Franciszek Peter
6 zwycięstw | |
Data i miejsce urodzenia |
8 października 1896 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
1968 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki |
Flik 3/J, |
Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa, |
Późniejsza praca |
konstruktor |
Odznaczenia | |
Franciszek Peter vel Franz Peter (ur. 8 października 1896 w Wiedniu[1], zm. 1968 w Warszawie[2]) – austriacki lotnik wojskowy i inżynier – porucznik cesarskiego i królewskiego Lotnictwa, major pilot Wojska Polskiego, as myśliwski z I wojny światowej, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Służba w Cesarskim i Królewskim Lotnictwie
[edytuj | edytuj kod]Franz Peter urodził się w Wiedniu jako syn Franciszka i Marii z d. Kossak[3][1], w rodzinie pochodzącej z Zaolzia. Podczas I wojny światowej służył w lotnictwie austro-węgierskim. Początkowo latał na samolotach rozpoznawczych, następnie ukończył szkolenie pilota myśliwskiego i od wiosny służył w eskadrze myśliwskiej Flik 3/J (Fliegerkompagnie 3/J) na froncie austriacko-włoskim, m.in. ze Stefanem Stecem. Latał w niej na myśliwcach Albatros D.III (Oef). Wojnę zakończył w stopniu porucznika (Oberleutnant).
16 lipca 1918 Peter w składzie klucza ze Stefanem Stecem i F. Navratilem odniósł dwa pierwsze zwycięstwa, nad myśliwcami włoskimi Hanriot HD.1 nad Val del Concei w rejonie jeziora Garda. 4 sierpnia 1918 zestrzelił włoski szybki bombowiec SVA-5 (sierż. Bartolomeo Arrigoni[2]), a 20 sierpnia i 17 września samoloty rozpoznawcze Pomilio, zyskując status asa (17 września prawdopodobnie zestrzelił poległego w tym dniu dowódcę 134. eskadry włoskiej, kapitana obs. Adriano Barone[4]). 7 października 1918 zestrzelił szósty samolot – brytyjski myśliwiec Sopwith Camel (E1498 z 66 Sqn RAF, pilot 2/Lt GR Leighton[5]) k. Trydentu[1].
Służba w Wojsku Polskim i praca konstruktora silników
[edytuj | edytuj kod]- sekcja wymaga uzupełnienia
Po zakończeniu I wojny światowej pracował jako pilot komunikacyjny, na linii Wiedeń–Budapeszt[6]. Na skutek spotkania w Wiedniu ze Stefanem Stecem, na początku 1919 roku Peter przyjechał do Polski i zdecydował wstąpić do polskiego lotnictwa wojskowego (początkowo nie znał przy tym języka polskiego)[6]. Służył bojowo najpierw w 6 Eskadrze Wywiadowczej we Lwowie[7], broniącej miasta przed oddziałami ukraińskimi podczas wojny polsko-ukraińskiej. Latał tam jako pilot samolotów rozpoznawczych, zazwyczaj w załodze z obserwatorem Stanisławem Pietruskim[6]. 6 marca 1919 miał wypadek na samolocie Albatros C.XII na skutek awarii silnika, lecz nie odniósł większych obrażeń[6]. Brał udział w kilku lotach szturmowych atakując pozycje ukraińskie z broni pokładowej, a 30 kwietnia 1919 z Pietruskim rozpędził obsługę dwóch dział ukraińskich, zdobytych następnie przez Polaków. 14 maja 1919 został ranny w nogę podczas lotu szturmowego na pozycje piechoty pod Kulikowem i do połowy czerwca przebywał w szpitalu[7][6][8].
Brał następnie udział w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. od 4 lutego do marca 1920 tymczasowo dowodził 6 eskadrą wywiadowczą, działającą w rejonie Tarnopola[8][9].
Po zakończeniu działań wojennych pełnił służbę w Centralnych Zakładach Lotniczych, a następnie w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa[7] na stanowisku kierownika oddziału silników. W 1929 skonstruował, mało udany, silnik gwiazdowy Peterlot (80 KM), zbudowany w liczbie 9 sztuk[10]. Równocześnie pozostawał oficerem nadetatowym 2 pułku lotniczego w Krakowie. Z dniem 31 marca 1933 przeniesiony został w stan nieczynny na okres 12 miesięcy[11]. Z dniem 31 sierpnia 1934 przeniesiony został w stan spoczynku[12].
Był następnie dyrektorem technicznym Wytwórni Maszyn Precyzyjnych „Avia”[7]. W 1933 z A. Seńkowskim skonstruował w PZInż silnik rzędowy PS-II Petersen (90 KM) – zbudowano 11 sztuk, a w 1934 zaprojektował w Avii 4-cylindrowe silniki rzędowe Avia P-4 (100 KM) i Avia 3 (63 KM)[10].
Zmarł w 1968 w Warszawie[2].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]- kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z 1 lipca 1919 (w 1924 zajmował 2 lokatę w korpusie oficerów aeronautyki)
- major – 18 lutego 1928 ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 12 lokatą w korpusie oficerów aeronautyki
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 8087
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie)[13]
- Polowa Odznaka Pilota nr 30 (11 listopada 1928)[14]
- Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry)
- Krzyż Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)
- Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” (Austro-Węgry)
- Medal Waleczności (Austro-Węgry)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Franz Peter w The Aerodrome (ang.) wraz z listą zwycięstw
- ↑ a b c T. Goworek, op.cit., s.21–22.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 1.
- ↑ Gregory Alegi: Pomilio PD/PE. Berkhamsted: Albatros Productions, 2006, seria: Windsock Datafile. no.117. ISBN 1-902207-83-1. (ang.), s.13
- ↑ 66 Squadron, RFC & RAF, 1916 to 1919
- ↑ a b c d e S. Pietruski: Lwowskie loty, s.15–18.
- ↑ a b c d Kolekcja VM ↓, s. 4.
- ↑ a b S. Pietruski: Lwowskie loty. Część 2, s.12–13.
- ↑ Krzysztof A. Tarkowski , Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991, s. 47, ISBN 83-206-0985-2, OCLC 69498511 .
- ↑ a b Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893–1939, WKiŁ, Warszawa 1977, s. 45–51.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 11.04.1933 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 14 z 22.12.1934 r.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 3.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 436 „za loty bojowe nad nieprzyjacielem w czasie wojny 1918–1920”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Peter Franciszek. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.18-1157 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-10-30].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-03-31].
- Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 851, 859, 863.
- Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 541, 548.
- Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 229, 837.
- Tomasz Goworek , Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego, Warszawa: SIGMA-NOT, 1991, ISBN 83-85001-46-8, OCLC 751325702 .
- Stanisław Pietruski, Lwowskie loty [w:] „Lotnictwo z Szachownicą” nr 1 (1/2002).
- Stanisław Pietruski, Lwowskie loty. Część 2 [w:] „Lotnictwo z Szachownicą” nr 2 (2/2002).
- Asy myśliwskie Austro-Węgier
- Ludzie urodzeni w Wiedniu
- Ludzie związani ze Lwowem
- Majorowie lotnictwa II Rzeczypospolitej
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie)
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej
- Odznaczeni Medalem Waleczności
- Odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis
- Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej
- Odznaczeni Polową Odznaką Pilota
- Piloci 6 Eskadry Wywiadowczej
- Piloci 7 Eskadry Myśliwskiej
- Polscy inżynierowie
- Polscy lotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej
- Polscy lotnicy w wojnie polsko-ukraińskiej
- Polscy piloci myśliwscy
- Urodzeni w 1896
- Zmarli w 1968