Jędrzej Moraczewski (historyk)
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie | |
Alma Mater |
Jędrzej Moraczewski, ps. „Gospodarz Jędrzej” (ur. 2[1][2] lub 4 lutego 1802 w Dusinie, pow. gostyński, zm. 20 lutego 1855 w Poznaniu) – polski historyk (przedstawiciel lelewelowskiej szkoły historycznej), publicysta, twórca jednej z pierwszych polskich encyklopedii oraz działacz społeczny.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z rodziny ziemiańskiej Tomasza i Józefy z Kierskich, brat Bibianny. Uczył się w Poznaniu i w szkole wojewódzkiej w Kaliszu, a od 1821 studiował prawo i filozofię na uniwersytetach w Berlinie i Heidelbergu. W 1829 ukończył prawo na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim. Pozostał po studiach w Warszawie i pracował w sądownictwie oraz w redakcji „Powszechnego Dziennika Krajowego”[2].
Po wybuchu powstania listopadowego jako agent Rządu Narodowego pełnił misję dyplomatyczną w Lipsku oraz jeździł po zakup broni do miast niemieckich. Walczył w pułku Grothusa i dosłużył się w nim rangi porucznika. W listopadzie 1831 powrócił do majątku rodziców Zielątkowa k. Obornik[2]. W 1841 po sprzedaniu majątku osiadł na stałe z siostrą w Poznaniu. Był uczestnikiem w prawie wszystkich akcjach, które prowadzone były przez poznańskich organiczników. Współtwórca Bazaru, Banku Ziemiańskiego, oddziałów Centralnego Towarzystwa Rolniczego, Ligi Polskiej. Działał w Towarzystwie Naukowej Pomocy, w Kole Towarzyskim Bazaru, w komitetach zabiegających o założenie stałej sceny polskiej i uniwersytetu w Poznaniu. W 1839 należał do współzałożycieli „Dziennika Domowego”[3]. W Poznaniu w latach 1841–1843 wygłaszał odczyty publiczne poświęcone dziejom Polski i Słowiańszczyzny. Zamieszczał również artykuły w Przyjacielu Ludu, „Tygodniku Literackim”, w którym okresowo prowadził dział historyczny. W założonej w 1842 wraz z K. Libeltem i N. Kamieńskim spółce księgarskiej dla prowadzenia drukarni, księgarni i wypożyczalni książek pełnił główne funkcje.
W latach 1842–1852 wraz z Antonim Poplińskim redagował jedną z pierwszych polskich encyklopedii, dwutomowe „Starożytności Polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane”[4]. W latach 1843–1846 redagował czasopismo „Rok”. Utrzymywał kontakty z Centralizacją Wersalską Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, przyjmował emisariuszy i zdobywał sympatyków w Księstwie[3].
Uczestniczył w konspiracji wielkopolskiej 1846 r. (Centralizacja Poznańska), był członkiem Komitetu Narodowego w powstaniu wielkopolskim 1848 roku. Wówczas wyszło z jego drukarni wiele okolicznościowych odezw i ulotek, a winą za klęskę 1848 obarczył przywódców ziemiańskich. Interesował się ruchem ogólnosłowiańskim. W czerwcu 1848 brał udział w Zjeździe Słowiańskim w Pradze[3]. Był jednym z założycieli Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu w 1848 roku[5].
Założyciel Towarzystwa Zbieraczów Starożytności Krajowych w Szamotułach[3] działającego w latach 1840–1846, prowadzącego badania archeologiczne na terenie Wielkopolski, ewidencjonującego i kolekcjonującego zabytki przeszłości[6].
W latach 1841–1843 brał udział w cyklu wykładów – odczytów publicznych, zorganizowanych z inicjatywy Tytusa Działyńskiego w Sali Czerwonej Pałacu Działyńskich w Poznaniu, gdzie prowadził wykłady z zakresu historii Polski i Słowiańszczyzny. Karol Libelt wykładał estetykę, Teodor Teofil Matecki – fizyki i chemii, Jakub Krotowski-Krauthofer – metodologię prawa, I. Lipski – agronomię, a Fabian Juliusz Sarnecki uczył malarstwa[7].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Dzieje Rzeczypospolitej polskiej, tomy 1–9, 1843–1855 (synteza dziejów polskich doprowadzona do abdykacji Jana Kazimierza w 1668 r.).
- Opis pierwszego Zjazdu słowiańskiego[8]
- Gospodarza Jędrzeja opowiednia podług starych księg polskich, t. 1–3, 1850–1854[9][10][11].
- Starożytności Polskie ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane..., t. 1–2, 1842–1852[12][13].
- Wypadki poznańskie z roku 1848, 1850 (wspomnienia)[14].
- Włościanin polski ze względu historycznego, statystycznego i politycznego[15]
- Polska w złotym wieku przedstawiona wyimkami z Dziejów Rzeczypospolitej Polskiej[16]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Z ksiąg obywatelstwa (s. 205). Kronika Miasta Poznania 9–10/1923. [dostęp 2012-07-08]. (pol.).
- ↑ a b c Gąsiorowski i Topolski 1981 ↓, s. 492.
- ↑ a b c d Gąsiorowski i Topolski 1981 ↓, s. 493.
- ↑ „Starożytności polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane”, red. Jędrzej Moraczewski, Emil Kierski, Antoni Popliński, Poznań wyd. Jana Konstantego Żupańskiego, 1842–1852.
- ↑ Pamiętnik Jubileuszowy Towarzystwa Przemysłowego w Poznaniu 1848-1923, Poznań 1923, s. 7.
- ↑ Andrzej Wierzbicki, Historiografia polska doby romantyzmu, Wrocław 1999.
- ↑ Biblioteka Kórnicka. bkpan.poznan.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-12)]..
- ↑ Opis pierwszego zjazdu słowiańskiego [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Gospodarza Jędrzeja opowiadanie podług starych ksiąg polskich jaka to dawniej była Polska i jacy byli starzy Polacy. Książeczka 1 [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Gospodarza Jędrzeja opowiadanie podług starych ksiąg polskich jaka to dawniej była Polska i jacy byli starzy Polacy. Książeczka 2 [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Gospodarza Jędrzeja opowiadanie podług starych ksiąg polskich jaka to dawniej była Polska i jacy byli starzy Polacy. Książeczka 3 [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Starożytności Polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane. T. 1, [A-K] [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Starożytności polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane. T. 2 [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Wypadki poznańskie z roku 1848 [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Jędrzej Moraczewski , Włościanin polski ze względu historycznego, statystycznego i politycznego [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
- ↑ Polska w złotym wieku. Przedstawiona wyimkami z dziejów Rzeczypospolitej Polskiej Jędrzeja Moraczewskiego [online], polona.pl [dostęp 2019-08-28] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski słownik biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 492–493. ISBN 83-01-02722-3.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dzieła Jędrzeja Moraczewskiego w bibliotece Polona
- Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Centralizacji Poznańskiej
- Członkowie Ligi Polskiej (1848–1850)
- Członkowie Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu
- Oficerowie powstania listopadowego
- Polscy encyklopedyści
- Polscy mediewiści
- Powstańcy wielkopolscy (1848)
- Działacze polistopadowych organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych
- Członkowie Komitetu Narodowego (powstanie wielkopolskie 1848)
- Pochowani na cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu
- Uczestnicy Zjazdu Słowiańskiego w Pradze 1848
- Urodzeni w 1802
- Zmarli w 1855