styczeń 1909.
- Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914.
- Ranglisten des kaiserlichen und königlichen Heeres 1916. Wiedeń: 1916.
- Ranglisten des kaiserlichen und königlichen Heeres 1918. Wiedeń: 1918.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6 .
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, wyd. II uzup. i poprawione, Warszawa: Spotkania, 1991 .
- Robert Primke, Maciej Szczerepa, Kock 2–5 X 1939. Ostatnia bitwa Września i jej dowódca, Zabrze: Infort, 2011, ISBN 978-83-89943-70-5 .
- Norbert Wójtowicz, Ostatni generał „polskiego września”, „Nowe Życie”, nr 9, 2012, s. 10–12 .
- Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa: Polonia, 1990, s. 91–97. ISBN 83-7021-096-1.
- Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: PAX, 1990, s. 779–780. ISBN 83-211-1096-7.
- Leon Kalinowski, Osobiste wspomnienie o generale Kleebergu [online], Świadkowie Historii .
- Mikołaj Falkowski , Franciszek Kleeberg [online], Polskie Radio, 15 lutego 2009 .
- Eugeniusz Piwowarski. Projekt organizacji władz wojskowych i administracji ogólnej gen. bryg. Franciszka Kleeberga z czerwca 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (129), s. 395–406, 1989. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”.
- Zmiany w Sztabie DOK VII. „Żołnierz Wielkopolski”. 24, s. 9, 1922-10-11. Poznań: Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII.
- Hurtownia Spółdzielni Żołnierskich O. K. VIII w Poznaniu. „Żołnierz Wielkopolski”. 26, s. 55, 1923-11-28. Poznań: Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII.
- Absolwenci Technicznej Akademii Wojskowej
- Członkowie Komendy Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry)
- Dowódcy 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty
- Dowódcy 29 Dywizji Piechoty (II RP)
- Dowódcy piechoty dywizyjnej 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty
- Generałowie dywizji II Rzeczypospolitej
- Ludzie urodzeni w Tarnopolu
- Obrońcy Polski przed agresją ZSRR (1939)
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Oficerowie artylerii II Rzeczypospolitej przeniesieni do korpusu generałów
- Oficerowie dowództwa 1 Armii (II RP)
- Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej
- Patroni jednostek Wojska Polskiego
- Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej
- Polacy – Komandorzy Legii Honorowej
- Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej
- Polacy odznaczeni Krzyżem Jubileuszowym Wojskowym
- Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej
- Polacy odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis
- Polacy odznaczeni niemieckim Krzyżem Żelaznym
- Polacy odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia)
- Polacy odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia
- Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska)
- Uczestnicy bitwy pod Kockiem (1939)
- Uczestnicy walk przewrotu majowego 1926 (strona rządowa)
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska)
- Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Urodzeni w 1888
- Wojskowi związani z Grodnem
- Wykładowcy Wyższej Szkoły Wojennej
- Zmarli w 1941
- Żołnierze III Brygady Legionów Polskich
- Żołnierze Polnische Wehrmacht