Jan Romer
Data i miejsce urodzenia |
3 maja 1869 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1887–1932 |
Siły zbrojne | |
Jednostki | |
Stanowiska |
inspektor armii |
Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa, |
Odznaczenia | |
Jan Edward Romer (ur. 3 maja 1869 we Lwowie, zm. 5 marca 1934 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jan Edward Romer urodził się 3 maja 1869 we Lwowie, w rodzinie Edmunda (zm. 1895), starosty lwowskiego, i Ireny Körtvelyessy de Augusth (zm. 1913)[1]. Był starszym bratem profesora Eugeniusza Romera (1871–1954)[2].
Kształcił się w I Gimnazjum w Nowym Sączu, gdzie przyjaźnił się m.in. z późniejszym wynalazcą Janem Szczepanikiem oraz poetą i tłumaczem Franciszkiem Mirandolą[3]. Działał w tajnym ruchu niepodległościowym na obszarze Galicji[4].
Od 1887 służył w cesarskiej i królewskiej Armii. W 1890 ukończył Wojskową Akademię Techniczną w Wiedniu i jako oficer zawodowy przeszedł kolejne szczeble dowódcze i sztabowe. Podpułkownik z 1911. 29 listopada 1913 został mianowany komendantem 32 pułku artylerii polnej[5]. Na jego czele walczył w I wojnie światowej na froncie rosyjskim i włoskim. Pułkownik z 1914. W 1916 na stanowisku dowódcy artylerii dywizji piechoty, potem korpusu piechoty. Później dowódca 50 Brygady Artylerii i specjalnej grupy artyleryjskiej, odznaczył się w walkach, otrzymał wysokie nagrody i ordery.
Od 10 lutego do 1 maja 1917 przebywał w Warszawie, w przewidywaniu objęcia dowództwa nad artylerią Legionów Polskich. Ponieważ nie został wyznaczony na to stanowisko, w pierwszej dekadzie maja powrócił na front włoski, gdzie objął dowództwo XVIII Brygady Artylerii Polowej. W listopadzie tego roku przez dwa tygodnie dowodził brygadą piechoty. 6 lutego 1918 awansowany na generała majora ze starszeństwem z dniem 1 listopada 1917 i wyznaczony na stanowisko dowódcy artylerii IX Korpusu. W następnym miesiącu został komendantem IX Brygady Górskiej. W czerwcu 1918 przez kilka dni dowodził 18 Dywizją Piechoty. Na początku października tego roku ponownie, tymczasowo, objął dowództwo tej dywizji. 3 listopada lekko ranny dostał się do niewoli angielskiej. Zwolniony z niewoli, 5 grudnia przybył do Krakowa.
W grudniu 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego i wyznaczony na dowódcę Okręgu Generalnego „Łódź”. Stanowiska nie objął, a 21 grudnia 1918 został dowódcą Okręgu Generalnego „Lublin”. 5 stycznia 1919 stanął na czele Grupy Operacyjnej „Bug”, na czele której walczył w Małopolsce Wschodniej i Galicji. 10 stycznia wkroczył do Lwowa, przełamując pierścień okrążenia ukraińskiego na południu miasta, na odcinku od Brzuchowic do Dublan. Od marca do grudnia 1919 szef Polskiej Misji Wojskowej Zakupów w Paryżu. Następnie znowu na froncie wschodnim: grudzień 1919 – kwiecień 1920 dowódca 13 Dywizji Piechoty, kwiecień – maj 1920 dowódca Dywizji Jazdy na froncie ukraińskim, w czasie walk odwrotowych 6 i 1 Armii. Lipiec – wrzesień 1920 członek polskiej delegacji w sprawie rozejmu z Rosją Sowiecką, wrzesień 1920 – wrzesień 1921 szef Naczelnej Kontroli Wojskowej. 1 stycznia 1920 Józef Piłsudski, jako Naczelny Wódz, mianował go członkiem Kapituły Tymczasowej Orderu „Virtuti Militari” i nadał mu Krzyż Srebrny tego orderu[6]. 25 września 1921 został wyznaczony na stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 8. lokatą w korpusie generałów[7]. W połowie lat 20. był przewodniczącym Komitetu Budowy Domu Żołnierza Polskiego w Lublinie[8]. Z dniem 1 września 1924 minister spraw wojskowych powołał go na członka Rady Wojennej[9].
10 lipca 1926 mianowany został Inspektorem Armii[10][11]. 13 maja 1932 został zwolniony ze stanowiska inspektora armii, a z dniem 31 lipca 1932 przeniesiony w stan spoczynku[12]. Osiadł w Warszawie. Autor wspomnień (Pamiętniki, wyd. Lwów 1938).
Zmarł w poniedziałek 5 marca 1934, w godzinach wieczornych, w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie, po dłuższej chorobie[13]. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A 10-6-1/2)[14].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1920)[6]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (8 listopada 1930)[15]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[16]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz pierwszy 1921)[17]
- Złoty Krzyż Zasługi (17 marca 1930)[18]
- Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (12 maja 1936)
- Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 1929)[19]
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi I klasy (Węgry, 1931)[20]
- Wielki Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja, 1929)[19]
- Komandor Orderu Legii Honorowej (Francja)
- Order Leopolda (Austria)[21]
- Order Korony Żelaznej II i III klasy (Austria)[21]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Romer 2011 ↓, s. 23, 31.
- ↑ Romer 2011 ↓, s. 24, 427.
- ↑ Lucyna Smoleńska, Mieczysław Sroka: Wielcy znani i nieznani „Polski Edison – Jan Szczepanik (1872–1926)”. Warszawa: Wydawnictwo radia i telewizji, 1988, s. 222–232.
- ↑ Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880–1897. Lwów: 1930, s. 190.
- ↑ Telegramy Gazety Lwowskiej. „Gazeta Lwowska”. Nr 275, s. 5, 30 listopada 1913.
- ↑ a b Rozkaz Naczelnego Wodza z 1 stycznia 1920 r. (Dziennik Rozkazów 1920 r. Nr 1, poz. 1)
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 14.
- ↑ Stanisław Piekarski: Domy Żołnierza Polskiego. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1997, s. 361. ISBN 83-85389-15-6.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 98 z 26 września 1924 roku, s. 546.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 29 z 26.07.1926 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 44 z 14.10.1926 r.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 16 sierpnia 1932 roku, s. 359, 361.
- ↑ „Polska Zbrojna” Nr 64 z 7 marca 1934 roku, s. 1, 4.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2020-06-19] .
- ↑ M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 351 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1936 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 35, poz. 1763)
- ↑ M.P. z 1930 r. nr 98, poz. 143 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
- ↑ a b Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 19 z 12.12.1929 r., s 360–361.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 2 z 19.03.1931 r., s. 68.
- ↑ a b Joanna Bartołd (red.): Generał Jan Romer. Pamiętniki. Warszawa: Muzeum Historii Polski, 2011, s. 41, 121, 144
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- Jan Rydel: W służbie cesarza i króla: generałowie i admirałowie narodowości polskiej w siłach zbrojnych Austro-Węgier w latach 1868–1918. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2001. ISBN 83-7188-235-1.
- Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2 M-Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
- Jan Edward Romer: Pamiętniki. Warszawa: Wydawnictwo Bellona i Muzeum Historii Polski, 2011. ISBN 978-83-11-11629-0. Zawartość dostępna pod linkiem https://web.archive.org/web/20170912102034/https://ngoteka.pl/handle/item/290
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jan Romer – publikacje w bibliotece Polona
- Absolwenci Technicznej Akademii Wojskowej
- Członkowie Kapituły Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Członkowie polskich organizacji niepodległościowych w zaborze austriackim
- Dowódcy 1 Armii (II RP)
- Dowódcy 6 Armii (II RP)
- Dowódcy 13 Kresowej Dywizji Piechoty
- Dowódcy Dywizji Jazdy (II RP)
- Generałowie dywizji II Rzeczypospolitej
- Inspektorzy armii
- Ludzie urodzeni we Lwowie
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
- Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Polacy – generałowie armii austro-węgierskiej
- Polacy – Komandorzy Legii Honorowej
- Polacy – Wielcy Oficerowie Legii Honorowej
- Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii
- Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej
- Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Austria)
- Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry)
- Romerowie herbu własnego
- Urodzeni w 1869
- Wojskowi związani z Nowym Sączem
- Zmarli w 1934