Kazimierz Brandys
Kazimierz Brandys (przed 1970) | |
Data i miejsce urodzenia |
27 października 1916 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
11 marca 2000 |
Zawód, zajęcie | |
Odznaczenia | |
Kazimierz Brandys (ur. 27 października 1916 w Łodzi, zm. 11 marca 2000 w Paryżu) – polski prozaik, eseista, autor scenariuszy filmowych.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z inteligenckiej rodziny pochodzenia żydowskiego zasymilowanej w Polsce[1]. Brandysowie byli właścicielami banku w Łodzi. Kazimierz i o cztery lata starszy brat Marian uczęszczali do Szkoły Zgromadzenia Kupców Miasta Łodzi. Kazimierz ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, jak jego brat, również późniejszy pisarz. Debiutował w 1935 na łamach miesięcznika „Kuźnia Młodych” jako krytyk teatralny.
Podczas okupacji ukrywał się w Warszawie, poza gettem, po aryjskiej stronie.
W latach 1945–1950 członek zespołu redakcyjnego tygodnika „Kuźnica”, od 1946 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej, a następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, od 1956 rzecznik „odnowy” i „oczyszczenia moralnego” partii i władzy; w latach 1956–1960 członek zespołu redakcyjnego tygodnika „Nowa Kultura”. W 1966 wystąpił z partii w proteście przeciwko represjom wobec Leszka Kołakowskiego. W latach 1970–1971 wykładowca literatur słowiańskich na Sorbonie. W 1976 podpisał „Memoriał 101”, protestując przeciwko zmianom w Konstytucji PRL. W latach 1977–1980 był członkiem redakcji drugoobiegowego czasopisma opozycji demokratycznej „Zapis”, w 1978 został członkiem Towarzystwa Kursów Naukowych.
Od 1981 r. mieszkał na stałe poza krajem. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Był mężem tłumaczki Marii Zenowicz.
Zmarł w Paryżu, pochowany na cmentarzu Père-Lachaise.
Cenzura w PRL
[edytuj | edytuj kod]Nazwisko Kazimierza Brandysa znalazło się na specjalnej liście, na której umieszczono autorów pod szczególnym nadzorem peerelowskiej cenzury. Tomasz Strzyżewski w swojej książce o cenzurze w PRL publikuje poufną instrukcję cenzorską z 21 lutego 1976 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, na której umieszczono jego nazwisko oraz następujące wytyczne: „Wszystkie własne publikacje autorów z poniższej listy zgłaszane przez prasę i wydawnictwa książkowe oraz wszystkie przypadki wymieniania ich nazwisk należy sygnalizować kierownictwu Urzędu, w porozumieniu, z którym może jedynie nastąpić zwolnienie tych materiałów. Zapis nie dotyczy radia i TV, których kierownictwo we własnym zakresie zapewnia przestrzeganie tych zasad. Treść niniejszego zapisu przeznaczona jest wyłącznie do wiadomości cenzorów”[2].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]- 1946 Drewniany koń
- 1946 Miasto niepokonane
- Między wojnami
- 1948 Samson
- 1948 Antygona
- 1949 Troja, miasto otwarte
- 1951 Człowiek nie umiera
- 1953 Sprawiedliwi ludzie
- 1954 Obywatele
- 1956 Czerwona czapeczka: wspomnienia z teraźniejszości
- 1957 Matka Królów
- 1958 Listy do pani Z.: wspomnienia z teraźniejszości
- 1960 Romantyczność
- 1963 Sposób bycia
- 1965 Bardzo starzy oboje
- 1966 Obrona Grenady i inne opowiadania
- 1966 Dżoker
- 1968 Rynek
- 1970 Jak być kochaną i inne opowiadania
- 1970 Mała księga
- 1972 Wariacje pocztowe
- 1974 Pomysł
- 1975 Nowele filmowe
- 1977 Nierzeczywistość
- 1980 Miesiące: 1978–1979
- 1982 Rondo
- 1984 Miesiące: 1982–1984
- 1987 Miesiące: 1980–1981
- 1987 Miesiące: 1985–1987
- 1991 Charaktery i pisma
- 1995 Zapamiętane
- 1999 Przygody Robinsona
Scenariusze filmowe:
- 1961 Samson
- 1962 Jak być kochaną
- 1965 Sposób bycia
- 1967 Bardzo starzy oboje
- 1981 Spokojne lata
- 1982 Matka Królów
Ekranizacje
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związana jest kategoria:
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Sztandaru Pracy II klasy (15 lipca 1954)[3]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1952)[4]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[5]
- Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1962)[6]
- Order Sztuki i Literatury (Francja, 1993)
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- 1948 – Nagroda Literacka m.st. Warszawy za Miasto niepokonane[7]
- 1950 – Państwowa Nagroda Artystyczna II stopnia w dziale literatury za cykl powieściowy Między wojnami[8]
- 1955 – Nagroda Państwowa II stopnia za powieść Obywatele[9]
- 1964 – Nagroda d’Isola Elba
- 1982 – Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego
- 1986 – Nagroda Prato-Europa
- 1986 – Nagroda im. Ignazio Silone
- 1998 – Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego[10]
- 1999 – Warszawska Premiera Literacka za Przygody Robinsona
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Lawina i kamienie: pisarze wobec komunizmu. Warszawa, 2006.
- ↑ Strzyżewski 2015 ↓, s. 95.
- ↑ M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1564 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1078 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/ 196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
- ↑ Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 5, 21 marca 1962, s. 1.
- ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie 1945−1958. „Warszawskie kalendarz ilustrowany 1959”, s. 43, 1958. Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego „Stolica”.
- ↑ Przyznanie Państwowych Nagród Naukowych i Artystycznych. „Nowa Kultura”. Rok I, Nr 19, s. 1, 6 sierpnia 1950. Warszawa: Związek Literatów Polskich. [dostęp 2024-08-06].
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-29].
- ↑ Nagroda im. Jana Parandowskiego. Dotychczasowi laureaci. Penclub. [dostęp 2019-09-18].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tomasz Strzyżewski: Wielka księga cenzury PRL w dokumentach. Warszawa: Prohibita, 2015, s. 95. ISBN 978-83-61344-70-4.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Mariusz Kubik – Portrety pisarzy: Kazimierz Brandys (27 X 1916–11 III 2000), „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 7 (74) / kwiecień 2000; Uniwersytet Śląski, Katowice
- Kazimierz Brandys na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Czemu Kazimierz Brandys zakochał się w komunizmie?. Dwójka – Program 2 Polskiego Radia, 2015-03-08. [dostęp 2015-03-09].
- ISNI: 0000000121037687
- VIAF: 109018620
- LCCN: n79144998
- GND: 118514466
- LIBRIS: 86lnndms2n91rmj
- BnF: 11893788f
- SUDOC: 02674998X
- NLA: 35798865
- NKC: jn19990001031
- NTA: 06982603X
- BIBSYS: 90137181
- CiNii: DA01466851
- PLWABN: 9810635887205606
- NUKAT: n93080374
- J9U: 987007259185505171
- PTBNP: 1713395
- LNB: 000076039
- NSK: 000065553
- CONOR: 23030115
- LIH: LNB:V*173229;=BK
- Absolwenci Szkoły Zgromadzenia Kupców w Łodzi
- Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej
- Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
- Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa)
- Kazimierz Brandys
- Laureaci Nagrody im. Parandowskiego
- Ludzie urodzeni w Łodzi
- Ludzie związani z prasą podziemną w Polsce 1945–1989
- Ocalali z Zagłady Żydów
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy”
- Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy
- Pisarze socrealiści
- Pisarze związani z Łodzią
- Pisarze związani z Paryżem
- Pisarze związani z Warszawą
- Pochowani na Cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu
- Polacy odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury
- Polacy pochodzenia żydowskiego
- Politycy PPR
- Polscy artyści socrealizmu
- Polscy eseiści XX wieku
- Polscy krytycy teatralni
- Polscy pisarze współcześni
- Polscy prozaicy
- Polscy scenarzyści filmowi
- Sygnatariusze Listu 15
- Sygnatariusze Memoriału 101
- Urodzeni w 1916
- Zmarli w 2000